Seçenek üretme

Açılış sahnesi

Şef, rampadan döndüğü pazartesi sabahı sorumlunun odasında oturuyordu. Üç gözlemi kâğıda yazmıştı: geçici işçi barkod okuyucunun yerini bilmiyordu, okuyucunun şarjı çoğu zaman bitiyordu, cuma kolileri pazartesiye bırakılabilirdi. Şimdi ne yapacağını konuşacaklardı.

Sorumlunun aklında yine bir fikir vardı: rampaya ikinci bir okuyucu koymak. Söylemek üzereydi. Sonra bir önceki görüşmeyi hatırladı; cevabı şef bulduğunda, şef onu sahiplenmişti. Ama bu kez başka bir şey de düşündü: kendi fikrini söylerse, şefin aklındaki bütün öbür fikirler o fikrin etrafında toplanabilirdi.

"Bir şey söylemeden önce," dedi, "beş dakika ikimiz ayrı ayrı yazalım. Aklına gelen her şeyi, saçma görünenleri de. Sonra karşılaştırırız."

Bu derste ne olacak

Önceki iki ders, koçluk görüşmesinin ilk iki aşamasını işledi: kişinin hedefini ve bugünkü gerçekliği. Bu ders üçüncü aşamaya geçiyor: hedefle gerçeklik arasındaki mesafeyi kapatmak için hangi seçenekler var?

Bu aşamada da iki tuzak bekliyor. Birincisi, ilk akla gelen seçeneğe hemen yapışmak. İkincisi, koçun kendi seçeneğinin görüşmeye erken girip kişinin düşünmesini daraltması. Bu ders, ikinci tuzağın ne kadar güçlü işlediğini gösteren bulgulara ve bir koçun seçenek üretimini nasıl genişletebileceğine bakıyor.

Seride seçenek çoğaltma, bir çatışmada iki tarafın çıkarını karşılayabilecek birden fazla seçeneği değerlendirmeyi erteleyerek üretmek olarak tanımlandı. Çözüm odaklı soru da daha önce ele alındı. Bu ders onları koçluk görüşmesine taşıyor, yeniden tanımlamıyor.

Depo hikâyesi ile örneklerdeki kurumlar kurgu. Kohn ile Smith'in ve Girotra, Terwiesch ile Ulrich'in çalışmaları gerçek.

Sıfır noktası — ilk fikir bir mıknatıs

Bir sorun konuşulurken ilk söylenen fikir, çoğu zaman bir mıknatıs gibi davranıyor. Sonraki fikirler ya onun bir çeşidi oluyor ya da ona karşı bir itiraz. Konuşma, ilk fikrin açtığı alanın dışına çıkmakta zorlanıyor.

Koçluk görüşmesinde bu mıknatısın en güçlüsü, koçun fikri. Koç bir yönetici olduğunda, onun fikri yalnız bir fikir değil; bir beklenti gibi de okunuyor. Kişi, yöneticinin fikrini geliştirmeye ya da ona uymaya yöneliyor; kendi aklındaki farklı bir seçeneği söylemekten vazgeçebiliyor.

Mekanizma — başkasının fikri, düşünmeyi daraltıyor

Fikir alışverişinin seçeneklerin çeşitliliğini nasıl etkilediği, beyin fırtınası üzerine yapılan deneylerde incelendi.

Sorumlunun "ikinci bir okuyucu" fikri, ekipman alanında bir fikirdi. Söylenseydi, şefin aklına gelecek seçenekler büyük olasılıkla ekipman etrafında toplanacaktı: daha iyi bir okuyucu, bir şarj istasyonu, bir yedek pil. Vardiya düzeni, eğitim, teslim alma saati gibi başka alanlar görüşmeye hiç girmeyebilirdi.

Mekanizma — önce tek başına, sonra birlikte

Fikir sabitlenmesini azaltmanın bir yolu, kişilerin önce birbirlerinden bağımsız düşünmesi. Bir deney, bu sıralamanın en iyi fikrin kalitesini nasıl etkilediğini ölçtü.

Sorumlunun "beş dakika ayrı ayrı yazalım" önerisi bir sessiz ilk turdu. İki kişilik bir görüşmede de işe yarıyordu: şefin listesi, sorumlunun fikrinden etkilenmeden yazılabiliyordu.

Model — bir koçluk görüşmesinde seçenek üretmek

Bir koçluk görüşmesinde seçenek üretmek için dört adım birlikte işliyor.

Sessiz ilk turla başla: kişiden, aklına gelen her seçeneği yazmasını iste; saçma görünenleri de. Koç da kendi seçeneklerini ayrıca yazabilir, ama söylemez.

Sayıyı ve alanı genişlet: kişinin listesi tek bir alanda toplanıyorsa, başka alanları sor. "Bu, ekipmanla ilgili; insanlar, zaman, süreç ya da başka bir birimle ilgili neler yapılabilir?" Bu sorular yeni alanlar açıyor, bir cevap vermiyor.

Koçun önerisini en sona bırak: kişinin listesi tamamlandıktan sonra, koç kendi seçeneklerinden listede olmayanları bir öneri olarak ekleyebilir. Önerinin sırası, onun etkisini değiştiriyor: en sonda gelen bir öneri, listeye bir ek oluyor; en başta gelen bir öneri, listenin kendisini biçimlendiriyor.

Değerlendirmeyi ayrı yap: seçenekler üretilirken değerlendirilmez. Liste tamamlandıktan sonra, kişi seçenekleri kendi ölçütleriyle değerlendirir: hangisi hedefe en çok yaklaştırır, hangisi uygulanabilir, hangisi kendi elinde?

Karar noktası — koç ne zaman kendi seçeneğini söylemeli?

Koçun kendi seçeneğini hiç söylememesi de bir hata olabiliyor. Koçun bilgisi, kişinin bilmediği bir seçeneği içerebilir: başka bir birimde denenmiş bir çözüm, bir bütçe kalemi, bir yönetmelik. Bu bilgiyi saklamak, kişiyi eksik bir listeyle bırakıyor.

Burada önemli olan sıra ve biçim. Koç kendi seçeneğini, kişinin listesi tamamlandıktan sonra, bir öneri olarak, seçme hakkını kişide bırakarak söylediğinde, hem bilgisini paylaşıyor hem de kişinin düşünmesini daraltmıyor. "Ben şunu da düşündüm; listende olabilir mi?" ile "Bence şunu yapmalısın" aynı fikri farklı biçimde masaya koyuyor.

Bir başka durum, kişinin hiç seçenek üretemediği an. Kişi bir konuda gerçekten bilgisizse ya da çok kaygılıysa, sessiz ilk tur boş kalabilir. Bu durumda koçun birkaç seçenek sunması ve kişiden bunlardan yola çıkarak kendi seçeneklerini genişletmesini istemesi daha uygun. Önceki derslerde görülen koçluk penceresi burada da geçerli.

Sınırlılıklar ve eleştiri

Kohn ile Smith'in ve Girotra ile arkadaşlarının çalışmaları gruplarla ve deneysel fikir üretme görevleriyle yürütüldü. İki kişilik bir koçluk görüşmesinde, özellikle koçun aynı zamanda kişinin yöneticisi olduğu durumda, sabitlenmenin şiddeti bu çalışmalarda yok; bu derste bulguların koçluğa taşınması bir çıkarım. Yöneticinin fikrinin, bir akranın fikrinden daha güçlü bir sabitlenme yaratması beklenebilir, ama bu da ayrıca sınanmalı.

Sessiz ilk tur her durumda uygun değil. Zaman çok darsa ya da kişi konuyu hiç bilmiyorsa, boş bir sayfa kaygı yaratabilir. Bu derste karar noktasında görüldüğü gibi, bazen koçun birkaç seçenekle başlaması daha uygun.

Seçenek sayısını artırmak her zaman iyi değil. Çok uzun bir liste, değerlendirmeyi zorlaştırabiliyor ve kişiyi karar veremez hâle getirebiliyor. Seçenek üretme, bir değerlendirme ve seçimle birlikte düşünülmeli.

Son olarak, seçeneklerin kalitesi yalnız üretim biçimine değil, kişinin konuya dair bilgisine ve bir önceki aşamada gerçekliğin ne kadar doğru görüldüğüne de bağlı. Gerçeklik yanlış görüldüyse, en geniş seçenek listesi bile yanlış sorunu çözebilir.

Yaygın hatalar

Aklında kalsın

İlk söylenen fikir bir mıknatıs gibi davranır; sonrakiler onun çevresinde toplanır.

Yöneticinin fikri, yalnız bir fikir değil, bir beklenti gibi de okunur.

Önce sessiz bir tur: herkes kendi seçeneklerini ayrı yazsın.

Liste tek bir alanda toplanıyorsa, başka alanları sor.

Kendi önerini en sona bırak; sonda gelen öneri listeye eklenir, başta gelen listeyi biçimlendirir.

Seçenekleri üretirken değerlendirme; değerlendirmeyi ayrı yap.

Kişi hiç seçenek üretemiyorsa, birkaç seçenek sun ve onlardan yola çıkmasını iste.

Sonraki derse köprü

Şef seçeneklerini sıraladı ve üç tanesini seçti: kalıcı bir işçinin cuma vardiyasını bir saat uzatmak, geçici işçilere ilk günlerinde kısa bir rampa eğitimi ve mağazayla kolilerin perşembe gönderilmesi üzerine bir konuşma. Görüşmenin sonunda ikisi de memnundu. Ama sorumlu, geçen yıl yaptığı benzer bir görüşmeyi hatırladı. O görüşmede de iyi seçenekler bulunmuştu; üç ay sonra hiçbiri uygulanmamıştı.

İyi bir seçenek nasıl bir eyleme dönüşür? Görüşmeden sonra kim, neyi, ne zaman yapacak ve bunun yapılıp yapılmadığı nasıl izlenecek? Eylem ve takip dersi, koçluk görüşmesinin son adımına bakıyor.