Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
Bateri, ayrı parçalardan oluşan ve her çalana göre yeniden kurulan bir düzen. Seti başkası için kurulduğu gibi çalmak, bedeni sete uymaya zorluyor; set çalana göre kuruluyor.
Kurulum tabureden ve ayaklardan başlıyor. Pedallar ayakların doğal olarak düştüğü yere getiriliyor; ellerle çalınan parçalar ancak bundan sonra, bu duruşun içinden erişilecek biçimde kuruluyor.
Setin düzenini tek bir ilke belirliyor: en sık vurulan en yakında. Trampet ve hi-hat merkezde, tomlar ve ritim zili biraz daha uzakta, vurgu zili dış halkada; ama hiçbirine ulaşmak için duruş bozulmuyor.
Trampet setin merkezi ve hafif bir eğimle, kolun rahatça uzandığı yükseklikte duruyor; öteki parçalar ona göre diziliyor. Zillerin çok yükseğe konması en yaygın kurulum hatası.
Kurulum hem rahatlığı hem sesi belirliyor. Set çalarken yerinde kalmalı, ve kulak koruması kurulumun doğal bir parçası olarak her çalışmada kullanılmalı.
Açılış sahnesi
Bir öğrenci ilk kez bir prova stüdyosunda bateriye oturuyor. Set, ondan önce çalan uzun boylu bir davulcu için kurulmuş. Öğrenci hiçbir şeye dokunmadan başlıyor: ziller neredeyse başının hizasında, tomlar uzakta, trampet dizlerinin üstünde bir yerde, bas davulun pedalı biraz ileride.
İlk basit ritmi çalmaya çalışıyor. Zile uzanırken omzu kalkıyor, toma uzanırken gövdesi öne eğiliyor, pedala basabilmek için tabureden kayıyor. Birkaç dakika sonra sırtı ağrıyor ve çaldığı şey zayıf, dağınık duyuluyor.
Hocası gelip hiçbir şey söylemeden seti yeniden kuruyor. Tabureyi ayarlıyor, pedalları öğrencinin ayaklarının düştüğü yere getiriyor, trampeti indiriyor ve yaklaştırıyor, tomları ve zilleri aşağı ve yakına çekiyor. Birkaç dakika sürüyor.
Öğrenci aynı ritmi yeniden çalıyor. Bu kez eller ve ayaklar uzanmadan her şeye varıyor, ses daha dolu ve düzenli çıkıyor. Değişen tek şey setin öğrencinin bedenine göre yeniden dizilmesiydi.
Bu derste ne olacak
Önce baterinin neden tek bir çalgı gibi değil, bir düzen gibi düşünülmesi gerektiğini göreceğiz: parçaları her çalanla birlikte yer değiştiren bir düzen. Sonra kurulumun neden belirli bir sırayla yapıldığını ve bu sıranın nereden başladığını konuşacağız. Ardından her parçanın yerini belirleyen ilkeye bakacağız: en sık vurulan en yakında, en az vurulan daha uzakta. Trampetin, hi-hat'in, tomların ve zillerin tek tek nereye ve nasıl yerleştiğini ele alacağız. En sonda setin çalarken yerinde durmasını ve kulağın korunmasını, kurulumun parçası olarak konuşacağız.
Sıfır noktası
Bateri, bir çalgıcının elleriyle ve ayaklarıyla aynı anda çaldığı bir davul ve zil topluluğu. Başlangıç için yaygın bir set şu parçalardan oluşuyor: ayakla çalınan bas davul, setin ortasında duran trampet, bas davulun üstüne ya da yanına yerleştirilen tomlar, yere oturan daha büyük yer tomu, sol ayakla açılıp kapanan hi-hat zili ve biri ritim tutmaya, öteki vurgulamaya yarayan asma ziller.
Bu parçalar birbirine bağlı tek bir gövde değil; her biri kendi ayağı ya da tutucusu üzerinde duruyor ve her biri ayrı ayrı yükseltilip alçaltılabiliyor, yaklaştırılıp uzaklaştırılabiliyor. Bir piyano ya da gitar herkese aynı biçimde gelir; bir bateri ise onu kimin çalacağına göre biçimleniyor.
Kurulum, bu parçaların çalanın bedenine göre yerleştirilmesi. Evde çalışmak için kullanılan bir elektronik set ya da çalışma pedleri de aynı düzen mantığına göre kuruluyor.
Bu dersin sınavı şu: bateriye oturduğunda, gövdeni öne eğmeden, omzunu kaldırmadan ve tabureden kaymadan setin her parçasına ulaşabiliyor musun?
Mekanizma
Set, çalana göre kurulur
Açılıştaki öğrencinin yaptığı en yaygın hata, bir seti başkası için kurulduğu gibi çalmaya çalışmaktı. Uzun boylu bir davulcunun rahat eriştiği ziller, daha kısa biri için başın üstünde kalıyor. Kolları uzun biri için yakın olan bir tom, bir başkası için uzak.
Bu yüzden bir bateriye oturmanın ilk işi çalmak değil, seti kendine göre kurmak. Bu birkaç dakika sürüyor ve her oturuşta, özellikle başkalarıyla paylaşılan bir sette, yeniden yapılıyor. Seti kendine göre kurmadan çalan bir öğrenci, sete uymak için bedenini zorluyor; bedeni zorlanan bir öğrenci de hem kötü çalıyor hem çabuk yoruluyor.
Kurulumun bir sonucu da ses. Açılıştaki öğrencinin sesi zayıf ve dağınıktı, çünkü uzanarak vurduğu her yüzeye bagetin ucuyla, açılı ve güçsüz ulaşıyordu. Doğru mesafede kurulmuş bir set, her yüzeye bagetin rahat bir açıyla ve tam bir hareketle ulaşmasını sağlıyor.
Kurulum ayaklardan başlar
Bir seti kurmanın bir sırası var ve bu sıra, çalanın bedeninin sabit noktalarından başlıyor. İlk sabit nokta tabure: yüksekliği ve setten uzaklığı, geri kalan her şeyin ölçüsünü belirliyor.
Tabureden sonra ayaklar geliyor. Bas davulun pedalı sağ ayağın, hi-hat'in pedalı sol ayağın doğal olarak düştüğü yere konuyor. Otururken ayaklar kendi rahat konumlarında dururken pedallar onların altına getiriliyor; ayaklar pedala uzanmıyor, pedal ayağa geliyor. Bas davul ve hi-hat, pedalların konumuna göre yerleşiyor.
Ellerle çalınan parçalar ancak bundan sonra kuruluyor. Sıranın sebebi basit: ayaklar ve tabure bedenin duruşunu belirliyor, ve eller bu duruşun içinden uzanıyor. Önce elle çalınan parçaları kurup sonra ayakları onlara uydurmaya çalışmak, bedeni yanlış bir duruşa zorluyor.
Sık vurulan yakında durur
Setin geri kalanını yerleştiren ilke tek bir cümleye sığıyor: bir parça ne kadar sık vuruluyorsa, çalana o kadar yakın ve rahat erişilir bir yerde durmalı.
En sık vurulan parçalar trampet ve hi-hat. Neredeyse her ritmin içinde bulunuyorlar ve bu yüzden setin merkezinde, en rahat erişilen yerde duruyorlar. Tomlar ve ritim zili daha seyrek vuruluyor; biraz daha uzakta, ama yine rahat bir uzanışla erişilebilir yerde. Vurgu zilleri en seyrek vurulanlar; biraz daha uzağa ve yükseğe konabiliyorlar, ama asla gövdeyi eğmeyi ya da omzu kaldırmayı gerektirecek kadar değil.
Bu ilke, setin bir erişim haritası olduğunu gösteriyor. Harita çalanın bedeni etrafında, merkezde en sık kullanılanlarla, çevrede daha seyrek kullanılanlarla çiziliyor.
Trampet merkezdir
Trampet setin merkezi ve kurulumun eller için ilk parçası. Çoğu zaman oturan çalanın dizlerinin arasında, bacakların biraz üstünde duruyor. Yüksekliği, baget yüzeye değdiğinde kolun rahat ve hafifçe aşağı doğru uzanabileceği biçimde ayarlanıyor.
Trampetin açısı da önemli. Hafifçe çalana doğru eğilmiş bir trampet, bagetin yüzeye düz ve temiz bir açıyla değmesini kolaylaştırıyor. Fazla eğik bir trampet ise bagetin kenara çarpmasına ve istemeden sert, keskin bir ses çıkarmasına yol açabiliyor; tamamen düz bir trampet de bazı çalanlar için bileği kırmayı gerektiriyor.
Trampetin yeri belirlendikten sonra öteki parçalar ona göre diziliyor. Trampet merkez olduğu için, onun yanlış yerde olması setin tamamını kaydırıyor.
Hi-hat, tomlar ve ziller
Hi-hat, trampetin sol yanında ve biraz üstünde duruyor. Sol ayak pedalıyla onu açıp kapatırken, sağ el çoğu zaman sol elin üzerinden çaprazlama uzanarak hi-hat'e vuruyor; sol el ise aşağıda, trampette kalıyor. Bu yüzden hi-hat'in yüksekliği, iki elin birbirine takılmadan çalışabileceği kadar trampetten yukarıda olmalı, ama sağ elin rahatça ulaşamayacağı kadar yüksek değil.
Tomlar, trampetin üstünde ve biraz ilerisinde, kolun doğal bir yay çizerek ulaştığı yerde duruyor. Birbirlerine ve trampete yakın olmaları, bir tomdan ötekine geçerken elin uzun bir yol gitmemesini sağlıyor. Yer tomu ise çalanın sağında, trampetle aşağı yukarı aynı yükseklikte duruyor.
Ziller setin dış halkası. Ritim zili sağ elin rahatça uzandığı, çoğu zaman yer tomunun üstüne yakın bir yerde; vurgu zili ise biraz daha yukarıda ve önde. Yeni başlayanların en sık yaptığı kurulum hatası zilleri çok yükseğe koymak: görsel olarak etkileyici duruyor, ama her vuruşta omzun kalkmasını gerektiriyor.
Set yerinde durmalı ve kulak korunmalı
Kurulmuş bir set çalarken yerinde kalmalı. Bas davul pedalına her basışta biraz ileri kayabiliyor; tabure yerinden oynayabiliyor; hi-hat'in ayağı zamanla açılabiliyor. Bu kaymalar birkaç dakika içinde kurulumu bozuyor ve çalan farkında olmadan tekrar uzanmaya başlıyor. Kaymayı önleyen bir halı ya da zemin, ve her oturuşun başında parçaların yerinde olup olmadığına kısa bir bakış, kurulumun kalıcı olmasını sağlıyor.
Kulak koruması da kurulumun bir parçası. Bateri, yakından çalınan en gürültülü çalgılardan biri ve çalanın kulakları ses kaynağına çok yakın. Setin başına oturmadan önce kulak korumasını takmak, kurulumun son adımı olarak düşünülmeli. Koruma isteğe bağlı bir ek değil; pedalların yeri ya da trampetin yüksekliği kadar kurulumun bir parçası.
Örneklerden okuma
Usta katmanı
Solak kurulum aynalanır. Sol eli ve sol ayağı öne çıkan bir çalan için setin tamamı ters çevrilebiliyor: bas davul pedalı sol ayağa, hi-hat sağ tarafa, yer tomu sola. Bu kurulum bir istisna değil, erişim haritasının aynı mantıkla ters çizilmiş hâli. Paylaşılan setlerde ise bazı solak davulcular yalnız bazı parçaları yer değiştirerek çalıyor.
Bir parçayı bilerek uzağa koymak. Bazı davulcular belirli bir parçayı bilerek biraz uzağa koyuyor, çünkü ona yalnızca özel anlarda vurmak istiyor. Bu bilinçli bir tercih; kurulum ilkesinin kırılması değil, onun kullanılması. Başlangıçta ise bütün parçaların rahat erişimde olması, alışkanlıkların doğru kurulmasını sağlıyor.
Kurulumu kaydet. Her parçanın yüksekliğini ve açısını basit işaretlerle, örneğin tutucuların üzerine konan küçük bir bantla, kaydetmek, setin her seferinde aynı biçimde ve hızla kurulmasını sağlıyor. Paylaşılan setlerde kendi kurulumunu birkaç dakikada yeniden kurabilmek bu işaretlere dayanıyor.
Az parçayla başlamak. Başlangıçta setin bütün parçalarını kurmak zorunlu değil. Bas davul, trampet, hi-hat ve bir zil, ilk ritimlerin hemen hepsini çalmaya yetiyor. Parçalar gerektikçe eklendiğinde, her yeni parça erişim haritasına bilinçli olarak yerleştiriliyor.
Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler
Yaygın yanlış: Bir set bir kez kurulur ve herkes onu öyle çalar. Bateri, oturan kişiye göre yeniden biçimlenen bir çalgı. Başkası için kurulmuş bir seti değiştirmeden çalmak, bedeni sete uydurmaya zorluyor.
Yaygın yanlış: Kurulum ellerle çalınan parçalardan başlar. Kurulum tabureden ve ayaklardan başlıyor, çünkü onlar bedenin duruşunu belirliyor. Eller bu duruşun içinden uzanıyor.
Yaygın yanlış: Ziller ne kadar yüksekse o kadar iyi. Yüksekte duran bir zil, ona her uzanışta kolu gereksiz bir yolculuğa çıkarıyor. Ziller, en seyrek vurulanlar olsalar da, rahat bir uzanışla erişilebilir olmalı.
Yaygın yanlış: Kurulum yalnızca rahatlıkla ilgilidir, sesi etkilemez. Uzanarak vurulan bir yüzey açılı ve güçsüz bir vuruş alıyor. Doğru mesafede kurulmuş bir set, bagetin her yüzeye rahat bir açıyla ulaşmasını ve dolu bir ses çıkmasını sağlıyor.
Yaygın yanlış: Kulak koruması yalnızca sahnede gerekir. Çalanın kulakları, çalışma sırasında da sete çok yakın. Kulak koruması kurulumun bir parçası ve her çalışmada kullanılıyor.
Uygulama
Bir bateriye, bir elektronik sete ya da evde kullandığın çalışma düzenine otur. İlk adımda hiçbir şeye dokunmadan, bulduğun gibi basit bir ritmi birkaç kez çal ve hangi parçalara uzandığını, nerede gövdeni eğdiğini, nerede omzunu kaldırdığını not et.
İkinci adımda kurulumu sıfırdan yap. Önce tabureyi ayarla ve otur. Ayaklarını rahat bıraktığında nereye düştüklerine bak ve bas davul pedalını sağ ayağının, hi-hat pedalını sol ayağının altına getir. Ardından trampeti dizlerinin arasına, kolun rahatça hafifçe aşağı uzanacağı yüksekliğe ve çok hafif bir eğime yerleştir.
Üçüncü adımda hi-hat'i trampetin solunda ve biraz üstünde, iki elin birbirine takılmayacağı bir yüksekliğe ayarla. Tomları trampetin üstünde ve yakınında, yer tomunu sağında trampetle aşağı yukarı aynı yükseklikte konumla. Zilleri en son yerleştir; her birine omzunu kaldırmadan ve gövdeni eğmeden ulaşabildiğinden emin ol.
Dördüncü adımda aynı basit ritmi yeniden çal ve ilk adımdaki notlarla karşılaştır. Nerede uzanma azaldı, ses nasıl değişti? Hâlâ uzanmak zorunda kaldığın bir parça varsa onu yakınlaştır ya da alçalt.
Son olarak kurulumunu kaydet: her tutucunun üzerine küçük bir işaret koy ya da setin fotoğrafını çek. Kulak korumanı setin yanında, oturmadan önce takacağın bir yerde tut. Bir sonraki çalışmada kurulumu bu işaretlere bakarak birkaç dakikada yeniden kurmayı dene.
Kilit özet
Bateri, ayrı parçalardan oluşan ve her çalana göre yeniden kurulan bir düzen. Seti başkası için kurulduğu gibi çalmak, bedeni sete uymaya zorluyor; set çalana göre kuruluyor.
Kurulum tabureden ve ayaklardan başlıyor. Pedallar ayakların doğal olarak düştüğü yere getiriliyor; ellerle çalınan parçalar ancak bundan sonra, bu duruşun içinden erişilecek biçimde kuruluyor.
Setin düzenini tek bir ilke belirliyor: en sık vurulan en yakında. Trampet ve hi-hat merkezde, tomlar ve ritim zili biraz daha uzakta, vurgu zili dış halkada; ama hiçbirine ulaşmak için duruş bozulmuyor.
Trampet setin merkezi ve hafif bir eğimle, kolun rahatça uzandığı yükseklikte duruyor; öteki parçalar ona göre diziliyor. Zillerin çok yükseğe konması en yaygın kurulum hatası.
Kurulum hem rahatlığı hem sesi belirliyor. Set çalarken yerinde kalmalı, ve kulak koruması kurulumun doğal bir parçası olarak her çalışmada kullanılmalı.
Sonraki derse köprü
Set artık çalanın bedenine göre dizildi. Ama doğru kurulmuş bir sette de beden yanlış oturabilir, yanlış bir gerginlikle çalabilir.
Ergonomi, setin önündeki bedenin kendisini soruyor. Taburede nasıl oturulur, sırt, omuzlar ve kollar nasıl bir duruşta çalışır, ve uzun bir çalışmada yorgunluk ve ağrı nereden gelir?