Sürüm: 1.0
Amaç: Akademide ilerlemenin video izleme veya sayfa açma yerine gösterilebilir bilgi ve beceriye dayanmasını sağlamak
1. Öğrenme yaklaşımı
Akademi üç tür gelişimi birlikte izler:
- Bilgi: Kavram, kronoloji, coğrafya, üretici, eser ve yöntem bilgisi
- Beceri: Betimleme, karşılaştırma, kaynak değerlendirme, araştırma ve yazma
- Yargı: Kanıt gücünü, belirsizliği, etik sorunu ve alternatif açıklamaları değerlendirme
Bir kullanıcı bütün videoları izlemiş olabilir fakat eseri bağımsız analiz edemeyebilir. Bu nedenle “içerik tamamlandı” ile “yeterlik gösterildi” ayrı durumlardır.
2. Yeterlik alanları
Y1 · Görsel betimleme
- Görülen ile yorumlananı ayırma
- Bütün, ayrıntı ve ilişkiyi seçme
- Kesin ve tarafsız konum dili
- Görsel kanıt cümlesi
Y2 · Biçimsel ve mekânsal analiz
- Çizgi, biçim, kompozisyon, renk, ışık ve doku
- Ölçek, oran ve ritim
- İki ve üç boyutlu mekân
- İzleyici konumu ve bedensel deneyim
Y3 · Malzeme ve teknik
- Malzeme/tekniği tanımlama
- Üretim sürecini açıklama
- Emek, araç ve atölye ilişkisi
- Bozulma, koruma ve teknik kanıt
Y4 · Tarihsel ve kültürel bağlam
- Zaman ve yer
- İşlev, sipariş ve izleyici
- Kurum, ritüel, ekonomi ve siyaset
- Kültürler arası temas ve dolaşım
Y5 · Karşılaştırma ve sentez
- Anlamlı ölçüt seçme
- Benzerlik ile tarihsel ilişkiyi ayırma
- Eşzamanlı ve zamanlar arası karşılaştırma
- Karşılaştırmadan sav üretme
Y6 · Yöntem, kuram ve eleştiri
- Araştırma sorusuna uygun yöntem seçme
- Bir yöntemin görünür ve görünmez kıldıklarını tartışma
- Kuramsal kavramı vaka analizine bağlama
- Değer yargısını gerekçelendirme
Y7 · Kaynak ve araştırma
- Birincil/ikincil/üçüncül kaynak ayrımı
- Kaynak güvenilirliği ve bağlamı
- Literatür sentezi
- Provenans, arşiv ve veri kullanımı
- Doğru atıf ve akademik dürüstlük
Y8 · Etik ve kamusal sorumluluk
- Sömürgecilik, yağma ve zorla aktarım
- İnsan kalıntıları ve kutsal/kısıtlı bilgi
- Temsil, adlandırma ve topluluk yetkisi
- Görsel hakları ve telif
- Erişilebilir ve kapsayıcı iletişim
Y9 · İletişim ve üretim
- Müze etiketi
- Görsel analiz
- Karşılaştırmalı deneme
- Eleştiri/katalog metni
- Sözlü sunum
- Dijital sergi veya veri projesi
Y10 · Bağımsız araştırma
- Özgün ve sınırlı soru
- Yöntem tasarımı
- Kanıt toplama ve karşı görüş
- Belirsizlikle çalışma
- Özgün katkı ve savunma
3. Yeterlik düzeyleri
Her alan için altı basamak:
Başlangıç
Yönlendirmeyle tanır, temel terimi doğru kullanır ve belirli bir özelliği gösterir.
Temel
Tanıdık örnekte iki veya daha fazla özelliği ilişkilendirir; basit kanıt cümlesi kurar.
Orta
Bilinmeyen örneğe aktarır; bağlam, malzeme ve biçimi birlikte kullanır.
İleri
Alternatif açıklamaları ve yöntemleri karşılaştırır; kaynak sınırlarını gösterir.
Uzman
Alan literatürü ve birincil kaynaklarla bağımsız, etik ve iyi sınırlandırılmış çalışma yürütür.
Araştırmacı
Özgün soru ve yöntemle yeni bilgi, sentez veya kamusal kaynak üretir; eleştiriye yanıt verir.
Düzeyler kişiye kalıcı etiket olarak yapıştırılmaz. Kullanıcı görsel betimlemede ileri, teknik analizde temel olabilir.
4. Başlangıç değerlendirmesi
Amaç
Kullanıcıyı elemek veya puanla sıralamak değil, uygun başlangıç noktası önermek.
Bileşenler
- Görsel betimleme
- Temel kronoloji ve eşzamanlılık
- Malzeme/teknik tanıma
- Kaynak güvenilirliği
- Kısa karşılaştırma
- Öğrenme amacı ve haftalık zaman
Sonuç dili
Kullanma: “Sanat tarihi seviyeniz düşük.”
Tercih et:
Görsel ayrıntıları güçlü biçimde fark ediyorsunuz. Kronoloji ve teknik terimlerde temel kurmak için Görsel Okuryazarlık yolundan başlamanızı öneriyoruz.
Sonuç kullanıcıyı kilitlemez. İleri içerikleri keşfetme hakkı korunur; yalnızca değerlendirme ve belge ön koşulları uygulanır.
5. Değerlendirme katmanları
Tanılama
Kurs veya bölüm öncesi. Not verilmez. Yanlış cevap öğrenme önerisine dönüşür.
Biçimlendirici değerlendirme
Ders içi kısa sorular, görsel işaretleme ve küçük uygulamalar. Düşük risklidir; tekrar sınırı yoktur.
Bölüm sentezi
Birden fazla dersi yeni örneğe uygular. Kısa analiz, karşılaştırma veya sınıflandırma görevi.
Kurs bitirme
Kursun ana yeterliğini bütünlüklü ürünle gösterir. Otomatik sorular yalnızca destekleyici olabilir.
Katman yeterliği
Kimliği gizli eserler, zaman çizelgesi, kaynak değerlendirmesi ve portfolyo örnekleriyle geniş doğrulama.
Uzmanlık bitirme
Programa göre sergi, rapor, katalog, araştırma veya teknik dosya.
Ustalık
Özgün proje, yazılı savunma, kaynak/veri eki ve kamusal sunum.
6. Soru ve görev matrisi
| Tür | Ölçtüğü şey | Uygun düzey |
|---|---|---|
| Çoktan seçmeli | Kavram ayrımı, temel bilgi | Başlangıç–Orta |
| Görsel işaretleme | Ayrıntı tanıma | Başlangıç–İleri |
| Eşleştirme | Terim, eser, teknik ilişkisi | Başlangıç–Temel |
| Sıralama | Kronoloji/üretim süreci | Başlangıç–Orta |
| Kanıt sınıflandırma | Olgu, yorum, kaynak | Temel–İleri |
| Kısa yanıt | Gerekçeli açıklama | Temel–İleri |
| Bilinmeyen eser | Aktarım ve belirsizlik | Orta–Uzman |
| Karşılaştırma | Ölçüt, sentez, sav | Temel–Araştırmacı |
| Kaynak eleştirisi | Güvenilirlik ve bağlam | Orta–Araştırmacı |
| Portfolyo | Zaman içinde gelişim | Bütün düzeyler |
| Sözlü savunma | Sahiplik, yöntem, geri bildirim | Uzman–Araştırmacı |
7. Ustalık ölçütü
Tek bir toplam yüzde, önemli zayıflıkları gizleyebilir. Bu nedenle:
- Otomatik bilgi sınavlarında önerilen eşik: en az %80
- Temel görsel görevlerde her kritik ölçüt: en az “yeterli”
- Yazılı/uygulamalı bitirme ürününde toplam: en az %70 ve kritik ölçütlerde sıfır olmaması
- Etik, kaynaklandırma ve akademik dürüstlük: telafi edilmeden geçilemeyen kritik ölçütler
Bu sayılar pilotla doğrulanmadan değişmez standart ilan edilmez. Soru güçlüğü ve rubrik güvenilirliği incelenir.
Sonuç kategorileri
- Henüz gösterilmedi
- Gelişiyor
- Yeterli
- Güçlü
- Üstün/örnek düzey
“Başarısız” kalıcı kimlik olarak kullanılmaz.
8. Yeniden deneme ve revizyon
Düşük riskli sınav
- Sınırsız tekrar
- Her seçenekte açıklama
- Sorular mümkünse varyant havuzundan
- Doğru cevabı ezberlemeyi değil kavramı yeniden uygulamayı teşvik
Bitirme görevi
- İlk gönderim
- Rubrik temelli geri bildirim
- En az bir revizyon hakkı
- Revizyonda değişiklik notu
- Gerekirse kısa sözlü açıklama
Bekleme süresi
Ceza amacıyla keyfî bekleme uygulanmaz. Yeni denemenin anlamlı olabilmesi için önerilen tekrar etkinliği gösterilir.
9. Rubrik sistemi
Ortak çekirdek ölçütler
- Göreve uygunluk
- Görsel/maddi kanıt
- Tarihsel bağlam
- Kavram doğruluğu
- Sav ve yapı
- Kaynak kullanımı
- Belirsizlik ve alternatifler
- Etik farkındalık
- Dil ve erişilebilir iletişim
Her görev bütün ölçütleri kullanmak zorunda değildir. Göreve özel rubrik en fazla 5–8 ölçüt içermelidir.
Dört performans seviyesi
0 — Kanıt yok
Ölçütle ilişkili ürün bulunmuyor veya ciddi biçimde yanlış.
1 — Gelişiyor
İlgili unsur var fakat genel, eksik veya tutarsız.
2 — Yeterli
Görevin beklediği doğruluk ve açıklıkta; belirli kanıtlarla destekli.
3 — Güçlü
Seçici, bütünlüklü, alternatifleri ve sınırları gören kullanım.
4 — Örnek düzey
Bağımsız, özgün, yöntemsel olarak bilinçli ve aktarılabilir çalışma.
Değerlendirici her puanın yanında metin geri bildirimi sunar; sayı tek başına yeterli değildir.
10. Geri bildirim standardı
İyi geri bildirim:
- Üründeki belirli bir yere atıf yapar.
- Neyin işe yaradığını söyler.
- En önemli bir veya iki gelişim adımını seçer.
- Rubrik ölçütüyle bağlantı kurar.
- Yeniden çalışma için eylem önerir.
- Öğrencinin kişiliğini değil ürünü değerlendirir.
Örnek:
Kompozisyondaki iki ışık alanını doğru seçmişsiniz. Ancak “resim dramatiktir” sonucunu bu ayrıntıların nasıl ürettiğini açıklamamışsınız. Revizyonda ön plan ve arka kapı arasındaki değer karşıtlığını izleyicinin göz hareketiyle ilişkilendirin.
11. Portfolyo sistemi
Zorunlu ürün aileleri
- Kısa görsel betimleme
- Biçimsel analiz
- Karşılaştırmalı analiz
- Teknik/malzeme raporu
- Kaynak eleştirisi
- Provenans veya etik dosya
- Sergi/kamusal iletişim ürünü
- Uzun araştırma yazısı
- Revizyon örneği
Portfolyo kanıt kaydı
- Ürün
- İlişkili yeterlikler
- İlk/son sürüm
- Geri bildirim
- Öğrenci öz değerlendirmesi
- Doğrulayan kişi/sistem
- Paylaşım durumu
Mezuniyet seçkisi
Öğrenci bütün arşivi değil, yeterlikleri en iyi gösteren seçkiyi sunar. En az bir erken çalışma ve revize sürümü gelişimi göstermek için korunur.
12. Rozet sistemi
Rozet türleri
Yeterlik rozeti
Örnek: Görsel Betimleme — Temel
Yol rozeti
Örnek: Küresel Kronoloji — Antik Dünyalar
Uygulama rozeti
Örnek: Karşılaştırmalı Eser Analizi
Etik/araştırma rozeti
Örnek: Provenans Araştırmasına Giriş
Rozet alanları
- Ad
- Veren kurum
- Ölçülen yeterlik
- Kanıt türü
- Başarı ölçütü
- Veriliş tarihi
- Varsa geçerlilik süresi
- Doğrulama bağlantısı
- Sürüm
“10 gün üst üste giriş yaptı” gibi davranış ödülleri akademik yeterlik rozeti olarak gösterilmez.
13. Sertifika ve belge sistemi
Belge türleri
- Katılım kaydı: İçerik/etkinlik katılımını gösterir; yeterlik iddiası taşımaz.
- Kurs tamamlama belgesi: Tanımlı kurs ölçütlerinin karşılandığını gösterir.
- Uzmanlık belgesi: Ön koşullu program ve bitirme ürününün doğrulandığını gösterir.
- Akademi diploması/mezuniyet belgesi: Yalnızca kurumsal, hukuki ve akademik statüsü açıkça tanımlanmışsa kullanılabilir.
Zorunlu belge bilgileri
- Öğrencinin doğrulanmış adı
- Program/kurs adı ve kodu
- Kazanılan yeterliklerin özeti
- Değerlendirme türü
- Tamamlanma tarihi
- Belge kimliği
- Doğrulama URL’si
- Veren kurum
- İmza/yetki bilgisi
- Belgenin statü ve sınırı
Kaçınılacak iddialar
- Resmî akreditasyon yoksa “üniversite denkliği”
- Mesleki yetki vermiyorsa “uzman unvanı kazandırır”
- Yalnızca video izlemeye dayalıysa “yeterlik belgesi”
- Doğrulanamayan “uluslararası geçerlilik”
Örnek dürüst açıklama:
Bu belge, Sanat Tarihi Akademisi’nin belirtilen programındaki değerlendirme ölçütlerinin karşılandığını doğrular. Resmî derece veya düzenlenmiş bir mesleki yetki belgesi değildir.
14. Akademik dürüstlük
İhlal örnekleri
- Kaynak göstermeden metin veya fikir kullanma
- Başkasına ödev yaptırma
- Görsel/veri kaynağını saklama
- Uydurma kaynak, alıntı veya gözlem
- İzin verilmeyen yapay zekâ kullanımı
- Aynı çalışmayı açıklamadan birden fazla değerlendirmeye sunma
- Veriyi veya araştırma kaydını değiştirme
Kademeli yanıt
- Öğretici açıklama ve düzeltme
- Yeniden gönderim
- Ciddi/tekrarlı durumda resmi inceleme
- Kanıt ve yanıt hakkı
- Orantılı karar
- İtiraz yolu
Başlangıç öğrencisinin hatalı atıf biçimi ile kasıtlı kaynak uydurma aynı işlem değildir.
15. Yapay zekâ kullanımı
Her görev bir kullanım etiketi taşır:
- Kullanılamaz: Temel bireysel yeterliği doğrudan ölçer.
- Sınırlı: Dil düzenleme, soru üretme veya kaynak arama desteği; kullanım açıklanır.
- İzinli: Sürecin bir parçasıdır; çıktı doğrulanır ve kullanım kaydı sunulur.
- Gerekli: Görev yapay zekâ yöntemini eleştirel kullanmayı ölçer.
Açıklama alanı
Öğrenci:
- Hangi aracı kullandı?
- Hangi amaçla kullandı?
- Hangi girdileri verdi?
- Hangi kısımları kabul, değiştirme veya reddetme kararı aldı?
- Bilgileri nasıl doğruladı?
Yapay zekâ çıktısı kaynakça girdisi değildir. Araç, uydurma kaynak veya eser bilgisi üretirse sorumluluk nihai teslimi yapan kişidedir.
16. Erişilebilir değerlendirme
- Zaman sınırı yalnızca ölçülen yeterlik için gerekliyse kullanılır.
- Ek süre, ara verme ve farklı sunum biçimi seçenekleri tanımlanır.
- Görsel tanıma görevinde metin alternatifi, ölçülen beceriyi geçersiz kılmayacak biçimde tasarlanır.
- Sürükle-bırak için klavye ve düğme alternatifi bulunur.
- Renk tek yanıt ipucu değildir.
- Sözlü yanıtın metin, metin yanıtın sesli alternatifleri mümkün olduğunda sunulur.
- Ekran okuyucuda soru sırası ve geri bildirim anlaşılırdır.
- Uyarlama alan öğrenci daha düşük standartla değerlendirilmiş sayılmaz.
17. İtiraz ve yeniden değerlendirme
İtiraz akışı
- Öğrenci değerlendirme ve rubriği görür.
- Belirli ölçüt ve gerekçeyle itiraz gönderir.
- İlk değerlendiriciden bağımsız ikinci inceleme yapılır.
- Karar ve gerekçe yazılı bildirilir.
- Puan değişikliği varsa kayıt sürümlenir.
Otomatik sorularda hatalı/iki anlamlı soru tespit edilirse etkilenmiş bütün kullanıcı sonuçları yeniden hesaplanır ve bildirim yapılır.
18. Değerlendirme kalite güvencesi
Pilot öncesi
- Kazanım–soru eşlemesi
- Uzman doğruluğu
- Erişilebilirlik
- Yanıt anahtarı/rubrik kontrolü
- Hassasiyet ve önyargı incelemesi
Pilot sonrası
- Soru güçlüğü
- Ayırt edicilik
- Yanıltıcı seçenek performansı
- Boş bırakma oranı
- Süre dağılımı
- Farklı kullanıcı gruplarında beklenmedik başarı farkları
- Değerlendiriciler arası tutarlılık
- Öğrenci geri bildirimi
İstatistik, pedagojik ve etik inceleme olmadan tek başına soru silme veya kullanıcı sınıflandırma kararı vermez.
19. İlerleme ve motivasyon tasarımı
Kullanılabilir
- Açık hedef
- Küçük ama anlamlı dönüm noktaları
- Gelişim gösteren portfolyo
- Aralıklı tekrar önerileri
- Öğrencinin seçtiği uzmanlık hedefi
- Geri bildirime dayalı yeniden çalışma
Kaçınılmalı
- Öğrenmeden giriş serisi koruma baskısı
- Rastgele puan/jeton ekonomisi
- Başka öğrencilerle kamuya açık zorunlu sıralama
- Sınav başarısını zekâ veya yetenek kimliğine dönüştürmek
- Bitmemiş ders sayısıyla suçluluk yaratmak
20. Başarı panosu
Kullanıcıya gösterilecek temel ölçüler:
- Gösterilen yeterlikler
- Gelişen yeterlikler
- Son revizyondaki ilerleme
- Portfolyo çeşitliliği
- Tekrar zamanı gelen kavramlar
- Seçilen programın zorunlu ürünleri
Yönetim için toplu ölçüler:
- Başlangıçtan ilk ürüne geçiş
- Kursu görüntüleme değil, yeterlik tamamlama oranı
- Revizyon sonrası gelişim
- Soru ve rubrik güvenilirliği
- Erişilebilirlik uyarlaması taleplerinin karşılanma süresi
- İtiraz sonuçları
- Programlar arası adalet ve bırakma noktaları
Ölçüm, öğrenciyi gizlice puanlayan veya kişilik çıkarımı yapan sisteme dönüşmemelidir.