Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
- Müzik: Чайковский (Лебединое озеро, Спящая красавица, Щелкунчик, опера Евгений Онегин); Могучая кучка; Мусоргский (Борис Годунов); Стравинский (Весна священная).
- Tiyatro: Станиславский, Moskova Sanat Tiyatrosu (1898, Чайка), система Станиславского, "Не верю!".
- Tiyatro kelimeleri: спектакль, премьера, антракт, партер, ложа, гардероб; Большой и Мариинский театры.
- Resim: икона, Рублёв (Троица); передвижники, Репин (Бурлаки на Волге), Айвазовский; Кандинский, Малевич (Чёрный квадрат).
- "Писать картину" (tablo yapmak) ≠ "рисовать" (çizmek).
- Ortak kelimeler: опера, балет, партер, ложа; Ayvazovski'nin İstanbul tabloları.
Kanca
Moskova, Bolşoy Tiyatrosu. Perde arası zili çalıyor ve Katya, Merve'yi fuayeye çekiyor: "Пойдём в буфет, пока антракт!" Merve hâlâ sahnedeki beyaz kuğuları düşünüyor. Az önce izlediği bale, "Лебединое озеро" (Kuğu Gölü), dünyanın her yerinde bilinen bir müzikten doğmuş. Katya ekliyor: "Чайковский. Без него русский балет представить невозможно."
Rus kültürü dünyaya yalnız edebiyatla değil, müzikle, tiyatroyla ve resimle de seslenir. Bir Rusla sohbet ederken bir besteciden, bir sahne yönteminden ya da bir tablodan söz edildiğinde konuşmaya katılabilmek, dili kültürle birlikte konuşmak demektir. Bu derste bu üç sanatın başlıca adlarını, eserlerini ve onları Rusça anlatmanın kelimelerini öğreneceğiz.
Anlatım
Müzik
Pyotr Çaykovski (1840–1893), Rus müziğinin dünyada en çok tanınan adıdır. Üç balesi bugün de dünya sahnelerinin vazgeçilmezidir: "Лебединое озеро" (Kuğu Gölü), "Спящая красавица" (Uyuyan Güzel) ve "Щелкунчик" (Fındıkkıran). Puşkin'in romanından uyarladığı "Евгений Онегин" operası, C2.9'da gördüğün eserin müzikteki yansımasıdır.
19. yüzyılda beş besteci, Rus halk müziğine dayanan ulusal bir müzik yaratmak için bir araya geldi; bu gruba "Могучая кучка" (Kudretli Beşler) denir. Grubun üyelerinden Modest Musorgski'nin Puşkin'den uyarladığı "Борис Годунов" operası Rus operasının en bilinen eserlerindendir. 20. yüzyılın başında İgor Stravinski'nin "Весна священная" (Bahar Ayini) balesi, modern müziğin dönüm noktalarından biri oldu.
Tiyatro
Rus tiyatrosunun en etkili adı Konstantin Stanislavski'dir (1863–1938). 1898'de Moskova Sanat Tiyatrosu'nu kurucularından biri olarak açtı ve aynı yıl Çehov'un "Чайка" (Martı) oyununu sahneledi; martı bugün de bu tiyatronun simgesidir. Stanislavski'nin geliştirdiği oyunculuk yöntemi, "система Станиславского" (Stanislavski sistemi), oyuncunun rolünü içten yaşamasını ister ve dünyada oyunculuk eğitimini derinden etkiledi. Provalarda inandırıcı bulmadığı oyunculara "Не верю!" (İnanmıyorum!) dediği anlatılır; bu söz bugün Rusçada yapay bulunan her davranış için kullanılır.
Tiyatroya gitmenin de kendi kelimeleri vardır. "Спектакль" (temsil, oyun) sahnelenen eserdir; "премьера" ilk gösterim, "антракт" perde arası, "партер" salonun zemin katındaki koltuklar, "ложа" localar, "гардероб" vestiyerdir. Moskova'daki Bolşoy Tiyatrosu ve Sankt-Peterburg'daki Mariinski Tiyatrosu, Rus balesinin ve operasının en ünlü sahneleridir.
Resim
Rus resminin kökü ikonlardadır ("икона"). 15. yüzyılda Andrey Rublyov'un yaptığı "Троица" (Teslis) ikonu bu geleneğin doruğu sayılır ve bugün Moskova'daki Tretyakov Galerisi'nde ("Третьяковская галерея") bulunur.
19. yüzyılın ikinci yarısında "передвижники" (Gezginler) adı verilen ressamlar, sanatı halka götürmek için gezici sergiler düzenledi ve gerçekçi bir resim anlayışı geliştirdi. İlya Repin'in "Бурлаки на Волге" (Volga Kayıkçıları) tablosu bu akımın en bilinen eserlerindendir. Deniz resimleriyle ünlü İvan Ayvazovski de bu yüzyılın büyük ressamlarındandır. 20. yüzyılın başında Rus sanatı soyutlamaya yöneldi: Vasili Kandinski ve Kazimir Maleviç'in "Чёрный квадрат" (Siyah Kare) tablosu modern sanatın simgeleri arasındadır.
| Alan | Ad | Eser |
|---|---|---|
| Müzik | Чайковский | Лебединое озеро, Щелкунчик |
| Müzik | Мусоргский | Борис Годунов |
| Müzik | Стравинский | Весна священная |
| Tiyatro | Станиславский | система Станиславского, Чайка (1898) |
| Resim | Рублёв | Троица |
| Resim | Репин | Бурлаки на Волге |
| Resim | Малевич | Чёрный квадрат |
Türkçe ile karşılaştırma
Bu derste görülen sanatların pek çoğunun Türkiye ile doğrudan bir bağı vardır. Ressam İvan Ayvazovski İstanbul'da da çalıştı ve Osmanlı sarayı için çok sayıda İstanbul ve Boğaz manzarası yaptı; bu tabloların bir kısmı bugün Türkiye'deki koleksiyonlarda bulunur. Bir Türk izleyici, Rus resim tarihinin bir bölümüne kendi şehrinin görüntüleri üzerinden yaklaşabilir.
Sahne sanatlarının kelimeleri iki dilde büyük ölçüde ortaktır, çünkü ikisi de onları İtalyanca ve Fransızcadan almıştır: "опера" ile "opera", "балет" ile "bale", "партер" ile "parter", "ложа" ile "loca", "премьера" ile "prömiyer". Yalnız "антракт" kelimesinin Türkçede doğrudan bir karşılığı yaygın değildir; Türkçe "perde arası" ya da kısaca "ara" der.
Türkiye'de opera ve bale, Cumhuriyet döneminde kurulan devlet kurumlarıyla gelişti; Çaykovski'nin baleleri Türk sahnelerinde de sık sahnelenir. Stanislavski'nin yöntemi Türk tiyatro eğitiminde de bilinen bir yaklaşımdır. Bu ortak zemin, bir Türk sanatseverin Rus kültürü üzerine Rusça konuşurken kendini yabancı hissetmemesini sağlar.
Örnekler
"Чайковский" adında "ч" ile "к" arasındaki "й" açıkça okunur ve vurgu ortadaki hecededir: [çay-KOF-skiy]; "-ский" sonundaki "в" ötümsüz "с" önünde [f] olur. "Театр" kelimesi tek vurgulu iki hecedir: [ti-ATR]. "Писать" fiili resimde de kullanılır: "писать море" (denizi resmetmek); "рисовать" daha çok çizmek ve genel resim yapmak anlamındadır.
Örnek diyalog
Akşam, Moskova, Bolşoy Tiyatrosu'nun fuayesi. Perde arası; Katya ve Merve büfenin önünde.
Diyalog bir Rus tiyatro akşamının kelimelerini doğal biçimde taşıyor: "антракт", "буфет", "сцена", "звонок", "зал". "Третьяковка" Tretyakov Galerisi'nin konuşmadaki kısa adıdır; B2.20'de gördüğün kısaltma alışkanlığının bir örneği. Rus tiyatrolarında perde arası bittiğinde birkaç kez zil çalar; Merve'nin "Звонок!" ünlemi bu geleneğe gönderme yapıyor.
Sık yapılan hatalar
Yaygın yanlış"Спектакль" kelimesini genel bir şov ya da eğlence gösterisi sanmak
— Rusçada "спектакль" bir tiyatro, bale ya da opera temsilidir. Doğrusu: sahnelenen bir eserin bir gösterimi.
Yaygın yanlışResim yapmak için yalnız "рисовать" kullanmak
— Yağlı boya bir tablo için "писать картину" daha doğaldır. Doğrusu: "Айвазовский писал море".
Yaygın yanlış"Не верю!" sözünü yalnız "inanmıyorum" diye anlamak
— Rus konuşmasında bu söz çoğu zaman bir davranışın yapay ya da inandırıcı olmadığını söyler. Doğrusu: bağlama göre "inandırıcı değil" anlamı.
Mini alıştırma
Cevaplar
- Лебединое озеро, Спящая красавица, Щелкунчик.
- Во время антракта мы пошли в буфет.
- Gezici sergilerle sanatı halka taşıyan, gerçekçi resim yapan 19. yüzyıl Rus ressamları.
- Stanislavski'ye; bir davranışın yapay ya da inandırıcı olmadığını söylemek için.
Özet kartı
- Müzik: Чайковский (Лебединое озеро, Спящая красавица, Щелкунчик, опера Евгений Онегин); Могучая кучка; Мусоргский (Борис Годунов); Стравинский (Весна священная).
- Tiyatro: Станиславский, Moskova Sanat Tiyatrosu (1898, Чайка), система Станиславского, "Не верю!".
- Tiyatro kelimeleri: спектакль, премьера, антракт, партер, ложа, гардероб; Большой и Мариинский театры.
- Resim: икона, Рублёв (Троица); передвижники, Репин (Бурлаки на Волге), Айвазовский; Кандинский, Малевич (Чёрный квадрат).
- "Писать картину" (tablo yapmak) ≠ "рисовать" (çizmek).
- Ortak kelimeler: опера, балет, партер, ложа; Ayvazovski'nin İstanbul tabloları.
Sonraki derse köprü
Bu derste Rus kültürünün dünyaya açılan pencerelerinden üçünü gördük. Sıradaki ders bu yolculuğun sonu: C2 final sınavı. Bütün seviyeleri, Hazırlık'tan C2'ye kadar öğrendiğin her şeyi kapsayan bir değerlendirmeyle bu programı tamamlayacak ve bir sonraki adımın, yani Rusçayı hayatının bir parçası olarak yaşamaya devam etmenin yollarına bakacağız.