Eleştiri ile kimliği ayırmak

Açılış sahnesi

Genç radyoloğun sorusu, başhekimin aklından bir hafta boyunca çıkmıyor. Bir akış şemasıyla ilgili bir cümle, ona neden kendi on iki yılının hesabı gibi gelmişti?

Bir akşam merkezin kuruluş dosyalarını açıyor. On iki yıl önce, iki cihaz ve üç kişiyle başladığı günlerden kalma notlar. Raporlama sürecinin ilk taslağı, kendi el yazısıyla. Onay aşamasını o günlerde kendisi eklemişti; o zamanlar günde yirmi hasta vardı ve her raporu kendisinin görmesi mantıklıydı.

Şimdi günde iki yüz hasta var. Onay aşaması hâlâ yerinde duruyor, ama artık bir güvence değil, bir darboğaz.

Başhekim, süreci eleştiren genç radyoloğun aslında on iki yıl önceki kendisini eleştirdiğini hissettiğini fark ediyor. Süreç, onun eseriydi. Eser eleştirildiğinde, kendisi eleştirilmiş gibi oluyordu.

Ama süreç, on iki yıl önceki bir durum için iyi bir çözümdü. Bugün iyi bir çözüm olmaması, onu tasarlayan kişi hakkında hiçbir şey söylemiyordu.

Bu derste ne olacak

Önceki derste eleştiri duyulduğunda cevabı bekletmeyi gördük. Kapanışta dürtünün nereden geldiğini sormuştuk: işe söylenen söz, kişiye söylenmiş gibi yerleşiyordu.

Bu derste o kaynağı inceliyoruz: yapılan şeye söylenen sözün yapan kişiye söylenmiş gibi yerleşmesini ve ikisini birbirinden ayırmanın yollarını.

Seride kimlik üzerine daha önce birçok ders yazıldı; rol kimliği, kimlik çatışması ve koşullu öz değer gibi kavramlar orada tanımlandı. Burada bu kavramları, eleştiri anına uyguluyoruz.

Kanıt bölümünde, insanların kendi değerlerini hatırladıklarında tehdit edici bilgiye daha açık hâle geldiğini gösteren bir araştırma çizgisini ve kimliği birden fazla dayanağa yaymanın koruyucu etkisine dair ilk umut verici, sonra karışık çıkan bulguları okuyacağız.

Radyoloji merkezinden ayakkabı atölyesine kadar dersteki yöneticilerin tamamı kurgu; iç sesleri de.

Sıfır noktası — eser ile yapan

Bir liderin yaptığı her şey, bir ölçüde onun bir parçası. Bir süreci tasarlamış, bir kararı vermiş, bir ekibi kurmuş. Bunlar, liderin emeğinin, zamanının ve çoğu zaman kendini ortaya koymasının ürünü.

Bu bağ, işe anlam veriyor. Ama aynı bağ, işe yöneltilen her eleştiriyi kişinin kendisine yöneltilmiş gibi hissettirebiliyor.

Açılıştaki başhekimin yaşadığı şey, bir kimlik tehdidiydi. Genç radyoloğun söylediği şey süreç hakkındaydı. Başhekimin duyduğu şey, kendisi hakkındaydı.

Bu ayrımı yapmak, eleştiriyi küçümsemek ya da işe olan bağı koparmak anlamına gelmiyor. Bir kişi hem işine derinden bağlı olabilir hem de işine yöneltilen eleştiriyi kendisine yöneltilmiş gibi yaşamayabilir.

Mekanizma — tehdit altında kapanan zihin

Kimlik tehdidi algılandığında, zihin korunmaya geçiyor. Bu korunma, bilgiyi reddetmek, küçümsemek, kaynağını sorgulamak ya da suçu başka yere yöneltmek biçiminde görünüyor.

Araştırmalar, bu korunma ihtiyacının azaltılabildiğini gösteriyor.

Öz onaylama, eleştiriyi yok saymak değil. Tersine, eleştiriyi daha iyi duyabilmek için kişinin değerini, eleştirinin konusundan ayrı bir yere koyması.

Kimliği birden fazla yere dayandırmak

Eleştiriyi kimlikten ayırmanın bir yolu, kimliğin tek bir işe, tek bir role ya da tek bir başarıya dayanmamasını sağlamak.

Bir lider, kendini yalnızca bir kurumun kurucusu, yalnızca bir sürecin tasarımcısı ya da yalnızca bir ekibin yöneticisi olarak görüyorsa, o kurum, süreç ya da ekip hakkındaki her eleştiri, onun bütün varlığına yöneltilmiş gibi oluyor.

Bu düşünce, psikolojide yıllar önce bir kuram olarak önerildi ve ilk bulgular umut vericiydi. Ama sonraki araştırmalar tabloyu karıştırdı.

Bu karışık tablo, pratik bir öneriyi ortadan kaldırmıyor ama onu yumuşatıyor. Bir lider için iş dışında da anlamlı roller ve ilişkiler taşımak, işe yöneltilen eleştirinin bütün varlığına yayılmasını sınırlayabilir. Ama bunu bir kalkan gibi görmek yanıltıcı olabilir.

Model — eleştiriyi yerine koymak

Eleştiriyi kimlikten ayırmak dört hamlede yapılabiliyor.

Önce eleştirinin nesnesini adlandır. Eleştiri tam olarak neye yönelik? Bir karara mı, bir sürece mi, bir davranışa mı, bir sonuca mı? Nesneyi somut olarak adlandırmak, eleştiriyi kişiden alıp işe koyuyor.

Sonra zamanı ayır. Eleştirilen şey hangi koşullarda, hangi bilgiyle yapılmıştı? O koşullarda makul bir karar, bugün yanlış olabilir. Bu, o kararı veren kişi hakkında bir şey söylemiyor.

Ardından değerini hatırla. Eleştiriyi tartmadan önce, kendin için önemli olan ve bu eleştiriyle ilgisi olmayan bir şeyi hatırla. Bu, eleştirinin senin bütün değerini sorgulamasını engelliyor.

Son olarak eleştiriyi tart. Nesne adlandırıldıktan, zaman ayrıldıktan ve değer hatırlandıktan sonra, eleştirinin ne kadarının doğru olduğunu sor. Bu soruya ancak kimlik tehdidi hafifledikten sonra dürüstçe cevap verilebiliyor.

Karar noktası — ekibin kimliğini de korumak

Kendi kimliğini eleştiriden ayırmayı öğrendin. Ama bir lider, ekibine eleştiri verirken de aynı ayrımı yapabilmeli.

Bir çalışana eleştiri verirken, eleştirinin onun kimliğine değil, yaptığı bir şeye yöneltildiğini açıkça göstermek, eleştirinin duyulmasını kolaylaştırıyor.

Önerilen yol, ekibe eleştiri verirken sıfatlar yerine davranışları ve sonuçları adlandırmak. "Özensizsin" yerine "raporda şu iki rakam yanlıştı ve müşteri bunu fark etti" demek.

Aynı zamanda, eleştiriden önce ya da sonra, kişinin eleştiriyle ilgisi olmayan güçlü yanlarını da hatırlatmak. Bu, eleştirinin kişinin bütün değerini sorgulamadığını göstermenin bir yolu.

Sınırlılıklar ve eleştiri

Öz onaylama araştırmaları etkili bulunmuş, ama bazı çalışmalarda tekrarlanamamış ve etkinin büyüklüğü tartışmalı. Kısa bir yazma egzersizinin kalıcı bir değişiklik yaratacağını beklemek gerçekçi değil.

Benlik karmaşıklığı kavramı, sezgisel olarak çekici olsa da, kanıtlar karışık. Kimliği birden fazla yere dayandırmanın her durumda koruyucu olduğu söylenemiyor.

Eleştiriyi kimlikten ayırmak, her zaman mümkün ya da uygun değil. Bazı eleştiriler gerçekten kişinin karakteri, değerleri ya da davranış kalıplarıyla ilgili olabilir. Bu dersin önerdiği ayrım, işe ve kararlara yönelik eleştiriler için daha doğrudan geçerli.

Son olarak, bir kişinin kimliğini işine ne kadar bağladığı, kültürden kültüre ve meslekten mesleğe değişiyor. Bazı mesleklerde ve kültürlerde iş, kimliğin çok daha merkezi bir parçası ve bu bağı gevşetmek hem zor hem de her zaman istenen bir şey değil.

Yaygın hatalar

Aklında kalsın

İşe yöneltilen eleştiri, kişinin kimliğine yöneltilmiş gibi duyulabiliyor. Bu kimlik tehdidi, eleştiriyi duymayı zorlaştırıyor.

Eleştiriyi kimlikten ayırmak, işe olan bağı koparmak değil. Bir kişi hem işine bağlı olabilir hem de eleştiriyi kendine yönelik bir tehdit olarak yaşamayabilir.

Kişi kendisi için önemli bir değeri hatırladığında, tehdit edici bilgiye daha açık olabiliyor. Ama bu etki her zaman güçlü değil.

Kimliği tek bir işe dayandırmak, o işe yönelik her eleştiriyi bir tehdide dönüştürüyor. Birden fazla dayanak koruyucu olabilir, ama kanıtlar karışık.

Eleştirinin nesnesini adlandır, zamanı ayır, değerini hatırla ve sonra eleştiriyi tart.

Ekibe eleştiri verirken sıfatlar yerine davranışları ve sonuçları adlandır.

Sonraki derse köprü

Radyoloji merkezinin başhekimi, onay aşamasına yönelik eleştiriyi artık bir kimlik tehdidi olarak duymuyordu. Ama başka bir soruyla karşılaştı: eleştiri gerçekten doğru muydu?

Genç radyolog, raporların onay aşamasında iki gün beklediğini söylemişti. Başhekim bunu doğrulamak için kayıtlara baktığında, bekleme süresinin bazı günlerde iki gün, bazı günlerde yalnızca birkaç saat olduğunu gördü. Ortalama bir tablo, bazı haftaları ve bazı raporlama türlerini gizliyordu.

Eleştiriyi kimlikten ayırmak, onu dürüstçe tartmaya imkân veriyordu. Ama tartmak için, eleştirinin ne kadarının gerçekliğe dayandığını da bilmek gerekiyordu.

Geri bildirimi doğrulamak dersi bu işe bakıyor. Gelen geri bildirimin ne kadarının genel bir örüntüye, ne kadarının tek bir kişinin tek bir deneyimine dayandığını ayırt etmek, farklı kaynaklardan gelen geri bildirimleri karşılaştırmak ve bir eleştiriyi kabul etmeden ya da reddetmeden önce onu nasıl sınayabileceğimiz, orada tartışılacak.