B2 Tekrar ve Seviye Sınavı

Kanca

B1'in sonunda düşünceleri bağlaçlarla birbirine bağlayabiliyordun. Şimdi aynı düşünceyi daha sıkı, daha yazılı bir biçimde kurabilirsin: "Вернувшись домой, Мерве открыла письмо, присланное из Москвы, и не поверила своим глазам." Eve dönünce Merve, Moskova'dan gönderilmiş mektubu açtı ve gözlerine inanamadı. Bu cümlede bir zarf-fiil, bir edilgen sıfat-fiil ve kalıplaşmış bir deyim aynı anda çalışıyor; B1'de aynı şeyi söylemek için iki bağlaç ve üç ayrı yan cümle gerekirdi.

B2, dilin üslubunu seçmenin seviyesidir. Aynı bilgiyi bir arkadaşa mesajda, bir müdüre dilekçede, bir okura görüş yazısında ve bir dinleyiciye tartışmada farklı biçimlerde söyleyebiliyorsun. Bu derste B2'yi dört eksende toparlayacak, en sık takılınan yerleri yeniden görecek ve kısa bir sınavla nerede durduğunu ölçeceksin.

Anlatım

Birinci eksen: sıfat-fiil ve zarf-fiil

B2'nin ilk modülü fiilden türeyen biçimleri işledi. Etken sıfat-fiil işi yapanı niteler: "читающий" (okuyan), "читавший" (okumuş olan). Edilgen sıfat-fiil işin yapıldığı şeyi niteler: "читаемый" (okunan), "прочитанный" (okunmuş); kısa biçimi yüklem olur: "Письмо написано." Zarf-fiil iki işi tek özneye bağlar: bitmemiş görünüşten "читая" (okurken), bitmiş görünüşten "прочитав" (okuyunca, okuduktan sonra).

Bu biçimler "который" yapısının yazı dilindeki kısa eşleridir. "Студент, который читает" ile "читающий студент" aynı şeyi söyler; ilki konuşmada, ikincisi yazıda daha doğaldır. Edilgen çatı ise iki yolla kurulur: bitmemiş fiilde "-ся" ("Дом строится"), bitmiş fiilde kısa sıfat-fiil ("Дом построен").

İkinci eksen: cümlenin biçimleri

Öznesiz cümleler Rusçanın en Türkçeden uzak, en Rusçaya özgü yapılarından biridir: doğa olayları ("Темнеет"), istem dışı durumlar ("Мне не спится") ve belirsiz kişi ("Говорят, что…"). Kısa sıfatlar bir durumu yüklem olarak bildirir: "рад", "готов", "должен", "прав". Karşılaştırma iki yolla kurulur: kısa biçim "больше, лучше, интереснее" ya da "более интересный"; üstünlük "самый" ile.

Belirsiz ve olumsuz zamirler bir çift sistem kurar. "-то" bilinen ama söylenmeyeni, "-нибудь" herhangi birini anlatır: "Кто-то звонил" ile "Позвони кому-нибудь". Olumsuz tarafta "ни-" fiil ve "не" ile birlikte ("Никто не пришёл"), vurgulu "не-" ise mastarla ve "yapacak kimse/yer/zaman yok" anlamında kullanılır: "Мне некогда", "Некуда идти".

Üçüncü eksen: kelime ve üslup

Kelime modülü kökleri ve ekleri tanımayı öğretti: bir kök bilen, ailesindeki on kelimeyi tahmin eder ("писать, писатель, письмо, переписка"). Türkçeyle ortak kelimelerin yanında sahte arkadaşlar da vardı: kulağa tanıdık gelen ama başka anlam taşıyan kelimeler. Deyimler ve atasözleri dilin hafızasıdır; çoğunun Türkçede kendi karşılığı bulunur. Eş anlamlılar ise üslup katmanlarına ayrılır: kitap dili, nötr dil, konuşma dili.

Dördüncü eksen: yazmak, tartışmak, gerçek dünya

Son iki modül dili kullanmaya açıldı. Resmî yazıda dilekçenin ("заявление") kalıpları, görüş yazısının iskeleti (tez, gerekçe, karşı görüş, sonuç) ve tartışmada söz almak, itiraz etmek, uzlaşmak öğrenildi. Haber dilinde kaynak gösteren kalıplar ("по данным…", "по словам…") ve tarafsız özet; konuşma dilinde kısalan biçimler ("щас", "здрасьте"); tonlama yapıları (ИК-1…ИК-5) ve bölgesel söyleyişler (оканье, sürtünmeli "г") işlendi.

Rusçanın yabancılar için düzenlenen resmî sınavı ТРКИ'de (TORFL) B2'ye karşılık gelen basamak "второй сертификационный уровень", kısaca ТРКИ-2'dir. Bu dersin sonundaki kısa sınav o sınavı taklit etmez; yalnızca B2'de öğrendiklerini kendi başına ölçmene yardım eder.

Türkçe ile karşılaştırma

B2'nin biçimleri Türk öğrenciye B1'in bağlaçlarından daha tanıdık gelir, çünkü Türkçe zaten sıfat-fiil ve zarf-fiil dilidir. "Okuyan öğrenci" Rusçada "читающий студент", "okunmuş kitap" "прочитанная книга", "eve dönünce" "вернувшись домой" olur. Türkçede bu biçimler konuşmada da yazıda da eşit sıklıkta yaşar; Rusçada ise kitap diline yaslanır. Türk öğrencinin tuzağı, Rusça konuşurken bu biçimleri fazla kullanmak ve kulağa yazı gibi gelen cümleler kurmaktır.

Öznesiz cümlelerde iki dil yollarını ayırır. Türkçe "uyuyamıyorum" der ve özneyi korur; Rusça "мне не спится" der ve kişiyi yönelme hâline çeker: uyku bana gelmiyor. Türkçede "derler ki" ile Rusçadaki "говорят" ise birebir aynı işi görür; iki dil de belirsiz kişiyi üçüncü çoğulla anlatır.

Üslup katmanlarında iki dil benzerdir. Türkçede "müracaat etmek", "başvurmak" ve "gidip sormak" aynı işin üç ayrı katmanıdır; Rusçada "обратиться", "спросить" ve konuşmadaki kısalmış biçimler aynı merdiveni kurar. B2'nin asıl kazancı, bu merdivende hangi basamakta durduğunu fark etmektir.

Örnekler

Örnekler B2'nin dört ekseninden geliyor: etken ve edilgen sıfat-fiil, zarf-fiil, öznesiz cümle, kısa sıfat, karşılaştırma, belirsiz ve olumsuz zamir, resmî dilekçe kalıbı. "Лучше" kelimesinde "ч" önündeki "ш" sesi kaynaşır: [LUÇ-şe]. Birinde takıldıysan, o konunun dersine geri dönmek en doğru adımdır.

Örnek diyalog

Nisan, İstanbul'daki ofis. Moskova ofisinin müdürü Sergey İvanoviç görüntülü görüşmede Merve'ye yeni bir görev öneriyor.

Bu kısa konuşma B2'nin iskeletini taşıyor: "знающего" etken sıfat-fiil, "присылаемые" edilgen sıfat-fiil, "прочитав" zarf-fiil, "готова" kısa sıfat, "о какой работе идёт речь" kalıbı ve "честно говоря" ara sözü. Merve resmî üslubu bozmuyor ama donuk da konuşmuyor: B2 düzeyinde iyi bir iş konuşması tam olarak böyle görünür.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. читающий студент; книга, написанная моим другом.
2. Прочитав письмо, он улыбнулся.
3. Кто-то (belirli olay); некуда (gidecek yer yok); никогда (hiçbir zaman).
4. рад; больше; самый.
5. Здравствуйте! Отвечу в ближайшее время. По словам директора…

Özet kartı

1. Sıfat-fiil: читающий, читавший, читаемый, прочитанный; kısa biçim yüklem: написано.
2. Zarf-fiil: читая (aynı anda), прочитав (önce); özne iki işte aynı olmalı.
3. Öznesiz cümle: темнеет, мне не спится, говорят; kısa sıfat: рад, готов, должен, прав.
4. Zamirler: -то (belirli), -нибудь (herhangi); ни- + не + fiil, не- + mastar (некогда).
5. Kelime ve üslup: kök aileleri, sahte arkadaşlar, deyim ve atasözü, üç üslup katmanı.
6. Kullanım: заявление, görüş yazısı, tartışma, haber özeti, konuşma dili, ИК, bölgesel söyleyiş.

Sonraki derse köprü

C1'in ilk konusu görünüşe geri döner, ama A2'deki temel ayrımın açıklayamadığı durumlara. "Вы читали эту книгу?" sorusu neden bitmemiş görünüşle sorulur, oysa kitap bitmiştir? "Я открывал окно" bir pencerenin açılıp yeniden kapandığını nasıl anlatır? Sıradaki derste görünüşün zor durumlarına bakacağız: genel olguya, tekrara ve geri alınmış sonuca.