Fotoğraf, illüstrasyon ve imge seçimi

Açılış sahnesi

Telefonunda kendi fotoğrafların var. Yüzlerce.

Şimdi bir de vesikalık fotoğrafını düşün. Hani şu, beyaz fon önünde, gülümsemesiz, kulakların görünecek şekilde çekilen.

İkisi de sensin. Aynı yüz, aynı burun, aynı gözler.

Ama vesikalık fotoğrafını arkadaşına gönderemezsin. Gönderirsen tuhaf olur. Ve tatilde çektiğin o fotoğrafı da pasaport başvurusuna koyamazsın; reddedilir.

Neden? İkisi de senin yüzünü doğru gösteriyor.

Çünkü fotoğrafın işi farklı. Biri seni tanıtmak için var, diğeri seni anlatmak için. Ve bir görüntü, kendisine verilmeyen işi yapamaz.

İşte bu ders, o sorunun dersi. Kadraja koyduğun görüntünün işi ne?

Bu derste ne olacak

Önce imge seçiminin neden bir güzellik sorusu olmadığını göreceğiz; bir görüntünün sekiz olası görevi var ve önce o seçilir. Sonra dört üretim yöntemini karşılaştıracağız: fotoğraf, illüstrasyon, kolaj ve üç boyutlu üretim. Ardından fotoğrafın tarafsız olmadığını konuşacağız, çünkü bu meslekteki en sık yapılan varsayım. Sonra bir imge yönünün nasıl yazıldığını göreceğiz; on dört değişken var. En sonda on altı filmden sahnelerle bunu okuyacağız. Ders bittiğinde bir görsel yönü kelimelerle tarif edip başkasına ürettirebiliyor olacaksın.

Sıfır noktası

Vesikalığa geri dönelim, çünkü bu benzetme ders boyunca bizimle kalacak.

Sekiz olası görev var ve bunlar birbirinin yerine geçmez.

Belgelemek: olanı kaydetmek. Kanıtlamak: bir iddiayı desteklemek. Arzu yaratmak: istetmek. Açıklamak: anlaşılmasını sağlamak. Sembol oluşturmak: bir fikri tek bir biçime indirmek. Duygu kurmak: bir hâl yaratmak. Hikâye başlatmak: merak açmak. Karmaşık bilgiyi sadeleştirmek: çok parçalı bir şeyi okunur kılmak.

Şimdi dikkat et. Bu sekizinin bazıları birbirine düşmandır.

Arzu yaratan bir görüntü, belgeleyen bir görüntü olamaz; çünkü arzu yaratmak için seçim, düzenleme ve çoğu zaman rötuş gerekir ve bunların hepsi belgeleme iddiasını zayıflatır. Bir yemek fotoğrafı iştah açıyorsa, muhtemelen o yemeğin gerçekte nasıl göründüğünü göstermiyordur.

Aynı şekilde açıklayan bir görüntü ile duygu kuran bir görüntü nadiren aynı karedir. Biri netlik ister, diğeri belirsizlik.

Bu benzetme bir yere kadar doğru. Şurada bozulur: vesikalık ile tatil fotoğrafı arasındaki fark açıktır ve herkes bilir. İşte ise görevler karışık gelir. Müşteri "ürünü gösteren ama aynı zamanda hayat tarzı hissi veren, bir de teknik özelliği anlatan" bir görsel ister. Üç iş, tek kare. Senin işin bunu ayırmaktır.

Mekanizma

Dört üretim yöntemi ve her birinin doğal işi

Bir görev seçildikten sonra sıra yönteme gelir. Dört ana yol var ve her birinin doğal olarak iyi yaptığı bir şey var.

Fotoğraf, gerçeklikle güçlü bir bağ kurar. Bir şeyin var olduğuna dair en hızlı kanıttır. Belgelemek, kanıtlamak ve arzu yaratmak için en doğrudan araçtır.

İllüstrasyon, görünmeyeni, soyut olanı veya hayalî olanı gösterebilir. Bir sürecin içini, bir duygunun biçimini ya da henüz üretilmemiş bir ürünü çizebilirsin. Açıklamak ve sembol oluşturmak için en güçlü yoldur.

Üç boyutlu üretim, malzeme ve fizik hissini kontrol eder. Bir yüzeyin nasıl parladığını, bir kumaşın nasıl döküldüğünü ve ışığın nasıl kırıldığını tek tek ayarlayabilirsin. Fotoğrafın vaat ettiği gerçekliği, fotoğrafın veremediği bir kontrolle birleştirir.

Şimdi asıl bilgiyi söyleyeyim. Yöntem seçimi bir üslup tercihi gibi görünür; değildir. Bütçe, takvim ve tekrar edilebilirlik kararıdır.

Bir fotoğraf çekimi bir kez yapılır ve sonra o kadrajı değiştiremezsin; ürün rengi değişirse yeniden çekim gerekir. Bir illüstrasyon ya da üç boyutlu sahne ise güncellenebilir. Bir marka yılda üç yüz görsel üretecekse, bu fark her şeyi belirler.

Fotoğraf tarafsız değildir

Şimdi bu dersteki en önemli cümleye geliyoruz.

Fotoğraf gerçeklikle güçlü bir bağ kurar. Bu bağ o kadar güçlüdür ki, çoğu insan fotoğrafı bir tanık gibi görür.

Ama fotoğraf tarafsız değildir. Altı ayrı yerde yorum yapar.

Kadraj: neyin içeride, neyin dışarıda kalacağı. Önceki modülde kadrajda olmayanın da anlam ürettiğini konuşmuştuk; fotoğrafta bu karar tek bir kişinin elindedir.

Lens: yakın bir lens yüzü genişletir ve mesafeyi kısaltır, uzun bir lens sıkıştırır ve arka planı yakınlaştırır. Aynı yüz, iki lensle iki farklı insan gibi görünür.

Işık: bir yüzün hangi tarafının aydınlık olacağı, o yüzün nasıl okunacağını doğrudan belirler.

Seçilen an: bir saniyede otuz kare çekilir ve biri seçilir. Seçilen kare, gerçeğin kendisi değil; gerçeğin bir örneğidir.

Oyuncu yönetimi: fotoğraftaki insan bir şey yapıyorsa, çoğu zaman ona söylenmiştir.

Rötuş: son ve en tartışmalı katman.

Bu altısını bilmek, fotoğrafı değersizleştirmez. Tam tersine, fotoğrafı bir araç olarak kullanılabilir kılar. Bir sanat yönetmeni fotoğrafı seçmez; fotoğrafın hangi kararlarla üretileceğini belirler.

İmge yönü nasıl yazılır

Şimdi işin pratik kısmına gelelim, çünkü bu iş kelimeyle yapılır.

Bir görsel yönü tarif ederken on dört değişken açıklanır: konu, bakış açısı, kamera yüksekliği, lens hissi, ışık, renk, doku, hareket, model seçimi, beden dili, mekân, kostüm, aksesuar ve rötuş yaklaşımı.

Bu liste uzun görünüyor ama işlevi çok basit: sen orada olmayacaksın.

Fotoğrafçı çekimi yapacak, illüstratör çizecek, üç boyut sanatçısı modelleyecek. Elinde senin cümlelerin olacak. Cümlelerin eksikse, boşluğu o kişi kendi zevkiyle dolduracak ve sonuç senin kafandakine benzemeyecek.

Burada çok yaygın bir hata var ve söylemem gerek: referans görseli göndermek, imge yönü yazmak değildir. Referans "buna benzesin" der. İmge yönü ise "şu karar şu sebeple böyle olsun" der. Birincisi kopyalamaya davettir; ikincisi başka bir kafanın aynı yöne yürümesini sağlar.

Teoriyi bırakıp perdeye bakalım.

Filmlerden okuma

Örnekleri üç grupta topladım. Önce görüntünün tarafsız olmadığını gösteren filmler. Sonra elle üretilmiş imgenin ne yapabildiğini gösterenler. En sonda da gerçeklik ile üretim arasındaki sınırı bulanıklaştıranlar.

Önce görüntü tarafsız değildir

Sonra elle üretilmiş imge

Ve gerçeklik ile üretim arasındaki sınır

Usta katmanı

Az önce imgenin görevinin önce seçilmesi gerektiğini söyledim. İşin aslı biraz daha ince: bir imgenin görevi, bulunduğu yere göre değişir.

Aynı fotoğraf bir haber sayfasında belge, bir reklamda arzu, bir sergide sanat eseridir. Görüntü hiç değişmedi; çerçevesi değişti. Bir önceki modülde bir belgeselden söz ederken bunu konuşmuştuk: anlam görüntünün içinde değil, bulunduğu yerle birlikte üretilir. Bunun pratik sonucu şudur: bir görseli teslim ederken nerede kullanılacağını bilmiyorsan, işini yarım teslim ediyorsun demektir.

İkinci nüans model seçimiyle ilgili ve bu, mesleğin en dikkat isteyen kısımlarından biri. Kadrajdaki insanlar bir kurgu değildir; gerçek insanlardır ve bir görsel, kimin normal sayıldığına dair sessiz bir açıklama yapar. Burada ışık tarafında da somut bir teknik gerçek var: farklı ten tonları aynı aydınlatmada aynı davranmaz. Tek bir tene göre kurulmuş bir ışık düzeni, aynı karedeki diğer insanları ya çok koyu ya çok parlak gösterir. Bu bir nezaket meselesi değil, işlev meselesidir; kadrajdaki bir insan doğru görünmüyorsa o görsel işini yapmıyordur.

Üçüncüsü bir sınır durumu. Rötuş tartışması genellikle "ne kadar" sorusu üzerinden yürütülür ve bu yanlış sorudur. Doğru soru şudur: bu düzeltme neyi değiştiriyor? Bir toz lekesini silmek ile bir bedeni yeniden çizmek aynı işlem değildir; birincisi üretim hatasını temizler, ikincisi bir iddia üretir. Sınır miktar değil, tür meselesidir.

Dördüncüsü bir meslek pratiği. Bir görsel yönü yazdıktan sonra onu okuyup şu testi yap: bu metni okuyan iki farklı fotoğrafçı benzer iki iş üretir mi? Cevap hayırsa, metin bir yön değil, bir temenniyle doludur. "Sıcak ve samimi olsun" cümlesi hiçbir şey söylemez. "Işık tek kaynaktan, pencereden gelsin; gölge kenarları yumuşak olsun; model kameraya değil, kadraj dışına baksın" cümlesi bir yöndür.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Uygulama — kendin dene

Konu şu: geleceğin eğitimi.

Bu konu için dört ayrı görsel yön yaz. Birincisi fotoğrafa, ikincisi illüstrasyona, üçüncüsü kolaja, dördüncüsü üç boyutlu üretime dayansın.

Her yön için önce tek bir cümleyle imgenin görevini yaz. Sekiz görevden hangisi: belgelemek mi, açıklamak mı, arzu yaratmak mı, sembol oluşturmak mı?

Sonra her yön için en az altı değişkeni tarif et: konu, bakış açısı, kamera yüksekliği, ışık, renk ve model seçimi. Cümleler kısa olsun ama karar içersin.

Son adım şu: dört yönü yan yana koy ve sor. Bu dördü aynı konuyu anlatıyor ama dördü farklı şey mi söylüyor? Söylüyorsa doğru yaptın.

Şuna dikkat et: kolaj yönü muhtemelen en zor çıkacak. Çünkü kolajda tek tek parçaları değil, parçalar arasındaki ilişkiyi tarif etmen gerekiyor. Orada zorlandığın nokta, bu dersin sana bıraktığı asıl şey.

Kilit özet

Birincisi. İmge seçimi güzellik sorusu değildir. Önce görev seçilir: belgelemek, kanıtlamak, arzu yaratmak, açıklamak, sembol oluşturmak, duygu kurmak, hikâye başlatmak ya da sadeleştirmek.

İkincisi. Bir görüntüye iki iş birden verilirse ikisini de yarım yapar. Arzu yaratan görüntü belgeleyemez.

Üçüncüsü. Fotoğraf gerçeklikle bağ kurar ama tarafsız değildir; kadraj, lens, ışık, seçilen an, oyuncu yönetimi ve rötuş gerçeği yorumlar.

Dördüncüsü. Yöntem seçimi üslup değil, bütçe ve tekrar edilebilirlik kararıdır. Bir yılda üç yüz görsel üretilecekse hesap tek görselden yapılmaz.

Beşincisi. Referans göndermek imge yönü yazmak değildir. Referans "buna benzesin" der; yön, hangi kararın hangi sebeple verildiğini söyler.

Sonraki derse köprü

Bu dersle Modül üç kapanıyor. Renk, tipografi, yapı ve imge — sayfanın dört malzemesi artık elimizde.

Ama şunu fark etmişsindir: bütün bu derslerde biçimden konuştuk. Bir kırmızının ne çağrıştırdığına, bir yazının nasıl duyulduğuna, bir imgenin ne iş yaptığına baktık. Hepsinde bir yerde aynı soru belirdi ve her seferinde erteledim: bu çağrışım nereden geliyor?

Modül dört tam olarak orada başlıyor. Göstergebilimle, yani anlamın nasıl üretildiğiyle açılıyor; görsel kültür, temsil, tasarım tarihi ve Türkiye'deki görsel iletişim mirasıyla devam ediyor. Yani bundan sonra malzemeyi değil, malzemenin taşıdığı anlamı çalışacağız.