Sürüm: 1.0
Amaç: “Site açılıyor” ile “güvenle yayımlanabilir akademi” arasındaki farkı ölçmek
1. Yayın kararı
HAZIR
Bütün engelleyici koşullar karşılanmış; önemli riskler sorumlu ve tarihli planla yönetiliyor; gerçek kullanıcı pilotu tamamlanmış.
KOŞULLU HAZIR
Kullanıcıyı engellemeyen sınırlı eksikler var; her biri görünür, süreli ve geçici alternatife sahip. Engelleyici akademik, hak, gizlilik veya erişilebilirlik sorunu bulunmaz.
HAZIR DEĞİL
Aşağıdakilerden biri varsa:
- Kaynaksız veya doğrulanmamış çekirdek bilgi
- Hak durumu belirsiz ana görseller
- Erişilebilirliği engelleyen temel akış
- Gerçek olmayan kurs/sertifika iddiası
- KVKK/gizlilik metninin gerçek veri akışıyla uyuşmaması
- Ödeme varsa sözleşme/iade/hukuk akışının incelenmemesi
- Kritik güvenlik açığı veya veri kaybı riski
- Planlanmış içeriğin tamamlanmış gibi sunulması
- Hata düzeltme ve geri alma yolunun bulunmaması
2. P0 engelleyici kontrol listesi
P0 maddelerinin biri bile başarısızsa yayın yapılmaz.
Kimlik ve vaat
- [ ] Akademinin sahibi ve iletişim bilgisi gerçek ve görünür.
- [ ] “Sanat Tarihi Akademisi” adının kullanımı/marka riski incelendi.
- [ ] Resmî akreditasyon veya mesleki yetki konusunda yanıltıcı iddia yok.
- [ ] Planlanmış ve yayımlanmış kurslar açıkça ayrılıyor.
Akademik
- [ ] Ana sayfa ve yayımlanmış her çekirdek sayfa alan uzmanı kontrolünden geçti.
- [ ] Kritik eser metadata’sı güvenilir kaynakla doğrulandı.
- [ ] Uydurma kaynak, alıntı veya görsel yok.
- [ ] Tartışmalı atıf/tarih kesin bilgi gibi sunulmuyor.
Haklar ve etik
- [ ] Her yayımlanmış görselde kaynak, hak ve kullanım durumu var.
- [ ] Akademinin genel lisansı üçüncü taraf görsellere yanlış uygulanmıyor.
- [ ] İnsan kalıntısı/kutsal/kısıtlı içerik ayrı incelemeden geçti.
- [ ] Hak talebi ve hızlı kaldırma yolu çalışıyor.
Erişilebilirlik
- [ ] Ana gezinme, arama, kayıt ve ilk öğrenme yolu klavyeyle tamamlanabiliyor.
- [ ] Engelleyici ekran okuyucu sorunu yok.
- [ ] Ana görsellerde uygun alternatif var.
- [ ] Zorunlu videolarda doğrulanmış altyazı/transkript var.
- [ ] Çerez ve modal odak tuzağı oluşturmuyor.
Gizlilik ve güvenlik
- [ ] Gerçek veri envanteri hazır.
- [ ] Aydınlatma metni gerçek veri sorumlusu ve işleme faaliyetleriyle dolduruldu.
- [ ] Zorunlu ve isteğe bağlı veri/izin ayrıldı.
- [ ] Hesap silme/erişim talebi çalışıyor.
- [ ] Yönetici hesaplarında güçlü erişim kontrolü ve kayıt var.
- [ ] Yedekten geri yükleme test edildi.
Teknik
- [ ] Ana URL’ler HTTPS ve tek canonical üzerinde.
- [ ] Üretimde kritik hata/gizli anahtar/özel veri sızıntısı yok.
- [ ] Form ve değerlendirme verisi kaybolma senaryosu test edildi.
- [ ] Geri alma ve bakım modu planı var.
- [ ] İzleme, hata alarmı ve sorumlu kişi tanımlı.
3. Kurumsal ve marka kontrolü
- [ ] Ad, slogan ve kısa tanım bütün sayfalarda tutarlı.
- [ ] Ana sayfa ne sunduğunu ilk ekranda açıklıyor.
- [ ] Hakkımızda sayfası akademinin sınırlarını da söylüyor.
- [ ] Dil tonu sansasyonel veya üstten değil.
- [ ] “Dâhi ol”, “her şeyi öğren”, “kesin sonuç” gibi doğrulanamaz vaatler yok.
- [ ] Destek/iletişim kanalları çalışıyor.
- [ ] Alt bilgi politikaları ve kurumsal bilgileri içeriyor.
- [ ] Sosyal paylaşım kartları gerçek cihazlarda test edildi.
4. Müfredat ve öğrenme sistemi
- [ ] On bir katman görünür ve anlaşılır.
- [ ] Her yayımlanmış programın sonucu, ön koşulu ve bitirme ürünü var.
- [ ] Her yayımlanmış kursun ölçülebilir kazanımları var.
- [ ] Ön koşul döngüsü yok.
- [ ] Başlangıç değerlendirmesi kilit değil öneri üretiyor.
- [ ] İçerik, etkinlik, yeterlik ve portfolyo ilerlemesi ayrılıyor.
- [ ] Yeniden çalışma politikası görünür.
- [ ] Sınav ve rubrikler farklı kullanıcılarla pilotlandı.
- [ ] Sertifika iddiası gerçek değerlendirmeyle uyumlu.
- [ ] Akademik dürüstlük ve yapay zekâ kullanım kuralları görevlerde görünür.
5. İçerik ve veri
- [ ] Her varlıkta kalıcı kimlik var.
- [ ] Tercih edilen ve alternatif adlar ayrıldı.
- [ ] Tarihler belirsizlik modelini kullanıyor.
- [ ] Ölçülerin birimi ve kapsamı var.
- [ ] Yer adları tarihsel/modern bağlamla tutuluyor.
- [ ] Atıf düzeyleri kontrollü terim kullanıyor.
- [ ] Kaynak kayıtlarında yazar, başlık, tarih ve erişim bilgisi var.
- [ ] Yinelenen eser/sanatçı kayıtları tarandı.
- [ ] Yetim sayfalar raporlandı ve çözüldü.
- [ ] Dış bağlantı kontrolü tamamlandı.
- [ ] Sürüm ve son inceleme tarihi görünür.
- [ ] Düzeltme geçmişi çalışıyor.
6. Görsel ve medya
- [ ] Ana görseller doğru esere ve kayda bağlı.
- [ ] Görselde uygunsuz kırpma/renk sapması açıklanıyor.
- [ ] Kısa alt metin bağlama uygun.
- [ ] Karmaşık görselde uzun açıklama veya eşdeğer var.
- [ ] Harita/zaman çizelgesinin liste/tablo alternatifi var.
- [ ] Video altyazısı otomatik hatalardan temizlendi.
- [ ] Transkript başlıklı ve aranabilir.
- [ ] Sesli betimleme ihtiyacı değerlendirildi.
- [ ] Düşük bant genişliği seçeneği var.
- [ ] Hassas görseller sosyal ön izlemede görünmüyor.
- [ ] IIIF dış kaynak koşulları korunuyor.
7. Kullanıcı deneyimi
- [ ] Yeni kullanıcı iki dakikada başlangıç yolunu bulabiliyor.
- [ ] Arama eser, kişi, kurs ve kavram türlerini ayırıyor.
- [ ] Alternatif/tarihsel adlar aranabiliyor.
- [ ] Filtreler paylaşılabilir ve temizlenebilir.
- [ ] Sıfır sonuç kurtarma önerisi veriyor.
- [ ] Breadcrumb ve sayfa türü görünür.
- [ ] Her sayfada anlamlı sonraki adım var.
- [ ] Mobilde temel görevler masaüstüyle eşdeğer.
- [ ] Taslak yanıt otomatik kaydediliyor veya risk açıkça belirtiliyor.
- [ ] Boş, yükleme, hata ve çevrimdışı durumlar gerçek metinle test edildi.
- [ ] Silme/geri dönüşsüz eylemlerde onay ve geri alma var.
8. Erişilebilirlik
- [ ] WCAG 2.2 AA denetim kapsamı ve tarihi kaydedildi.
- [ ] Otomatik test kritik hata göstermiyor.
- [ ] Manuel klavye testi yapıldı.
- [ ] Ekran okuyucu testleri yapıldı.
- [ ] %200/%400 yakınlaştırma ve yeniden akış test edildi.
- [ ] Forced colors/yüksek kontrast test edildi.
- [ ] Azaltılmış hareket tercihi çalışıyor.
- [ ] Form hataları programatik ve görünür.
- [ ] Sürükleme hareketinin alternatifi var.
- [ ] Dokunma hedefleri yeterli.
- [ ] Kimlik doğrulama erişilebilir.
- [ ] Engelli kullanıcı pilotu yapıldı.
- [ ] Erişilebilirlik bildirimi gerçek sonuçlarla dolduruldu.
- [ ] Sorun bildirme ve geçici alternatif süreci çalışıyor.
9. SEO ve keşfedilebilirlik
- [ ] İndeksleme/noindex matrisi uygulandı.
- [ ] Benzersiz title ve açıklamalar var.
- [ ] Canonical ve yönlendirmeler doğru.
- [ ] Sitemap yalnızca geçerli URL’leri içeriyor.
- [ ] Robots özel alanları doğru yönetiyor.
- [ ] Yapılandırılmış veri görünür içerikle eşleşiyor.
- [ ] JSON-LD doğrulandı.
- [ ] Breadcrumb işaretlemesi kullanıcı yolunu temsil ediyor.
- [ ] Görsel/video metadata ve haklar uyumlu.
- [ ] Planlanmış boş sayfalar indeks şişirmiyor.
- [ ] 404, 410, birleşme ve arşiv davranışları tanımlı.
- [ ] Arama motoru yönetim araçları ve hata raporları kurulmuş.
10. Hukuk ve kullanıcı hakları
- [ ] Tüzel kişi ve sorumlu bilgilerinin tamamı gerçek.
- [ ] Kullanım koşulları iş modeliyle uyumlu.
- [ ] KVKK aydınlatma metni hukuk incelemesinden geçti.
- [ ] Açık rıza gereken faaliyetler ayrı.
- [ ] Çerez tercihi ve ret seçeneği eşit derecede erişilebilir.
- [ ] Veri saklama süreleri sayısal ve uygulanabilir.
- [ ] Veri işleyen sözleşme/envanteri tamam.
- [ ] Uluslararası aktarım varsa özel inceleme yapıldı.
- [ ] Bülten/pazarlama için İYS ve ilgili kurallar değerlendirildi.
- [ ] Ücretli ürün varsa ön bilgilendirme, ödeme, iptal/iade ve fatura süreçleri incelendi.
- [ ] Çocuklara yönelik işlev varsa ayrı veri/güvenlik incelemesi tamamlandı.
- [ ] Telif/hak talep mekanizması test edildi.
11. Operasyon ve destek
- [ ] İçerik sahibinin adı ve yedeği var.
- [ ] Kritik olay nöbet/iletişim zinciri var.
- [ ] Hata önem düzeyi ve yanıt hedefi tanımlı.
- [ ] Akademik düzeltme süreci test edildi.
- [ ] Erişilebilirlik talebine geçici çözüm sunulabiliyor.
- [ ] Kullanıcı destek makroları doğru ve insancıl.
- [ ] Dolandırıcılık, spam ve kötüye kullanım planı var.
- [ ] Yedek ve iş sürekliliği planı var.
- [ ] Üçüncü taraf kesintisinde temel içerik etkisi biliniyor.
- [ ] Yayın sonrası ilk hafta sorumlu ekip hazır.
12. Pilot test planı
Katılımcı çeşitliliği
- Hiç sanat tarihi bilmeyen
- Sanat öğrencisi
- Üniversite/araştırmacı
- Öğretmen
- Ekran okuyucu kullanıcısı
- Az gören kullanıcı
- Klavye/anahtar erişimi kullanıcısı
- İşitme kaybı olan kullanıcı
- Bilişsel/öğrenme farklılığı olan kullanıcı
Görevler
- Başlangıç yolunu bul ve ilk kursa ekle.
- Bir eserin tarih, konum, provenans ve lisansını bul.
- İki eseri karşılaştırmaya ekle.
- Zaman çizelgesinde eşzamanlı üç bölge bul.
- Bir kursun ön koşul ve bitirme ölçütünü açıkla.
- Kısa değerlendirme yap ve geri bildirimi bul.
- Bir hata bildir.
- Görsel uzun açıklamasını aç.
- Gizlilik tercihlerini değiştir.
- Planlanmış ve yayımlanmış içeriği ayır.
Pilot çıkış ölçütleri
- Engelleyici hata sıfır
- Kritik görev başarısı ≥ %90
- Planlandı/yayımlandı ayrımı ≥ %95
- Lisans/kaynak bulma ≥ %85
- Erişilebilirlik engeli sıfır; ciddi sorunlar çözülmüş
- Ana görevlerde kullanıcı güven puanı hedefi; gerçek ölçek pilot öncesi tanımlanır
13. Yayın günü planı
Yayından 24 saat önce
- İçerik dondurma
- Son yedek
- Geri alma provası
- Ana görev hızlı testi
- Durum sayfası ve iletişim
- Arama/sitemap dosyaları hazır
- Ekip ve sorumlular teyit
Yayın anı
- Kontrollü dağıtım
- Sağlık ve hata kontrolü
- Ana sayfa, arama, kayıt, ders, görsel, değerlendirme
- Log ve performans izleme
- Gerçek kullanıcı işlemiyle doğrulama
İlk 4 saat
- Hata oranı
- Kayıt ve giriş
- Veri kaydı
- Arama sıfır sonuçları
- Erişilebilirlik geri bildirimleri
- Hak talepleri
- Sunucu/üçüncü taraf durumları
İlk 72 saat
- Kritik kullanıcı yolculuğu analizi
- Destek talepleri kümeleme
- Arama dizini ve yapılandırılmış veri
- Planlanmış/yayımlanmış yanlış anlaşılmaları
- Acil içerik düzeltmeleri
14. 30/60/90 günlük plan
İlk 30 gün
- Kritik ve ciddi sorunları kapat
- Başlangıç yolculuğunu iyileştir
- Arama sonucu olmayan sorguları incele
- Hata bildirimlerine yanıt ver
- İçerik durum etiketlerini test et
- Erişilebilirlik gerçek kullanıcı turu
31–60 gün
- Değerlendirme soru analizi
- İlk kurs bırakma noktaları
- İç bağlantı/yetim kayıt düzeltmeleri
- Kaynak ve lisans örneklem denetimi
- Performans optimizasyonu
- Editoryal kapasiteyi gerçek sürelerle güncelle
61–90 gün
- İlk kamusal şeffaflık raporu
- Müfredat kapsam boşluğu denetimi
- Kullanıcı ve uzman danışma oturumu
- Politika/süreç revizyonu
- İkinci yayın dalgası için HAZIR/HAYIR kararı
15. Risk kaydı
| Risk | Olasılık | Etki | Erken işaret | Önlem | Sahip |
|---|---|---|---|---|---|
| Müfredatın tamamlanmış içerik sanılması | Yüksek | Yüksek | Planlanmış kurslarda yüksek çıkış | Güçlü durum etiketi, indeksleme ayrımı | Yayın yönetmeni |
| Avrupa merkezcilik | Orta/Yüksek | Yüksek | Tek bölgeye aşırı bağlantı | Yıllık kapsam denetimi, bölgesel uzman | Akademik kurul |
| Yanlış eser metadata’sı | Orta | Yüksek | Çelişkili müze kayıtları | İddia modeli, çift kontrol | Veri/alan editörü |
| Görsel telif ihlali | Orta | Çok yüksek | Kaynaksız dosya | Medya kayıt kapısı, hak incelemesi | Hak editörü |
| Erişilebilirlik engeli | Orta | Çok yüksek | Klavye/alt metin şikâyeti | WCAG AA, kullanıcı testi | Eriş. editörü |
| Yapay zekâ kaynak uydurması | Orta | Çok yüksek | Açılmayan atıf | Kaynağı gerçekten açma, insan sorumluluğu | Program editörü |
| Veri/gizlilik uyumsuzluğu | Orta | Çok yüksek | Gereksiz izleyici/çerez | Minimizasyon, hukuk incelemesi | Veri sorumlusu |
| Sertifika yanıltıcılığı | Orta | Yüksek | Akreditasyon soruları | Açık statü, doğrulanmış yeterlik | Akademik kurul |
| Ölçekte kalite düşüşü | Yüksek | Yüksek | İnceleme kuyruğu, eski sayfa | Hacmi kapasiteye göre sınırla | Yayın yönetmeni |
| Büyük müze verisine aşırı bağımlılık | Yüksek | Orta/Yüksek | Aynı kurumlardan yoğun eser | Koleksiyon çeşitliliği hedefi | Program editörü |
| Hassas topluluk bilgisi zararı | Düşük/Orta | Çok yüksek | Topluluk itirazı | Danışma, erişim kısıtı | Etik sorumlusu |
| Platform kesintisi/veri kaybı | Orta | Yüksek | Kayıt hatası | Yedek, kuyruğa alma, geri yükleme testi | Teknik ekip |
| Tek kişiye bağımlılık | Yüksek | Yüksek | Gecikme, bilgi kaybı | Rol yedeği, dokümantasyon | Yönetim |
16. Son yayın onayı formu
Yayın sürümü:
Kapsam:
Yayın tarihi/saati:
Sorumlu yayın yönetmeni:
Teknik sorumlu:
Akademik onay:
Hak/etik onayı:
Erişilebilirlik onayı:
Gizlilik/hukuk incelemesi:
P0 açık madde sayısı: 0 olmak zorunda
P1 açık maddeler ve geçici çözümler:
Geri alma planı:
İzleme planı:
Son karar: HAZIR / KOŞULLU HAZIR / HAZIR DEĞİL
Gerekçe:
İmzalar/tarihler:Belge doldurulmadan “yayına hazır” ifadesi kullanılmamalıdır.