Vaka: kırılgan narsisizm

Açılış sahnesi

Hatay'ın Kırıkhan ilçesi, yeni zahterin kavanozlara doldurulduğu günler. Remziye'nin avlusunda kekik, sumak ve susamla karılmış zahter tepsilerde soğuyor. Otuz yıldır bu karışımı tanıdıklarına satan Remziye bu yıl ilk kez internetten satmaya karar verdi.

İlçedeki küçük üreticilere satış sayfası kuran Taner dizüstü bilgisayarını iki tepsinin arasına açıyor; Remziye'nin sayfası için üç gece fotoğraf çekmiş, yazıları da kendisi yazmış. Ekranı çeviriyor: "Bakın, en üst satır: 'Ev yapımı kekik karışımı.' Herkes anlasın diye zahter yazmadım."

Remziye gözlüğünü takıp okuyor. "Fotoğraflar çok güzel olmuş. Yalnız zahter yazsan? Bizim müşteri onu arar. Kekik karışımı deyince raftaki paket gibi duruyor."

Taner'in eli klavyenin üstünde kalıyor. Ardından bilgisayarı kendine döndürüp kapağını yarıya kadar indiriyor. "Remziye abla, internette kimse zahter diye arama yapmaz. Bu işler artık sizin bildiğiniz gibi yürümüyor." Sesi düz, az önce gülen yüzü kapanmış; fiyatları bir liste okur gibi sıralıyor, soruları tek sözcükle geçiştiriyor.

Remziye onun kulaklarının kızardığını görüyor. Taner konuşurken gözünü ekrandaki o ilk satırdan ayırmıyor, kalkarken şarj aletini çantasına iki kez sokamıyor.

Remziye kapıda ona bir kavanoz uzatıyor. "Bunu annene götür. Yazıyı sen bilirsin; ben müşteriye nasıl anlatıyorum, bir gün otur, sana da anlatayım."

Taner kavanozu alıp teşekkür etmeden yürüyor. Akşam Remziye'nin telefonuna bir mesaj geliyor: "İlk satırı değiştirdim, zahter yazdım. Zaten değiştirecektim."

Bu derste ne olacak

Endüstriyel tasarımcı Cenk on bir yıldır bir beyaz eşya şirketinde ürün çiziyor. Tasarım müdürlüğü dışarıdan gelen birine verilmiş; yeni müdür ilk incelemede Cenk'in bir çizimine tek bir itiraz yazmış ve Cenk iki hafta evden çıkamamış. Önce örgütlenmeyi tartan ilk görüşmeleri, sonra Cenk'in terapisti Füsun'u bir hafta göklere çıkarıp ertesi hafta hafife almasını izleyeceğiz. Füsun'un küçük bir hatasını izleyen dakika iki kez yazılıyor: birinde Kohut'un, öbüründe Kernberg'in tutumu yön veriyor. En sonda Füsun'un kendi içinden geçenleri ve süpervizyonda hangi çerçeveye neden ağırlık verdiğini okuyacağız.

Sıfır noktası

Bu vakanın bütün kavramları okur katmanında kuruldu. Kırılgan görünümün büyüklenmeci görünümden ayrılışı M07-D02'de, ölçümü ve yelpaze tartışması M18-D05'te. Kohut'un kendilik nesnesi ve dönüştürücü içselleştirme kavramları M18-D01'de, aynalama, idealleştirme ve ikizlik ihtiyaçları M18-D02'de anlatıldı. Kernberg'in örgütlenme haritası ve yapısal görüşmesi M18-D03'te, iki yazarın narsisizmde ayrıldığı yer M18-D04'te; orada iki tutum tek bir anda karşılaştırılmıştı, burada bir yanıtın sonraki seanslarda bıraktığı iz de veri oluyor. Utancın gündelik dili İlişki Akademisi'nde, M08-D03'te.

Füsun dosyaya tanı etiketi yazmıyor; bir örüntüyü betimliyor ve onunla odada nasıl çalışacağını tartıyor.

Mekanizma

Başvuru: bir itirazın ardından iki hafta

Cenk otuz sekizinde; tasarladığı bir mutfak robotu şirkete iki tasarım ödülü kazandırmış. Yeni müdür ilk incelemede robotun yeni modelindeki tutamağı "elde rahat durmuyor" diye işaretlemiş. İş yeri hekiminin önerisiyle gittiği psikiyatrist onu, psikodinamik terapi yapan psikolog Füsun'a göndermiş.

Füsun ilk görüşmede ölüm düşüncelerini açıkça soruyor; Cenk o iki hafta "kaybolmak" istediğini ama canına kıymayı düşünmediğini söylüyor (riskin izlenmesi M26-D06'da). Sonra dikkat yapıya dönüyor: kimliğin bütünleşmesi, savunmaların düzeyi, gerçeği değerlendirme (M22-D04).

Füsun'un ilk değerlendirmesi temkinli. Cenk'in kendine ve ötekilere dair tarifleri incinme anlarında sert biçimde kayıyor, sakin haftalarda bir arada kalıyor; gerçeği değerlendirmesi sağlam, bölme stres altında beliriyor. Başkalarını sömürme ya da sadistik bir zevk öyküsü yok. Patolojik Narsisizm Envanteri'nde (M18-D05) kırılgan alan belirgin, büyüklenmeci alan orta düzeyde yüksek. Füsun bu tabloyu, ilk bir tahmin olarak, Gabbard'ın aşırı tetikte ucuna (M18-D04) yakın görüyor.

Hayranlık ve küçümseme arasında

Salınımın adları bilindik: idealleştirme-değersizleştirme (M16-D03) ve olumsuz aktarım (M23-D03). Füsun'u ilgilendiren iki hafta arasındaki köprü: yükseğe konan terapistin dört dakikalık gecikmesi, onun da insan olduğunu hatırlatmış olabilir. Bu bağlantıyı henüz söylemiyor; Cenk'in kendisi kurabilir mi, görmek istiyor.

Cenk'in büyüklenmeci alanda da yüksek puanı, değersizleştirme haftalarında terapiyi sessizce bırakabileceği konusunda Füsun'u uyarıyor.

Bir hata, iki yanıt

Yedinci seansta Füsun küçük bir hata yapıyor. İlk kutu o anı, sonraki ikisi aynı anın iki devamını anlatıyor. Füsun ikincisini yaşadı; birincisini süpervizyon için sonradan, Cenk'i tanıdığı kadarıyla tahmin ederek yazdı.

İki yazım da hatayı kabul ederek başlıyor ve dikkatin sonra gittiği yerde ayrılıyor. Birincisi Kohut'un çizgisini izliyor. Soğuma, ihtiyaç duyulan karşılığın kesilmesine verilen bir tepki; küçümseme yaranın ardından gelen ikincil bir hamle. Kohut'a göre analistin kaçınılmaz kopuklukları ve bunların birlikte anlaşılması dönüştürücü içselleştirmenin malzemesiydi (M18-D01).

Bu yanıttan beklenen kazanç utancın odaya girmesi ve bağın bir hatadan sağ çıkması. Riski, küçümseme ve haset hiç adlandırılmazsa terapistin hata yapmaktan kaçınan kusursuz bir aynaya dönüşmesi; Cenk'in iş arkadaşlarına yönelttiği değersizleştirme de odada dokunulmadan kalır.

İkinci yazım Kernberg'in çizgisini izliyor. Burada küçümseme, ihtiyaç duymanın ve hasedin acısına karşı kurulmuş bir korunma; büyüklenmecilik de bu korunmanın kendisi (patolojik büyüklenmeci kendilik, M18-D04). Yorumun kazancı, Cenk'in kendi hasedini ilk kez sahiplenmesi oldu. Riski ise ince derili (M18-D04) bir danışanda yorumun bir aşağılanma gibi yaşanması: utanç büyür, danışan bir sonraki seansa gelmeyebilir.

Cenk'in "not almıyor musunuz?" sorusu bu öfkenin küçük ve soğuk bir biçimi olabilir.

Terapistin içinden geçenler

Füsun'un sıkılması kartın ilgisizlik ve çaresizlik tepkilerine, kırgınlığı da değersizleştirilmiş hissetmeye benziyor; kart bu tepkilerin sıklığını gösteriyor, onlarla ne yapılacağını göstermiyor.

Usta katmanı

Süpervizyonda iki yazım bir sınav kâğıdı gibi okunmuyor; dikkat Cenk'in örgütlenme düzeyine ve kopmalardan sonra ne yaptığına gidiyor.

Füsun ağırlığı Kohut'un çerçevesine veriyor. Cenk'in örgütlenmesi yelpazenin yüksek işlevli ucuna yakın; başkalarına zarar verme ya da onlardan yararlanma öyküsü yok; doğrudan haset yorumundan sonra da saldırıyı büyütmek yerine utanca çöktü. Kernbergçi okuma dosyada açık kalıyor: küçümseme seanslar boyu sürerse, işini tehlikeye atarsa ya da her onarım yeni bir hayranlık talebine dönüşürse hasedi ve olumsuz aktarımı doğrudan yorumlamaya geçecek. Daha ağır bir tablo, aktarım odaklı psikoterapinin (M26-D02) narsisizme uyarlanmış biçimini gündeme getirirdi.

Bu uyarlama Cenk'i başka bir sıraya koyardı: önce bir sözleşme (M21-D05), sonra odadaki küçümsemenin her seferinde adlandırılması.

Yanıtın yönünü çoğu kez seans içindeki birkaç saniye belirler; o saniyeleri tanımak, kendi seanslarını bir süpervizörle cümle cümle yeniden okumakla ve kendi övgü açlığını odada fark etmeyi öğrenmekle olur, bir dökümün sayfası bunu yalnız tarif edebilir.

Kanıtın sınırı

Kohut'un ve Kernberg'in tekniğini aynı hasta grubunda yarıştıran bir deneme yok; M18-D04'teki meta-analiz bu tanıyı az araştırılmış alanlar arasında saymıştı. Füsun'un kararını taşıyan kartlar başka sorulara cevap veriyor. Terapiyi bırakma bulgusu tek bir merkezden ve 60 danışandan geliyor ve terapinin yalnız ilk dönemini izliyor. Terapist tepkileri çalışması her klinisyenin tek bir hastayı tek bir anda anlatmasına dayanıyor; duygunun kaynağını hastaya ya da terapiste yazmak bu tek ölçümle mümkün olmuyor. Klinisyen görüşleri varsayımsal vakalardan, TFP-N tanıtımı ve deneme müdahalelere göre teknik seçme önerisi klinik deneyimden geliyor. Övgünün ve övünmenin aileden aileye farklı kurallarla düzenlendiği bir toplumda, "hayranlık beklentisi" diye okunan bir davranışın kişilik örgütlenmesinden mi yoksa evde öğrenilmiş bir terbiyeden mi geldiği de tartışılır.

Kendin dene

Aklında kalsın

Kırılgan narsisistik örüntüde dışarıdaki yetkinlik ile içerideki boşluk aynı kişide sırayla görünür; Cenk'te tek bir itiraz önce çöküşü, sonra küçümsemeyi başlattı.

Değerlendirmede asıl soru yapıdır: kimlik incinme anlarında ne kadar dağılıyor, savunmalar hangi düzeyde, gerçeği değerlendirme sağlam mı ve danışan çelişkiyle karşılaşınca toparlanabiliyor mu?

Terapistin bir hatasından sonra Kohutçu yanıt kopmayı ve utancı birlikte anlamaya, Kernbergçi yanıt küçümsemeyi ve hasedi konuşulabilir kılmaya yönelir. Birincisinin riski saldırganlığın hiç adlandırılmaması, ikincisinin riski yorumun bir aşağılanma gibi yaşanmasıdır.

Terapistin sıkılması ya da övgüyle şişip küçümsemeyle kırılması ancak fark edildiğinde veri olur. Çerçeveyi örgütlenme düzeyi ve kopmadan sonra olan biten seçer; öbür okuma bir yedek olarak dosyada durur.

Sonraki derse köprü

Cenk incindiğinde dağılıp toparlanıyordu ve gerçeği değerlendirmesi (M18-D03) sağlamdı. Kimliğin daha derinden parçalandığı, ilişkilerin haftadan haftaya savrulduğu sınırda örgütlenmede ise terapiye başlamadan önce yanıtlanacak sorular çoğalır: hangi tedavi, haftada kaç seans, hangi davranış çerçeveyi bozarsa ne olacak? Bu sorulara aktarım odaklı psikoterapi sözleşmesiyle (M26-D02), zihinselleştirme temelli tedavi kendi çerçevesiyle (M26-D04) yanıt verir; M30-D05 bu yanıtlardan birini atölyenin beşinci danışanı için seçip bir sözleşmeye çeviriyor.