Anlamlı takdir

Açılış sahnesi

Bölgenin yanıtı kısaydı: operatörün yeni üstlendiği öğretme işine bu yıl bütçeden pay ayrılamıyordu. Operasyon sorumlusu bunu operatöre söylediğinde, operatör yalnız başını salladı ve "anlıyorum" dedi. Ama sorumlu, operatörün o akşam vardiyadan her zamankinden sessiz ayrıldığını gördü.

Ertesi gün sorumlunun aklına birkaç şey geldi. Bir hediye kartı alabilirdi; deponun küçük bir sosyal bütçesi vardı. Ya da bir sonraki şef toplantısında operatöre herkesin önünde teşekkür edebilirdi. Bir de, operatöre el yazısıyla bir not yazmayı düşündü. Bu sonuncusu ona tuhaf geldi; yıllardır kimseye böyle bir not yazmamıştı ve operatörün bunu garip bulacağından çekindi.

Hangisinin operatöre gerçekten bir şey ifade edeceğini bilmiyordu.

Bu derste ne olacak

Bu ders, takdir ve ödüllendirme modülünü açıyor. Modülün sonraki dersleri bireysel farklılıklara, adalet algısına, maddi ve manevi ödüllere, takım başarısını kutlamaya ve ödüllerin istenmeyen etkilerine bakacak. İlk soru temel olanı: bir takdiri anlamlı kılan şey ne?

Seride takdir iki kez ele alındı. Olumlu geri bildirim dersi övgünün kelimelerine; tanınma ve takdir dersi ise takdirin kime gittiğine ve ekipte nasıl dağıldığına bakmıştı. İyi niyet güveni dersinde de takdire bağlı destek, bir liderin bir kural gerektirmediği hâlde kendi seçimiyle sağladığı destek olarak tanımlanmıştı. Bu ders, bir takdirin biçimine bakıyor: ne verildiği değil, nasıl verildiği ve takdiri verenin buna ne kadar düşünce ve emek kattığı.

Sırayla üç durak var: teşekkürden kaçınmanın kökü, bir takdirin içine konan düşüncenin ağırlığı ve bunları birleştiren dört özellikli bir model.

Depodaki kişiler ve vakalarda geçen kurumlar uydurma, kurgu. Kumar ile Epley'nin ve Kube, Maréchal ile Puppe'nin çalışmaları gerçek.

Sıfır noktası — teşekkür etmekten neden çekiniyoruz

Bir yönetici bir çalışana teşekkür etmeyi düşündüğünde, çoğu zaman bir an tereddüt ediyor. Teşekkür abartılı görünür mü? Karşı taraf bunu garip bulur mu? Zaten bildiği bir şeyi söylemek gereksiz mi? Bu tereddüt, teşekkürün hiç söylenmemesine ya da genel ve sığ bir cümleye indirgenmesine yol açıyor.

Bu tereddüdün bir kısmı yanlış bir tahmine dayanıyor: teşekkürün karşı tarafta yaratacağı etkiyi olduğundan küçük, yaratacağı tuhaflığı olduğundan büyük görmek.

Mekanizma — teşekkür, sandığımızdan daha çok etki bırakıyor

İnsanların teşekkürün etkisini nasıl tahmin ettiği, teşekkür edenlerin tahminlerini teşekkür alanların gerçek duygularıyla karşılaştıran deneylerde incelendi.

Sorumlunun el yazısıyla bir not yazma konusundaki çekincesi, bu bulgunun tam karşılığıydı. Notu garip bulacağını düşündüğü operatör, büyük olasılıkla onu sorumlunun tahmin ettiğinden çok daha olumlu karşılayacaktı.

Mekanizma — hediyenin içindeki düşünce, değerinden önemli

Takdirin bir biçimi de somut bir şey vermek: bir prim, bir hediye, bir ödül. Bir saha deneyi, aynı değerdeki bir para ödülü ile bir parasal olmayan hediyenin etkisini karşılaştırdı.

Sorumlunun aklındaki hediye kartı, düşünce işareti zayıf bir takdirdi: kimseye özel değildi, kimse için seçilmemişti. Aynı bütçeyle, operatöre özel seçilmiş bir şey çok daha fazlasını söyleyebilirdi.

Model — bir takdiri anlamlı kılmak

Bir takdiri anlamlı kılmak için dört özelliğe dikkat edilebilir.

Belirli olsun: neyin takdir edildiğini somut olarak söyle. Genel bir "teşekkürler" yerine, kişinin yaptığı belirli bir şeyi ve onun neden önemli olduğunu adlandır.

Kişiye özel olsun: takdiri kişinin kendisine göre seç. Herkese aynı hediye ya da aynı cümle yerine, o kişinin neye değer verdiğini düşün.

Emek taşısın: takdire biraz zaman ve düşünce kat. El yazısıyla bir not, kişiye göre seçilmiş bir şey, takdiri gösterecek bir an yaratmak, hazır ve genel bir jestten çok daha fazlasını söylüyor.

Zamanında olsun: takdiri, takdir edilen şeyden uzun süre sonra değil, yakın bir zamanda ver. Aylar sonra gelen bir teşekkür, anlamının bir kısmını yitirebiliyor.

Karar noktası — takdir ne zaman yerini tutmaz

Anlamlı bir takdir değerli; ama bazı şeylerin yerini tutmuyor.

Takdir, adil bir ücretin yerini almıyor. Bir çalışan emeğinin karşılığını ücret olarak hak ediyorsa ve bu karşılanmıyorsa, takdir bunu telafi etmiyor; hatta bir teselli gibi algılanabiliyor. Takdiri verirken, ücret konusundaki gerçeği de dürüstçe konuşmak gerekiyor.

Takdir, sürekli tekrarlandığında mekanikleşebiliyor. Her hafta aynı biçimde verilen bir teşekkür, zamanla bir alışkanlığa dönüşüyor ve düşünce işaretini kaybediyor.

Takdir, kişiye göre değişiyor. Bir kişi için anlamlı olan, başka biri için rahatsız edici olabilir; bu fark, takdiri kişiye göre uyarlamayı ayrı bir beceri hâline getiriyor.

Sınırlılıklar ve eleştiri

Kumar ile Epley'nin deneyleri kişisel ilişkilerde ve tek seferlik mektuplarla yapıldı; iş ilişkilerinde ve düzenli teşekkürlerde etkinin nasıl olacağı ayrıca sınanmalı. Kube ile arkadaşlarının saha deneyi kısa süreli bir işte ve tek seferlik bir hediyeyle yürütüldü; sürekli bir iş ilişkisinde tekrarlanan hediyelerin etkisi farklı olabilir.

Anlamlı takdir, bir yöneticinin zamanını ve dikkatini istiyor. Otuz kişiye bakan birinin her takdiri kişiye göre biçmesi kolay değil. Bu durumda, en azından takdirin belirli olması, yani neyin takdir edildiğinin somut olarak söylenmesi, düşünce işaretini korumanın en ucuz yolu.

Takdir, kurumun genel tutumundan bağımsız değil. Bir kurumda ücretler adil değilse ya da çalışma koşulları ağırsa, bir yöneticinin en düşünülmüş takdiri bile sınırlı bir etki bırakabilir; hatta koşulları örtmeye çalışan bir jest olarak algılanabilir.

Son olarak, takdirin bir araç olarak kullanılması riski var. Takdir, çalışandan fazlasını çekip almanın bir kaldıracı olarak görüldüğünde, çalışanlar bunu sezebiliyor ve takdir değerini yitiriyor.

Yaygın hatalar

Aklında kalsın

Teşekkür, sandığından daha değerli ve daha az garip.

Bir takdirin değeri, verilen şeyin fiyatında değil, içindeki düşüncede.

Belirli ol: neyi neden takdir ettiğini adlandır.

Kişiye özel ol: herkese aynı şeyi verme.

Takdire emek kat; hazır bir jest, düşünülmüş bir jestin yerini tutmaz.

Takdiri, adil bir ücretin telafisi olarak sunma.

Aynı teşekkürü her hafta tekrarlama; seyrek ama gerçek olsun.

Önce hakkı ver, sonra teşekkür et; sıralama, takdirin nasıl okunacağını belirliyor.

Notu yazarken hissettiğin tuhaflık, okuyanın hissedeceği tuhaflıktan büyük.

Sonraki derse köprü

Operatör bölge toplantısındaki sunumundan sonra çok memnundu. Ama aynı hafta sorumlu, başka bir durumla karşılaştı. Şef toplantısında, kalıcı kadroya giren sessiz işçinin eğitimine katkıda bulunan bir başka şefe herkesin önünde teşekkür etti. Şef, teşekkür boyunca gözlerini masaya dikti ve toplantıdan sonra sorumluya, bir daha herkesin önünde adının anılmamasını istediğini söyledi.

Aynı takdir neden bir kişiyi sevindirirken bir başkasını rahatsız eder? Bir yönetici her kişinin takdiri nasıl almak istediğini nasıl öğrenir? Bireysel farklılıklar dersi, takdirin kişiye göre nasıl uyarlanacağına bakıyor.