Kendi psikodinamik anlayışın

Açılış sahnesi

Bitlis'in Adilcevaz ilçesi, harmandan sonra kalbur siparişlerinin seyrekleştiği ekim sonu. Rıza kırk bir yıldır kalbur ve elek yapıyor: buğdaya iri gözlüsünü, bulgura ortasını, una sık tellisini. Gözleri artık teli eskisi gibi seçmiyor. Yanındaki çırak her akşam aynı şeyi soruyor: "Usta, bunu neden böyle yapıyoruz?" Rıza'nın ağzından her seferinde "Böyle yapılır" çıkıyor.

Sonunda karşı evde oturan Nermin'e bir okul defteri götürüyor. Mahallenin dilekçelerini yıllardır Nermin yazar; yazısı en okunaklı olan odur. Mutfak masasında Rıza söylüyor, Nermin yazıyor.

"Kasnak ardıçtan olur. Tel gergin gerilir, gevşek bırakılmaz. Müşteri ne isterse o yapılır."

Nermin üç cümleyi yüksek sesle okuyup kalemi bırakıyor. "Geçen yaz köyden gelen kadının kasnağını söğütten yaptın."

"Ardıç bulamamıştım."

"Bulgur kalburunun telini de biraz boş bırakırsın. Tane takılmasın diye, bana kendin anlattın."

Rıza başını kaşıyor. "Doğru."

"Geçen hafta adam sık tel istedi, yapmadın."

"Onun istediği kalbur kepeği de geçirirdi. Ben ona lazım olanı yaptım."

Nermin defteri ona doğru çeviriyor. "Hangisini yazayım? Söylediğini mi, yaptığını mı?"

Rıza çay bardağını iki eliyle tutup buharına bakıyor. "İkisini de yaz. Altına da şunu ekle: Çırak, bunlar benim bugün bildiklerim. Sen kendi kalburlarını yaptıkça burayı düzelt."

Bu derste ne olacak

M30-D09 bir terapinin bitişini izlemişti; bu ders, akademinin bitişinde araçları okurun kendi eline veriyor. Suat kırk dördünde. On beş yıl bir beyaz eşya üreticisinin üretim planlamasında endüstri mühendisi olarak çalıştı, sonra psikoloji okudu, klinik psikoloji alanında lisansüstü eğitimini tamamladı ve bir eğitim kurumunun dört yıllık psikodinamik psikoterapi programının son dönemine geldi. Program mezuniyetten önce birkaç sayfalık bir çalışma anlayışı metni istiyor. Vakalar bu metnin iki taslağını, süpervizörü İclal'le ve akran grubuyla yaptığı konuşmaları ve metni sınayan bir seansı izliyor. Her bölümde akademinin ilgili dersleri koduyla geri çağrılıyor; sonda bir ekole ait olmanın gerekip gerekmediği sorusu ve akademinin kapanışı var.

Sıfır noktası

Örtük kişisel kuram, yönelim gerekçesi ve kurama sığınma Terapi'nin S12-P01-D09 dersinde tanımlandı; teknik seçmecilikten özümseyici bütünleştirmeye uzanan seçenekler S05-P01-D11'de (Terapi). Psikanalizin birden çok genel kuramla yaşadığı fikri kuramsal çoğulculuk adıyla M01-D08'de kurulmuştu. Bu ders bunların üstüne yazılı, tarihli bir belge koyuyor.

Mekanizma

İnsan ve acı üzerine

Metnin ilk bölümü bir insan anlayışıdır. Okur katmanı buraya pek çok yapı taşı bıraktı: iç çatışmanın yanında hiç verilmemiş bir şeyin boşluğunu öne alan eksik modeli (M18-D04), deneyde sınanmış hâliyle bilinçdışı süreçler (M20-D05), tekrar zorlantısı (M07-D05), içe alınmış ilişkiler (M16-D01), kendiliğin kırılganlığı (M18-D01) ve bağlanma (M19-D03). Bir metin hepsini sayabilir. Zor olan, hangisinin kendi danışanlarını anlamakta gerçekten iş gördüğünü seçmek.

Değişim nasıl olur

İkinci bölüm değişimin yoludur. Akademi bunu birkaç kapıdan işledi: anlamanın ve yeni bir ilişki yaşamanın payı (M24-D04), aynı farkındalığın farklı bağlamlarda defalarca geri gelmesi (M24-D08), işbirliğinin kendisi olarak ittifak (M23-D07), odadaki ilişkinin geçmişi taşıması ve terapistin bundan payına düşen (M23-D01, M23-D04).

Psikodinamik araştırmada aktarım yorumunun kimine yaradığı, kimini zorladığı (M28-D05) Suat'ın ilk cümlesini daraltıyor. İkinci taslakta yorum hâlâ merkezde ama tek başına durmuyor.

Kanıt: dayandıklarım ve dayanamadıklarım

Üçüncü bölüm bir kanıt envanteridir. M28 bunun malzemesini verdi: yaygın bozukluklarda etkililik (M28-D01), gerçek terapiler arasında ortalamada yakın sonuçlar (M28-D02), uzun terapinin kazancının ve sınırının hesabı (M28-D03), yazarların ekollerine yakınlığının bulguya sızması (M28-D04), aynı yöntemde terapistler arasındaki fark (M28-D07).

Kanıt envanterine terapistin kendisi de girer. Hangi terapist özelliklerinin danışan sonucunu öngördüğünü toplayan bir derleme, kişisel ve mesleki niteliklerin yöntemin yanında durduğunu gösteriyor.

Değerler ve sınırlar

Dördüncü bölüm değerlerdir, beşincisi sınırlar. Sınır aşımı ve ihlal (M29-D01), tarihin öğrettikleri (M29-D02), gizlilik (M29-D03) ve gündelik ikilemler (M29-D04) değerleri somut kararlara bağladı. Terapistin değerlerinin söylenmeden de danışana geçebildiği M21-D07'de, kültürün ve terapistin konumunun değerlendirmeye sızdığı M22-D08'de, psikanalizin eşcinselliğe bakışının tarihi M05-D08'de, ücretin çerçevedeki yeri M21-D09'da işlendi.

Kültüre duyarlı çalışmanın kanıtı psikodinamik terapiden daha geniş bir alandan geliyor, ama Suat'ın değerler bölümüne doğrudan değiyor.

Sınırlar bölümü en çok burada sınanır. Gün boyu süren kontrol döngülerinde maruz bırakma temelli tedavilerin kanıtı M28-D06'da güçlü bulunmuştu; yönlendirme bu bilginin odadaki karşılığıdır. Aynı bölüm ağır bir kriz anında kimi arayacağını (M26-D06), ilaç değerlendirmesi için hangi hekime yönlendireceğini ve hangi danışan gruplarıyla henüz yetkin olmadığını da adıyla yazar.

Usta katmanı

Bir ekole ait olmak sorusu akademinin ilk bölümlerinden beri bekliyordu. Freud ile Jung arasındaki kopuş 1913'te kişisel, 1914'te kurumsal olarak tamamlandığında ayrılık bir kuram farkı olduğu kadar bir sadakat meselesiydi (M10-D04). Sonraki kopuşlar (M14-D08) ve Londra'daki Tartışmalı Görüşmeler (M16-D05) aynı soruyu kurum ölçeğinde yeniden sordu. Bugünkü harita (M19-D08) birden çok merkezli; farklı ekollerin odada birbirine yaklaştığı ileri sürülüyor.

İki tutumun da gerekçesi var. Bir ekol içinde derinleşen terapist tutarlı bir dil, ayrıntılı bir teknik, onu yetiştiren bir kurum ve süpervizyon zinciri kazanır; riski, kuramı her belirsizliğe karşı bir kalkan gibi kullanmaktır (S12-P01-D09). Bütünleştirici çalışan terapist danışana göre ayar yapma ve kanıta açılma alanı kazanır; riski, gerekçesi yazılmamış bir karışımdır. Metin hangi yolu seçerse seçsin, seçimin nedenini yazar.

Altıncı bölüm metnin nasıl yeniden yazılacağıdır. Formülasyonu güncellemenin ölçüme dayalı yolu M22-D10'da, danışanı düzenli ölçmek ve sonucu birlikte okumak Terapi'nin S02-P01-D09 dersinde anlatılmıştı. Metin aynı yolu kendine uygular.

Kanıtın sınırı

Böyle bir metni yazan terapistlerin danışanlarının daha iyi sonuç aldığını gösteren bir araştırma bilinmiyor; bu dersin önerisi eğitim kurumlarının uygulamasına ve klinik akıl yürütmeye dayanıyor. Kartlardaki bulguların çoğu terapistlerin kendi bildiriminden geliyor: hangi tekniği kullandığını söylemek, onu seansta nasıl kullandığını göstermez. Yönelim ile kişilik arasındaki ilişkide okun yönü belirsiz. Kültürel uyarlama kartındaki çalışmaların hangi ülkelerden ve hangi tedavi yaklaşımlarından geldiği özetten okunamıyor; Türkiye'deki kentli, kırsal ya da göçmen danışanlara ne ölçüde taşınacağı tartışmalı. Terapist özelliklerini toplayan derleme de etkileri birleştirmedi ve yönü beklenmedik çıkan bulgular içeriyor. Bütünleştirici ve ekol içi çalışmadan hangisinin danışana daha çok yaradığı da açık bir soru olarak duruyor.

Kendin dene

Aklında kalsın

Çalışma anlayışı metni terapistin odada gerçekten neye dayandığını yazar; kurucuların adı ancak bu dayanağı açıkladığı yerde girer ve metnin ilk okuru yazarın kendisidir.

İnsan anlayışı bölümü akademinin modellerinden hangisinin kendi danışanlarında iş gördüğünü seçer ve hangisini her yerde aradığını da kayda geçirir.

Kanıt bölümü cümleleri kesinlik derecesine göre ayırır; neyin fikri değiştireceğini de söyler.

Değerler ve sınırlar inanç, cinsel yönelim, ücret ve erişim gibi somut kararlarda görünür; yönlendirme bir yenilgi olmaktan çok bir bilgi kullanımıdır.

Bir ekol içinde derinleşmenin de bütünleştirici çalışmanın da gerekçesi vardır; metin seçimin nedenini yazar ve tarih atılarak yıllar içinde yeniden yazılır.

Akademinin sonu

Psikanaliz Akademisi bir terapist yetiştirmez ve sertifika vermez. Bu derslerden hiçbiri bir eğitim programının, süpervizyonun ya da kişinin kendi terapisinin yerine geçmez. Psikodinamik çalışmak isteyen okurun sıradaki adımları bu sitenin dışında, yetkili kurumlardadır: mesleğin gerektirdiği üniversite eğitimi, akredite bir psikoterapi eğitim programı (M29-D07), vakalarını düzenli olarak götüreceği bir süpervizör (M29-D06) ve kendi terapisi ya da analizi (M29-D05).

Akademi 30 modülde 258 dersten oluştu. Okur katmanının dört bölümü 166 ders sürdü: «Freud'un keşfi» 34, «Freud'un kuramı» 42, «Jung ve analitik psikoloji» 34, «Freud'dan sonra» 56 ders. Klinik katmanın iki bölümü 92 ders tuttu: «Psikodinamik terapinin temelleri» 40, «Yaklaşımlar, kanıt ve etik» 52 ders. Yol bir Viyana muayenehanesinden bir vaka atölyesine kadar uzandı.

Bütün bu yol boyunca tek bir ayrım taşındı: bir kurucunun ne yazdığı başka bir soru, o yazının bugün nereye kadar doğrulandığı başka bir soru. Terapist olmayan okur için de bu ayrımın değeri sürer; bir gazete köşesinde, bir sohbette ya da kendi iç sesinde bir kurucunun adına yaslanan bir hükmü duyduğunda ikinci soruyu sorabilmek. Kartlardaki bulgular yıllar içinde değişecek; Rıza'nın defterindeki son satır gibi, bu derslerdeki cümleler de okurun kendi deneyimiyle düzeltilmek için yazıldı.