Sürüm: 1.0
Amaç: Akademik kaliteyi tek kişiye veya son dakika kontrolüne bağlamadan sürdürülebilir üretim sistemi kurmak
1. Organizasyon modeli
Akademik kurul
Sorumluluklar:
- Akademik kapsam ve yöntem ilkeleri
- Büyük müfredat değişiklikleri
- Tartışmalı/etik yüksek riskli kararlar
- Uzmanlık danışmanlarının seçimi
- Yıllık kalite raporu
Kurul günlük metin düzenlemesi yapmaz; standart ve itiraz düzeyinde çalışır.
Genel yayın yönetmeni
- Yayın vizyonu
- Öncelik ve kapasite
- Bölümler arası tutarlılık
- Kritik düzeltme/geri çekme kararı
- Kamusal editoryal sorumluluk
Program editörü
- Program kapsamı
- Kurslar arası tekrar/boşluk
- Kazanım ve ön koşul uyumu
- Bölgesel/tematik denge
- Alan uzmanı iletişimi
Alan uzmanı
- Olgusal doğruluk
- Alan literatürü
- Terim ve dönemlendirme
- Tartışmalar ve kaynakların temsili
- Bilinmeyen/belirsiz noktalar
Pedagojik editör
- Hedef düzey
- Bilişsel yük
- Kazanım–etkinlik–değerlendirme uyumu
- Geri bildirim ve rubrik
- Öğrenme yolculuğu
Erişilebilirlik editörü
- Başlık ve metin yapısı
- Görsel alternatifleri
- Transkript/altyazı
- Etkileşim eşdeğerleri
- Sade dil ve bilişsel erişim
Haklar ve provenans editörü
- Görsel lisans/izin
- Atıf metni
- Mülkiyet geçmişi
- Hassas kültürel içerik
- Hak talebi ve kaldırma süreci
Veri editörü
- Kimlikler ve kontrollü terimler
- Metadata doğruluğu
- İlişkiler ve yinelenen kayıtlar
- Dış otorite eşlemesi
- Veri dışa aktarımı
Kopya editörü
- Türkçe yazım
- Kurumsal ton
- Terim tutarlılığı
- Başlık ve mikrometin
- Atıf biçimi
Ürün/teknik ekip
- Şema uygulaması
- Arama ve erişilebilir arayüz
- Sürüm, güvenlik ve performans
- Otomatik kalite kontrolleri
- Analitik ve olay yönetimi
2. RACI özeti
R: Yapan · A: Nihai sorumlu · C: Danışılan · I: Bilgilendirilen
| İş | Yayın Yön. | Program Ed. | Alan Uzm. | Pedagoji | Eriş. | Haklar | Veri |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Program kapsamı | A | R | C | C | I | I | C |
| Kurs kazanımı | I | A/R | C | R | I | I | C |
| Olgusal inceleme | I | A | R | I | I | C | C |
| Görsel seçimi | I | A | C | C | C | R | C |
| Alt metin | I | C | C | C | A/R | C | I |
| Provenans | I | A | C | I | I | R | C |
| Metadata | I | C | C | I | I | C | A/R |
| Kritik düzeltme | A | R | C | C | C | C | C |
| Geri çekme | A | R | C | C | C | C | I |
Bir kişi birden çok rolü üstlenebilir; fakat yüksek riskli içerikte yazarın kendi çalışmasını tek başına onaylamasına izin verilmez.
3. İçerik yaşam döngüsü
Aşama 1 — Öneri
Girdi:
- Konu
- Kullanıcı ihtiyacı
- Müfredattaki yer
- Beklenen etki
- Kaynak/uzman erişimi
- Hak ve etik risk
Çıktı: Kabul, bekletme, birleştirme veya ret.
Aşama 2 — Kapsam fişi
- Ana soru
- Hedef kullanıcı/düzey
- Kazanımlar
- Ön koşullar
- Eser/kavram çekirdeği
- Kaynak başlangıç listesi
- Değerlendirme planı
- Görsel ihtiyaçları
- Riskler
- Tahmini emek
Kapsam fişi onaylanmadan uzun metin yazılmaz.
Aşama 3 — Kaynak ve veri hazırlığı
- Koleksiyon kayıtları
- Ana literatür
- Birincil kaynaklar
- Tartışma haritası
- Eser metadata
- Görsel hak durumu
- Terminoloji
Çıktı: Kaynak paketi ve doğrulama listesi.
Aşama 4 — Taslak
- Metin/medya senaryosu
- Etkinlik
- Sınav/rubrik
- Alt metin taslakları
- İç/dış bağlantılar
- Yapay zekâ kullanım kaydı varsa
Aşama 5 — Uzman incelemesi
İnceleyen:
- Kritik iddiaları tek tek kontrol eder.
- Alanın önemli görüşlerini ve boşluklarını arar.
- Anakronizm, yanlış çeviri ve aşırı genellemeyi işaretler.
- Sadece “uygun” demek yerine gerekçeli not bırakır.
Aşama 6 — Pedagoji ve erişilebilirlik
- Düzeye uygunluk
- Kazanım uyumu
- Gereksiz tekrar
- Etkileşim alternatifi
- Başlık sırası
- Görsel açıklaması
- Sade dil özeti
Aşama 7 — Haklar ve etik kapısı
- Her görselin kaydı
- İçerik uyarısı
- Provenans
- Topluluk/kişi zararı
- Çıkar çatışması
- Hassas veri
Aşama 8 — Teknik yayın öncesi
- Zorunlu alanlar
- Bağlantılar
- Arama/filtre
- Yapılandırılmış veri
- Mobil/klavye/ekran okuyucu
- Performans
- Analitik olayları
Aşama 9 — Pilot
En az:
- Hedef düzeyden kullanıcılar
- Erişilebilirlik ihtiyacı olan kullanıcı
- Alan dışı okuyucu
- Eğitmen veya değerlendirici
Pilot geri bildirimleri kritik/önemli/iyileştirme olarak sınıflandırılır.
Aşama 10 — Yayın ve izleme
- Sürüm dondurma
- Yayın notu
- Arama dizini/sitemap
- Bildirim
- İlk 7/30 gün hata ve kullanım izleme
- Sonraki inceleme tarihi
4. İnceleme kapıları
Kapı A — Kapsam
Geçiş şartları:
- Müfredatta açık yer
- Tek ana soru
- Ölçülebilir kazanım
- Gereksiz tekrar yok
- Uzman ve kaynak erişimi makul
Kapı B — Akademik doğruluk
- Kritik olgular doğrulandı
- Tartışmalar temsil edildi
- Birincil/ikincil kaynak ayrıldı
- Kesinlik dili doğru
- Ana terimler kontrollü sözlükle uyumlu
Kapı C — Haklar ve etik
- Görsel/medya hakları tamam
- Hassas içerik kararı kayıtlı
- Provenans uyarıları
- İzin/danışma belgeleri
- Çıkar çatışması açıklaması
Kapı D — Öğrenme ve erişilebilirlik
- Kazanım–etkinlik–ölçme uyumu
- Klavye/ekran okuyucu
- Alternatif medya
- Okunabilir dil
- Zaman/etkileşim uyarlaması
Kapı E — Teknik yayın
- Şema doğrulama
- Bağlantı ve yönlendirme
- Performans bütçesi
- Arama ve yapılandırılmış veri
- Hata/boş durumlar
- İzleme ve geri alma planı
Bir kapı “sonra düzeltiriz” notuyla geçilemez. Kabul edilen istisna süreli, sorumlu ve görünür olmalıdır.
5. Editoryal bilet şablonu
Başlık:
Varlık türü ve kimliği:
Program/kurs ilişkisi:
Kullanıcı problemi:
Ana soru:
Hedef düzey:
Kazanımlar:
Kaynak paketi:
Görsel ihtiyaçları:
Hak/etik riskleri:
Erişilebilirlik ihtiyaçları:
Bağımlılıklar:
Sorumlu roller:
Hedef tarih:
Kabul ölçütleri:6. Önceliklendirme modeli
Her içerik 1–5 puanlanır:
- Öğrenme yolundaki zorunluluk
- Kullanıcı ihtiyacı
- Mevcut boşluğu kapatma
- Çapraz bağlantı değeri
- Uzman/kaynak hazır oluşu
- Görsel/hak uygulanabilirliği
- Etik riskin yönetilebilirliği
- Güncellik aciliyeti
En popüler sanatçıya talep olması tek başına öncelik değildir. Zorunlu temel yeterlikler ve kapsama boşlukları ayrıca ağırlıklandırılır.
7. Editoryal hizmet hedefleri
Başlangıç hedefleri; gerçek kapasiteyle doğrulanır:
- Kritik hata ilk değerlendirme: aynı iş günü
- Hak/gizlilik talebi ilk yanıt: 2 iş günü
- Önemli olgusal hata: 5 iş günü içinde karar
- Küçük düzeltme: 10 iş günü içinde
- Kullanıcı erişilebilirlik engeli: 2 iş günü içinde geçici çözüm, planlı kalıcı düzeltme
- Uzman inceleme çevrimi: kapsamına göre 5–15 iş günü
- İtiraz ikinci inceleme: 10 iş günü
Bu hedefler yayımlanacak hizmet taahhüdüne dönüşmeden önce ekip kapasitesi ve hukuk gereklilikleriyle uyarlanır.
8. İnceleme döngüsü
6–12 ay
- Güncel sanat
- Mevzuat/hukuk bağlantıları
- Kurum/konum bilgisi
- Aktif iade ve provenans tartışması
- Dijital teknoloji/yapay zekâ
- Dış bağlantılar
24 ay
- Çekirdek kurslar
- Eser sayfaları
- Program gereksinimleri
- Sınav bankası
- Hak/lisans kontrolü
36 ay
- Tarihsel genel içerik
- Sözlük ve sınıflandırma
- Kapsam/kanon denetimi
Yeni araştırma, ciddi hata veya hak talebi takvimi beklemez.
9. Yıllık kapsam denetimi
Sorular
- Hangi bölgeler yalnızca Avrupa teması üzerinden temsil ediliyor?
- Hangi dönemlerde yalnızca saray/elit üretimi var?
- Kadın, kolektif, zanaatkâr ve anonim üreticiler nerede görünmez?
- Hangi malzemeler resim ve mimari karşısında zayıf?
- Yaşayan topluluklar yalnızca geçmişte mi gösteriliyor?
- Sömürge dolaşımı ve provenans yeterince görünür mü?
- Eser seçkisi birkaç büyük müzenin dijital erişimine aşırı mı bağlı?
- Erişilebilir formatlar hangi alanlarda eksik?
Gösterge örnekleri
- Bölge/dönem/malzeme dağılımı
- Üretici rolü çeşitliliği
- Kurum bağımlılığı
- Açık lisanslı görsel oranı
- Provenans doluluk oranı
- Topluluk danışmanlığı gerektiren/tamamlanan kayıtlar
- Sade dil ve uzun açıklama kapsaması
Sayısal eşitlik tek başına tarihsel adaleti göstermez; nitel incelemeyle birlikte kullanılır.
10. Hata olayı yönetimi
Aşamalar
- Bildirimi al ve kimlik ver
- Etki/önem sınıflandır
- Gerekirse geçici uyarı veya kaldırma
- Sorumlu uzmanı ata
- Kaynak ve değişiklik geçmişini incele
- Düzeltme/geri çekme/ret kararı
- Kullanıcıya ve etkilenenlere bildirim
- Kök neden analizi
- Benzer kayıtları tarama
- Süreç/şema kontrolünü güncelleme
Kök neden kategorileri
- Kaynak hatası
- Kaynağın eskimesi
- Yazar/editör hatası
- Çeviri
- Veri eşleme
- Toplu işlem
- Yapay zekâ taslağının doğrulanmaması
- Hak/lisans yorumu
- Teknik gösterim
- Süreç boşluğu
Kritik olayda yalnızca tek sayfa düzeltilmez; aynı üretim yolundan geçen içerikler taranır.
11. Toplu değişiklik politikası
Adlandırma veya taksonomi değişikliğinde:
- Etkilenen kayıt listesi çıkarılır.
- Yeni terim ve eski terim ilişkisi belgelenir.
- Otomatik ve manuel değişiklikler ayrılır.
- Örneklem elle doğrulanır.
- Geri alma planı oluşturulur.
- Arama eş anlamlıları ve yönlendirmeler güncellenir.
- Anlamlı değişiklikse kullanıcıya açıklanır.
Toplu arama-değiştir, tarihsel alıntı veya eser başlıklarını bağlam dışı değiştirmemelidir.
12. Dosya ve varlık adlandırma
İçerik dosyası
{kimlik}-{kisa-slug}-{dil}-{surum}
Örnek:
STA-WRK-000842-las-meninas-tr-v1.2
Medya dosyası
{eserKimligi}_{goruntuTuru}_{sira}_{kaynakKodu}_{surum}.{uzanti}
Örnek:
STA-WRK-000842_detail_03_PRADO_v1.tif
Dosya adı lisans kaydı yerine geçmez. Orijinal arşiv dosyası, web türevi ve küçük görsel ayrılır.
13. Editoryal toplantılar
Haftalık üretim
- Engeller
- Yaklaşan kapılar
- Hak/uzman bekleyen işler
- Kritik hata ve erişilebilirlik
Aylık kalite
- Düzeltmeler
- İnceleme süresi
- Kaynak/hak eksikleri
- Öğrenci geri bildirimi
- Arama başarısızlıkları
Üç aylık kapsam
- Müfredat boşlukları
- Temsil ve kanon denetimi
- Program başarı ölçüleri
- Teknoloji/standart değişiklikleri
Yıllık akademik değerlendirme
- Yayımlanan/güncellenen/arşivlenen içerik
- Kritik düzeltmeler
- Uzman ve topluluk danışmanlığı
- Erişilebilirlik raporu
- Açık veri/hak raporu
- Sonraki yıl öncelikleri
14. Kalite göstergeleri
Akademik
- Kritik iddialarda kaynak kapsaması
- Süresi geçmiş inceleme oranı
- Düzeltme sayısı ve önem dağılımı
- Geri çekilmiş kaynağa bağlı içerik
Pedagojik
- Kazanım–değerlendirme kapsaması
- Revizyon sonrası gelişim
- Kurs bırakma noktaları
- Bilinmeyen esere aktarım başarısı
Erişilebilirlik
- Alt metin/uzun açıklama kapsaması
- Altyazı/transkript kapsaması
- Klavye engeli
- Bildirilen engeli çözme süresi
Hak ve etik
- Lisansı doğrulanmış medya oranı
- Provenans uyarısı kapsaması
- Hak talebi çözme süresi
- Hassas içerik inceleme oranı
Kullanıcı güveni
- Kaynak ve düzeltme geçmişine erişim
- Hata bildirim dönüş süresi
- Planlanmış/yayımlanmış durumunun anlaşılması
- Gizlilik taleplerinin tamamlanması
“Daha çok içerik” tek başına kalite göstergesi değildir.
15. Minimum ekip ile çalışma
Tek kişi veya küçük ekipte roller birleştirilebilir; fakat şu ayrımlar korunur:
- Yazar, yüksek riskli olgusal içeriğin tek onaylayanı olamaz.
- Görsel hak kontrolü metin editinden ayrı listede yürütülür.
- Erişilebilirlik otomatik testle sınırlanmaz.
- Kritik düzeltme başka bir uzman tarafından kontrol edilir.
Kapasite azsa yayın hacmi azaltılır; kontrol kapıları kaldırılmaz. Planlanmış içerik görünür tutulur ve dürüst durum etiketi kullanılır.