Maddi ve manevi ödüller

Açılış sahnesi

Bölge müdürünün telefonundan sonra operasyon sorumlusu bütçeyi bir kâğıda yazdı. On dört şefe bölündüğünde kişi başına küçük bir ikramiye ediyordu; fark edilir ama hayat değiştirmeyecek bir tutar. Aynı parayla başka şeyler de yapılabilirdi: şeflerden birkaçını bir forklift eğitmenliği kursuna göndermek, herkese yılda bir ek izin günü vermek ya da bütün vardiyalarla birlikte bir yemek düzenlemek.

Sorumlu, defterindeki satırları hatırladı. Bir şef vardiya seçiminde öncelik istemişti, biri bölgeye yazılı not, biri de takdirin ekibine gitmesini. Hiçbiri para istememişti; ama sorumlu, kimsenin ikramiyeyi geri çevirmeyeceğini de biliyordu.

Para mı vermeliydi, yoksa paranın alamayacağı bir şey mi?

Bu derste ne olacak

Modülün ilk dersi, bir takdirin değerinin içindeki düşünceden geldiğini, aynı değerdeki bir hediyenin emekle sunulduğunda paradan güçlü bir karşılık doğurabildiğini göstermişti. Bu ders soruyu genişletiyor: bir yöneticinin elinde biraz kaynak olduğunda, parasal bir ödül ile parasal olmayan bir ödül arasında nasıl seçim yapmalı?

Bu derste maddi ödül, para ya da parayla ölçülebilen bir şey: ikramiye, prim, hediye, yolculuk. Manevi ödül ise parayla doğrudan ölçülmeyen bir şey: takdir, gelişim fırsatı, özerklik, zamanı kendi düzenleme hakkı. Arada bir bölge daha var: ek bir izin ya da bir eğitim kursu paraya mal oluyor, ama alanın gözünde bir fırsat ya da bir zaman olarak görülüyor.

Önce paranın neyi değiştirdiğine, sonra paranın ve somut hediyelerin karşılaştırmasına, en sonda da bir ödül karmasının nasıl kurulacağına bakılıyor.

Depodaki kişiler ve vakalardaki işyerleri kurgudan geliyor. Jenkins, Mitra, Gupta ile Shaw'un ve Condly, Clark ile Stolovitch'in çalışmaları gerçek.

Sıfır noktası — iki zıt inanç

Yöneticiler arasında iki inanç birbirine karşı duruyor. Birincisine göre insanlar sonunda para için çalışır; gerisi süs. İkincisine göre para motivasyonu bozar; gerçek bağlılık takdirden ve anlamdan gelir.

İki inanç da kanıtın bir yüzünü tutuyor. Para, bazı şeyleri güçlü biçimde değiştiriyor, bazılarını hiç değiştirmiyor. Manevi ödüller, paranın ulaşamadığı yerlere ulaşıyor, ama paranın yerini tutmuyor. Seride, içsel ve dışsal motivasyon dersi, bir teşvikin bir davranışın anlamını değiştirebildiğini anlatmıştı. O uyarı burada da geçerli; ama şimdiki soru, paranın neyi iyi yaptığı.

Mekanizma — para nicelik üzerinde güçlü, nitelik üzerinde değil

Parasal teşviklerin performansla ilişkisi, birçok çalışmayı birleştiren bir meta-analizde incelendi.

Depoda şeflerin işi bir sayıyla özetlenmiyordu. Yükleme sırası, iade kabul süresi, yeni işçilere öğretmek; bunların bir kısmı sayılabiliyordu, bir kısmı sayılamıyordu. Sorumlu, ikramiyeyi tek bir sayıya bağlarsa o sayının artacağını, ama sayılmayan işin geride kalabileceğini gördü.

Mekanizma — para ve somut hediye

Bir yönetici aynı bütçeyi para olarak mı, yoksa bir hediye ya da bir yolculuk gibi somut bir şey olarak mı vermeli? Bu soru, iş yerinde teşvik programlarını inceleyen başka bir meta-analizde de ele alındı.

Sorumlu, iki bulguyu yan yana koydu. Amaç belirli bir sayıyı yükseltmekse para güçlüydü. Amaç bir yılın emeğini görmek ve bağlılığı korumaksa, düşünülerek seçilmiş bir şey daha çok şey söyleyebilirdi.

Model — bir ödül karması kurmak

Para ve parasal olmayan ödüller birbirinin yerine geçmiyor; birbirini tamamlıyor. Bir ödül karması dört soruyla kuruluyor.

Bu ödül neye hizmet ediyor? Sayılabilen bir çıktıyı artırmak mı, bir emeği görmek mi, bağlılığı korumak mı? Sayılabilen bir çıktı için para güçlü; görmek ve bağlılık için takdir ve düşünülmüş bir jest daha çok iş görüyor.

Ödül neyi ölçüyor ve neyi ölçmüyor? Para tek bir sayıya bağlanırsa o sayı artar, ölçülmeyen iş geride kalabilir. Ödülün ölçütü, işin önemli yanlarını kapsamalı.

Kişi neyi istiyor? Takdir haritası burada da işe yarıyor. Biri için bir izin günü, biri için bir kurs, biri için bir ikramiye daha anlamlı.

Ödül, ücretin yerine mi geçiyor? Hiçbir manevi ödül, adil bir ücretin yerini tutmuyor; adil olmayan bir ücretin üzerine konan bir manevi ödül, bir telafi takdirine dönüşüyor.

Karar noktası — para ne zaman, manevi ne zaman?

Para, işin sayılabilen bir çıktısı varsa, o çıktı işin özünü yansıtıyorsa ve hedef bir dönem için açıkça konmuşsa güçlü bir araç. Ama ölçüt işin bir kısmını kapsıyorsa, nicelik–nitelik ayrışması devreye giriyor.

Manevi ödüller, ölçülmesi zor işlerde, bağlılığı korumada ve bir emeği görmede güçlü. Ama manevi ödüller, ücret adaletsiz olduğunda bir teselliye dönüşüyor.

Bir yönetici bazen elindeki kaynağın küçüklüğünden çekinip hiçbir şey vermiyor. Küçük bir bütçe bile, düşünülerek dağıtıldığında, bir şey söylüyor.

Sınırlılıklar ve eleştiri

Jenkins ile arkadaşlarının meta-analizi otuz dokuz çalışmaya dayanıyor ve iyi bir teşvik tasarımının nasıl görüneceğini söylemiyor. Condly ile arkadaşlarının meta-analizi teşviklerin performansa etkisine bakıyor; bağlılık, ilişki ya da takdirin anlamı ölçülmedi. Para ile somut ödüllerin karşılaştırmasında yazarlar maliyet ve yarar karşılaştırması için daha fazla araştırma gerektiğini kendileri belirtiyor.

İki meta-analiz ile modülün ilk dersindeki saha deneyi farklı şeyleri ölçüyor. Biri bir teşvik programının performansa genel etkisine, öbürü tek seferlik bir hediyenin karşılık doğurmasına bakıyor. Bu yüzden "para mı, hediye mi" sorusunun tek bir cevabı yok; cevap, ödülün amacına ve sunuluşuna göre değişiyor.

Maddi ve manevi ayrımı da keskin değil. Bir eğitim kursu paraya mal oluyor ama bir gelişim fırsatı olarak alınıyor; bir ikramiye zarfının içindeki bir satır, zarfın anlamını değiştiriyor. Ödüllerin çoğu iki yüzü birlikte taşıyor.

Son olarak, ödülün kendisi kadar, ödülün ölçütünün adil görünmesi önemli. Önceki dersin görünür hak ediş ilkesi, maddi ödüller için de geçerli.

Yaygın hatalar

Aklında kalsın

Para sayılabilen çıktıyı artırır; niteliği kendiliğinden yükseltmez.

Ödül neyi ölçüyorsa o artar; ölçülmeyen geride kalabilir.

Performans için para çoğu zaman somut bir hediyeden daha çok iş görür; bir emeği görmek için ise düşünülmüş bir jest daha çok şey söyler.

Para ile manevi ödül birbirinin yerine geçmez; birbirini tamamlar.

Ödülün amacını, ölçütünü ve kişinin tercihini birlikte düşün.

Tek kazananlı bir ödül, kazanamayacağını düşünenleri geri çekebilir.

Hiçbir manevi ödül, ödenmeyen bir hakkın yerini tutmaz.

Bütçe küçük diye hiçbir şey vermemek, küçük bir şeyi düşünerek vermekten daha çok kaybettirir.

Maddi ile manevi arasındaki çizgi keskin değil; bir zarfın içindeki tek satır, zarfın anlamını değiştirir.

Sonraki derse köprü

Pazar sabahı kahvaltısında sorumlu, vardiyaların masalara karışık oturduğunu gördü. Gece vardiyasıyla gündüz vardiyası ilk kez aynı masada yemek yiyordu. Biri, yılın en zor haftasını, bir yangın tatbikatının yükleme planını altüst ettiği sabahı anlattı; herkes gülerek kendi payını ekledi. Kimse kimin ne yaptığını sıralamıyordu. Sorumlu, bireysel ödüllerin hiçbirinin bunu yapmadığını düşündü.

Bir takımın başarısı nasıl kutlanır ki, kutlama bireyleri sıralamadan herkesi içine alsın? Takım başarısını kutlamak dersi, ortak başarının nasıl görüleceğine bakıyor.