Vaka: güçlü karşıaktarım

Açılış sahnesi

Van'ın Özalp ilçesi, harmanın ambarlara girdiği ve farelerin köy depolarına indiği hafta. Melahat'ın ilaçlama firmasının deposunda püskürtme tankları duvar boyunca dizili, raflarda etiketli bidonlar. Firmayı on bir yıl önce, işi yanında öğrendiği Orhan emekliye ayrılınca devraldı. Orhan hâlâ akşamları uğrayıp sobanın yanında çayını içiyor.

Bu akşam Melahat'ın anlatacak tek bir konusu var: ilçe çıkışındaki un deposunun sahibi. Adam üç haftadır her uygulamanın ertesi günü arıyor. Tuzaklar boş çıkmış, işe yaramamış. Melahat yemi değiştirmiş; adam "o da olmaz" demiş. Gece gelip bakmayı önermiş; "gece gelseniz ne değişir" cevabını almış. Bu sabah dördüncü telefonu kapatınca deponun anahtarını masaya fırlatmış ve kendi elinin hızına şaşırmış. İki yüzü aşkın müşterisi var, hiçbiri için gece uykusundan uyanmamıştı.

Orhan bardağını iki eliyle tutuyor. "Ambarın arkasında dere var mı?"

"Var. Baktım. Fark etmez."

"Kapının altı?"

"Bantladım. O da olmaz."

"Adam çuvalların ağzını açık bırakıyordur belki."

"Yok usta, sen o adamı bilmiyorsun."

Orhan bardağı tabağına bırakıyor. "Dört şey söyledim, dördüne de olmaz dedin. Şimdi ben de beşinciyi söylemeye çekiniyorum. Adam sana kaç kere olmaz demişti?"

Melahat ağzını açıyor, kapatıyor. Sonra gülmeye başlıyor. "Dört."

"Yarın onunla ambarı dolaşın," diyor Orhan. "Sen bir şey önerme. Fareyi nerede gördüğünü o göstersin."

Bu derste ne olacak

İhsan babasının bakımını tek başına üstlenmiş bir patent vekili; yardım eden herkesi geri çeviriyor. Psikolog Handan'ın ona karşı duydukları ilk aylarda kararlarına karışıyor: öğüt vermeye başlıyor, seansları uzatıyor, bir gece danışanın kız kardeşini aramayı düşünüyor. Bu tepkilerin süpervizöre götürülecek bir yazıya dönüşmesini izleyeceğiz. Notun önce kendini koruyan hâli, sonra dürüst hâli yazılacak ve ikisi bölüm bölüm karşılaştırılacak. Son kısımda süpervizyon saati var: Handan farkında olmadan İhsan'ın ona yaptığını süpervizörüne yapıyor.

Sıfır noktası

Bu vakanın araçları önceki derslerde kuruldu. Karşıaktarımın klasik ve bütüncül tanımı, Racker'ın iki özdeşimi ve nesnel nefret M23-D04'te; tepkinin davranışa dökülmesi, öz-bütünlük ve Karşıaktarım Etkenleri Envanteri M23-D05'te. Denetim analizinin tarihi, akran süpervizyonu, Balint grubu ve yansıma süreci M29-D06'da; özel hasta ile terapötik kötümserlik M26-D08'de anlatıldı. Görüşmeden sonra tutulan kayıt S12-P01-D07'nin (Terapi) konusuydu. Burada yazılan, görüşmeye götürülen ve terapistin iç sürecini merkeze alan bir not.

Handan'ın kullandığı not vaka özetiyle açılır; seanstaki olayla, terapistin tepkisiyle ve bu tepkinin olası kaynaklarıyla sürer; süpervizöre sorulacak soruyla kapanır. Özet bölümü, vakayı başkasına anlatmanın gizlilik ilkelerine (M29-D03) bağlıdır.

Mekanizma

İhsan: yardımı geri çeviren adam

İhsan kırk dokuzunda; bir patent ofisinde başvuruların yenilik taşıyıp taşımadığını inceliyor. Annesi üç yıl önce öldü, bellek kaybı ilerleyen babası o günden beri yanında yaşıyor. Kız kardeşinin haftada iki gün gelme teklifini, evde bakım hizmetini ve bir gündüz merkezini geri çevirdi. Başvurma nedeni uykusuzluk ve iş yerinde bir stajyere bağırdığı bir gün. Handan on iki yıldır psikodinamik çalışan bir psikolog; ilk görüşmede ölüm düşüncelerini soruyor, İhsan yorgun olduğunu ama böyle düşünceleri olmadığını söylüyor (izlem M26-D06'da).

Handan'ın annesi iki yıl önce uzun bir hastalıktan sonra öldü. Handan iki yıl ona tek başına baktı, ağabeyinin yardım tekliflerini geri çevirdi. Bu tanıdıklık Handan'ı hem İhsan'a çok yaklaştırıyor hem de ona karşı sabırsız kılıyor.

İhsan Handan'ın pratiğinde bir özel hastaya (M26-D08) dönüşmeye başlamış: kurallar yalnız onun için esniyor. Main'in tarif ettiği hastanede bu düzen bir ekibi bölüyordu; burada esneyen, tek bir terapistin çerçevesi.

Tepkinin dökümü

Handan tepkisini yazmadan önce ayırıyor: duygu (öfke, çaresizlik, ardından suçluluk), beden (çene, ısınan yüz, titreyen eller), eylem eğilimi (çözüm getirmek, aramak, kaçmak) ve gerçekten yapılan şey. Sonuncusu karşıaktarım davranışıdır (M23-D05); listeyi basmak, seansı uzatmak, öğle arasını vermek ve mesajı ertelemek bu sütuna giriyor.

Araştırmada terapist tepkisi çoğunlukla seanstan sonra doldurulan duygu listeleriyle ölçülüyor.

Handan'ın listesi "yetersiz" ile "ebeveynce" kümesinin karışımına benziyor: işe yaramadığını hissederken bir yandan da İhsan'ı korumaya, onun yerine iş görmeye çalışıyor.

İki taslak

Taslak, danışanı anlatan dürüst bir belge gibi duruyor ama terapisti dışarıda bırakıyor. Kaynakların hepsi danışana yazılmış, olay bölümü terapistin davranışını atlıyor, soru da terapistin değişmeden kalabileceği bir teknik arayışına çevrilmiş. Klasik tanıma (M23-D04) yaslanan bir savunma: tepkinin sahibi yoksa incelenecek bir şey de yoktur.

Handan'ın taslağı bu tablonun klinik yüzü: atlanan ayrıntılar akran grubunda yarım yarım konuşulmuş, süpervizöre hiç gelmemiş.

Kaynak bölümünde Handan iki okumayı birlikte tutuyor. İhsan'ın tükenmişliğini kendi bakım yıllarından içeriden duyması uyumlu özdeşime yakın; ısrarla çözüm getiren biri olması ise İhsan'ın hayatındaki öteki yardımcıların yerine geçtiği tamamlayıcı bir konum (M23-D04). Öz-bütünlüğü (M23-D05) sorgulayan cümleyi de silmiyor: "Bu danışanla kendi ihtiyacımı onunkinden ayırmakta zorlanıyorum."

Süpervizyon saatinde yansıma

Yansıma süreci yeni bir rol dağılımını da gösteriyor. İhsan'ın babası yardımı hiç kabul etmeyen bir adamdı ve İhsan çocukken onu memnun etmeye çalışırdı. Seansta İhsan babanın yerinde duruyor, Handan geri çevrilen çocuğun yerinde; süpervizyonda aynı sahne Handan ile Celil arasında kuruluyor.

Kart Handan'ın erken kötümserliğine bir anlam katıyor: ilk haftalardaki olumsuz duygu, bir bırakma riskinin habercisi olarak da okunabilir.

Usta katmanı

Süpervizyonun Budapeşte ile Viyana arasında bölünen eski sorusu (M29-D06) Handan'ın notunda canlanıyor: annesinin bakım yılları süpervizyonun konusu mu, analizin mi? Celil ikisini ayırıyor ve bu ayrımın bir bedeli olduğunu da biliyor.

Seansa geri dönüş sınırlı ve düşünülmüş bir açılma istiyor. Karşıaktarımı danışana söylemenin dar alanı M21-D08 ile M23-D05'te çizildi; Handan bu alandan, danışana yarayabilecek kısmı seçiyor.

Açılma tepkinin kendisini veriyor, kaynağını vermiyor. Annenin yası odaya girseydi İhsan'ın dikkati terapistin acısına kayabilir ve bir kez daha başkasının yükünü taşıyan kişi olabilirdi.

Bir tepkiyi kendinden koparmadan bir nota çevirmek, notlarını yıllarca bir süpervizöre ve gerektiğinde kendi analistine götürerek edinilen bir el alışkanlığı; bu sayfalar iki taslak arasındaki mesafeyi yalnız gösterebilir.

Kanıtın sınırı

Süpervizyon notu yazmanın danışan sonucunu değiştirdiğini sınayan bir çalışma yok; notun bölümleri klinik eğitimin geleneğinden geliyor. Karşıaktarımı ölçen çalışmalar terapistin seanstan sonra işaretlediği duygulara dayanıyor; altı ya da on bir terapistle kurulduklarında bulgular kişisel üsluptan ayrılamıyor. Røssberg'in programı tek bir hastanedeydi ve duygunun mu bırakmayı öngördüğü, hastanın erken davranışının mı duyguyu doğurduğu tartışmalı. Açmama çalışması eğitimdeki adaylara ve geriye dönük öz bildirime dayanıyor; deneyimli klinisyenlerde ne kadar sürdüğü bilinmiyor. Yansıma sürecinin süpervizyonda adlandırılmasının işe yaradığı vaka anlatılarından geliyor. Yönetimin sonuçla bağı bağıntısal ve az çalışmaya dayalı. Yaşlı ebeveyne bakımın ailede kime düştüğü, yardım istemenin ayıp sayılıp sayılmadığı kültürden kültüre değişir; kartlardaki örneklemler bakım veren yetişkinlerin terapisine odaklanmadı ve Türkiye'den veri içermiyor.

Kendin dene

Aklında kalsın

Güçlü bir karşıaktarım çoğu kez bir duygu olarak fark edilmeden önce bir davranış olarak görünür: basılan bir liste, uzayan dakikalar, verilen bir öğle arası, ertelenen bir mesaj.

Süpervizyon notunun ilk taslağı terapisti korumaya eğilimlidir. Tepkiyi tek satıra indirir, kaynakların hepsini danışana yazar ve soruyu teknik bir arayışa çevirir. İkinci taslak terapistin yaptığını, bedenini ve kendi geçmişinin payını sayfaya getirir.

Kaynak bölümü iki yönü birlikte tutar: danışandan gelen uyumlu ya da tamamlayıcı özdeşim ve terapistin aşırı özdeşimi. Kişisel geçmiş nota kısaca girer, işlenmesi analize kalır.

Süpervizyonda terapist danışanın kendisine yaptığını süpervizöre yapabilir. Süpervizör bunu kendi gününü de tartarak bir tahmin olarak adlandırır; tahmin seansta sınanır.

Sonraki derse köprü

Handan İhsan'ı anlamak için kendi gecelerine, çenesine, yazıcıdan çıkan kâğıda bakmak zorunda kaldı. Bir başka danışan malzemesini rüyalarla getirir ve terapistin önüne aylara yayılmış, birbirine göndermeler yapan bir sıra koyar. O dizinin her rüyası gizlenmiş bir isteğin yerine getirilişi diye mi çözülmeli (M03-D01), yoksa Jung'un önerdiği gibi bilinci dengeleyen ve birbirine ışık tutan bir sıra diye mi okunmalı (M13-D03)? M30-D07, aynı hastanın rüya dizisini bu iki yaklaşımla yan yana okuyor; rüyayla klinikte çalışmanın genel çerçevesi M24-D07'de, Jungcu dizi çalışması M27-D03'te kalıyor.