URL, Site Mimarisi ve Ölçek

Açılış sahnesi

Çevrimiçi bir yapı marketinin sitesinde on binlerce ürün var: vidalar, boyalar, fayanslar, musluklar. Her kategori sayfasında bir sıra filtre duruyor: marka, renk, boyut, malzeme, fiyat aralığı, stok durumu. Ziyaretçi her filtreye dokunduğunda, sayfanın adresi yeni bir parçayla uzuyor ve yeni bir adres doğuyor.

Marketin pazarlama sorumlusu, arama motorlarının raporlarında garip bir tablo görüyor: sitenin keşfedilmiş ama henüz taranmamış adreslerinin sayısı, sitedeki ürün sayısının yüzlerce katı. Yeni eklenen ürünler haftalarca arama sonuçlarına girmiyor. Teknik ekiple birlikte tarayıcının hangi adresleri ziyaret ettiğine baktıklarında, zamanının büyük kısmını mavi, küçük, paslanmaz, stokta olan ve belirli bir fiyat aralığındaki vidalar gibi, kimsenin aramadığı filtre birleşimlerinde harcadığını görüyorlar.

Marketin ürünleri gerçekti ve sayfaları iyiydi. Ama site, arama motorunun önüne gerçek sayfaların yanında milyonlarca yapay sayfa da koymuştu ve arama motoru, hangisinin gerçek olduğunu bulmakla uğraşıyordu.

Bu derste ne olacak

Yapı marketi, plak mağazası, iş makinesi ilan sitesi ve dersin öbür işletmeleri kurmaca; büyük sitelerin yaşadığı sorunları ise bu tür sitelerde sık görülen biçimleriyle anlatıyorum.

Yapı marketinin sorunu tek bir sayfada değil, sayfaların çoğalma biçimindeydi. Bu ders, bir site büyüdükçe adreslerin nasıl çoğaldığına ve bu çoğalmanın nasıl yönetileceğine bakıyor. Önce filtrelerin ürettiği adres birleşimlerine ve hangilerinin arama sonuçlarında yer alması gerektiğine bakacağım. Sonra arama motorunun büyük bir sitede zamanını nasıl böldüğüne ve bu zamanın nerede boşa gittiğine geçeceğim. Ardından uzun listelerin sayfalara bölünmesini ve adreslerin nasıl bir düzenle kurulması gerektiğini konuşacağım. Son olarak şablonla üretilen sayfaların, süresi dolan ilanların ve kategori yapısındaki değişikliklerin büyük bir sitede nasıl yönetileceğine bakacağız.

Sıfır noktası

Tıklama derinliği ilk kurstan, tarama yönergesi, dizin dışı yönergesi ve standart adres ise bir önceki dersten elimizde. Bir ayakkabı mağazasının filtreleri de ilk kursta tarayıcıyı meşgul etmişti; bu ders o sorunu büyük ölçekte ele alıyor.

Küçük bir sitede bu araçlar tek tek sayfalar için kullanılıyor. Büyük bir sitede ise tek tek sayfalar için karar vermek mümkün değil; kararlar sayfa türleri ve adres kalıpları için veriliyor: bütün filtre birleşimleri, bütün sayfalanmış listeler, bütün süresi dolmuş ilanlar. Bu ölçekte, bir kategori sayfasında yapılan tek bir tasarım kararı, binlerce hatta milyonlarca adresi birden etkileyebiliyor. Bu yüzden büyük sitelerde teknik arama motoru optimizasyonu, bir sayfayı düzeltmekten çok bir şablonu doğru kurmakla ilgili.

Mekanizma — filtrelerin doğurduğu adresler

Büyük bir mağazada filtreler okur için vazgeçilmez; ama her filtre birleşimi yeni bir adres ürettiğinde, sitenin adres sayısı ürün sayısının çok ötesine geçiyor.

Yönlü gezinmede hangi birleşimin dizinde kalacağı, işletmenin kendi mantığıyla değil okurların arama davranışıyla belirleniyor.

Mekanizma — tarayıcının zamanı

Arama motoru bir siteye sınırsız zaman ayırmıyor. Özellikle büyük sitelerde, bir sitenin sayfalarının ne kadar sık ve ne kadar derinlemesine taranacağı, o sitenin sunucusunun kaldırabileceği yüke ve arama motorunun o siteye verdiği öneme göre belirleniyor.

İlan siteleri gibi içeriği sürekli değişen büyük sitelerde, süresi dolan sayfalar tarama bütçesinin en büyük tüketicisi olabiliyor.

Mekanizma — uzun listeleri sayfalara bölmek

Büyük bir kategoride yüzlerce ürün tek bir sayfada gösterilemiyor; liste sayfalara bölünüyor. Bu sayfalamanın nasıl kurulduğu, listenin sonundaki ürünlerin arama motoru tarafından bulunup bulunmayacağını belirliyor.

Kaydırdıkça yüklenen listeler okur için akıcı, ama tarayıcı kaydırmıyor.

Mekanizma — adreslerin düzeni

Büyük bir sitede adresler bir şablona göre üretiliyor. Bu şablonun iyi kurulması, adreslerin okunabilir, kalıcı ve birbirine benzemez olmasını sağlıyor.

Türkçe karakterler adreste kullanıldığında, pek çok sistemde okunmaz kod dizilerine dönüşebiliyor. Şablon bu dönüşümü baştan hesaba katıyor.

Aynı sayfanın, yazılışı biraz farklı iki adresi olabiliyor: biri büyük harfle, biri küçük harfle; biri sonunda bir ayraçla, biri ayraçsız. Şablon bu farkları tek bir biçime indirmediğinde, her sayfa sessizce ikiye bölünüyor.

Usta katmanı — ölçeğin tuzakları

Büyük sitelerde sayfalar çoğu kez bir şablon ve bir veri tablosundan otomatik olarak üretiliyor: her şehir için bir hizmet sayfası, her ürün türü için her bölgede bir sayfa. Bu yöntem doğru kullanıldığında güçlü, yanlış kullanıldığında ise binlerce içi boş sayfa üretiyor.

İlan sitelerinde, süresi dolan ilanların sayfaları ile kategori sayfalarının ilişkisi, tarama bütçesinin ve okurun deneyiminin kesiştiği yer.

Büyük bir sitenin kategori yapısının değiştirilmesi, binlerce adresin birden değişmesi demek. Bu değişiklik bir yönlendirme planıyla yapılıyor.

Büyük bir sitede dizine alınma durumunu izlemek için, site haritaları sayfa türlerine göre bölünebiliyor. Bu, hangi sayfa türünün arama motorunda takıldığını görmeyi kolaylaştırıyor.

Bölge ve özellik birleşimlerinden oluşan sayfalar, yalnızca gerçek bir arz ve talep olduğunda anlam taşıyor.

Yaygın hatalar

Aklında kalsın

Büyük bir sitede teknik kararlar tek tek sayfalar için değil, sayfa türleri ve adres kalıpları için verilir; bir şablonda yapılan tek bir karar binlerce adresi birden etkiler.

Yönlü gezinmenin ürettiği birleşimlerden yalnızca sorgu envanterinde karşılığı bulunanlar özenli sayfalar olarak taranabilir bırakılır; gerisi taramadan ve dizinden uzak tutulur. Tarama bütçesi büyük sitelerde sınırlıdır ve onu artırmanın yolu boşa harcanan adresleri azaltmaktır.

Sayfalamada her sayfa kendi adresini ve kendi standart adresini taşır ve bir sonrakine sıradan bir bağlantıyla ulaşır; sonsuz listelerin arkasında taranabilir bir sayfalı karşılık bulunur. Adres şablonu okunabilir, kalıcı ve değişen bilgilerden arınmış adresler üretir.

Şablonla üretilen sayfalar yalnızca gerçek bir arz ve özgün bir bilgi olduğunda açılır; süresi dolan içerik okuru benzer içeriğe yönlendirir, kategori değişiklikleri bir yönlendirme planıyla yapılır ve site haritaları sayfa türlerine göre bölünerek izlenir.

Sonraki derse köprü

Bu derste büyük bir sitenin adreslerini ve yapısını düzenledik, yani arama motorunun sayfalara ulaşmasını kolaylaştırdık. Ama bir sayfaya ulaşıldıktan sonra, o sayfanın ne kadar hızlı açıldığı, ne kadar çabuk tepki verdiği ve açılırken yerinden oynayıp oynamadığı, hem okurun hem de arama motorunun o sayfa hakkındaki yargısını etkiliyor.

Sıradaki ders sayfa deneyimini ve web performansını ele alıyor. Hız ve etkileşim sorunlarını, okurun yaşadığı etkiyle birlikte nasıl değerlendireceğimizi orada göreceğiz.