Kariyer ve rol hedefi

Açılış sahnesi

İki kişi aynı hedefi yazıyor ve ikisi de aynı cümleyi kuruyor: bölüm müdürü olmak.

Birincisi bir üretim şirketinde çalışıyor. Oradaki bölüm müdürü haftasının büyük kısmını üç şeye ayırıyor; vardiya çizelgesindeki çakışmaları çözüyor, tedarik gecikmelerinde hangi siparişin öne alınacağına karar veriyor ve iki ustabaşı arasındaki iş bölümünü yeniden kuruyor.

İkincisi bir yazılım şirketinde çalışıyor. Oradaki bölüm müdürü haftasının büyük kısmını başka üç şeye ayırıyor; hangi işin bu çeyreğe girmeyeceğine karar veriyor, iki ekibin aynı anda beklediği bir kişiyi kime vereceğini seçiyor ve müşteriye verilecek tarihi savunuyor.

İki hedef cümlesi birebir aynı. İki rolün masasına düşen kararlar birbirine benzemiyor.

Şimdi iki kişinin hazırlığına bakalım.

İkisi de aynı şeyi yapıyor. Yöneticilik hakkında okuyorlar, iletişim eğitimlerine giriyorlar ve terfi görüşmesine hazırlanıyorlar.

Hazırlıkları hedeflerine değil, hedeflerinin adına göre kurulmuş durumda.

Bu ders o adın içini açıyor ve gelişim sayfandaki bekleyen sütuna ağırlık kazandıran şeyi yazıyor.

Bu derste ne olacak

Önceki dersin sonunda elinde iki sütun kalmıştı: ölçmeye karar verdiğin alan ve eksik maddesiyle birlikte sıra bekleyen adaylar.

O sayfa neyin ölçülebileceğini söylüyor ve hangisinin daha ağır bastığını söylemiyor. Ağırlık ancak bir yöne göre okunuyor ve bu ders o yönü yazıyor.

İlk iş hedefin nasıl yazıldığına bakmak. Bir konum adı hedef gibi duruyor ve hazırlık için gereken bilgiyi taşımıyor.

Sonra rolü tarif etmenin kullanılabilir biçimini kuracağız. Bir liderlik rolünü ötekinden ayıran şey büyük ölçüde masasına düşen kararlar.

Ardından bu bilginin nereden alınacağını konuşacağız. İlan metni rolün nasıl anlatıldığını gösteriyor, gerçekte ne yapıldığını göstermiyor.

Modelde üç satırlık bir hedef yazacağız ve bekleyen sütunu o hedefe göre ikinci kez okuyacağız.

Karar anında en sık yaşanan sıkışma var: iki rol arasında kalmak ve netleşmesini beklemek.

Sonda hedefin neyi değiştirmediğini yazacağız, çünkü akademinin yolunda hedefin dokunamadığı bölümler bulunuyor.

Aşağıdaki kişiler ve kurumlar kurgudur. Kurguya ihtiyaç duyulmasının sebebi şu: aynı unvanın iki yerde farklı iş anlamına geldiğini göstermek için iki yeri yan yana koymak gerekiyor ve gerçek örnekler yalnız birini veriyor.

Sıfır noktası — unvan hedef değildir

Kariyer hedefi çoğunlukla tek bir kelimeyle yazılıyor ve o kelime bir konum adı oluyor.

Unvan hedefi yanlış bir hedef değil. Eksik bir hedef ve eksikliği belirli bir yerde.

Bir hedefin işe yaraması için bir şeyi söylemesi gerekiyor: bu hafta neyi çalışacağım?

Konum adı bu soruya cevap vermiyor. Açılış sahnesindeki iki kişi aynı adı yazdı ve ikisinin bu hafta çalışması gereken şeyler farklıydı.

Buradan çıkan soru şu: bir rolü ötekinden ayıran şey nedir?

Cevap sorumluluk alanı ya da ekip büyüklüğü değil. Bunlar ayırıyor ve hazırlık için yeterli bilgi vermiyor.

Ayıran şey daha somut bir yerde duruyor.

Mekanizma — rolü kararlarıyla tarif etmek

Bu tarif seride tekrar eden bir çizgiyi sürdürüyor. Modül boyunca bağlamları eksenleriyle okumuş, davranışları kararlarla tarif etmiştik; rol de aynı birimle tarif ediliyor.

Karar yükünün üç özelliği hazırlığı doğrudan belirliyor.

Birincisi kararın türü. Kaynak bölüştürme kararı ile öncelik kararı farklı hazırlık istiyor; birinde sayıyla, ötekinde belirsizlikle çalışılıyor.

İkincisi kararın sıklığı. Ayda bir verilen bir karar için hazırlık okumakla yapılabiliyor; her gün verilen bir karar için hazırlık ancak tekrarla oluşuyor.

Üçüncüsü kararın geri alınabilirliği. Seride bu ölçüt birkaç kez kullanıldı ve burada hazırlığın derinliğini belirliyor.

Şimdi bu bilginin nereden alınacağına gelelim.

İlan metinleri ve görev tanımları rolün nasıl anlatıldığını gösteriyor. İkisi de rolün ne olduğunu değil, ne olmasının istendiğini yazıyor.

Yakın örnekten bilgi almanın işleyen biçimi soru sormak değil, geçmiş zamanı sormak.

Ne yapıyorsun sorusu bir tarif getiriyor ve tarif genellikle rolün ideal hâli oluyor. Geçen hafta neye karar verdin sorusu ise bir kayıt getiriyor.

Model — üç satırlık hedef ve sayfanın ikinci okuması

Rol hedefi bu akademide bir cümle olarak değil, üç satır olarak yazılıyor.

Birinci satır karar yükü. Bu rol düzenli olarak hangi kararları veriyor? Üç ila beş madde yetiyor ve maddeler gözlemden gelmek zorunda.

İkinci satır kanıt. Bu bilgiyi nereden aldın? Yakın örnek, yapılan görüşme ya da doğrudan gözlem yazılıyor; ilan metni ve tahmin kanıt sayılmıyor.

Üçüncü satır zaman. Bu hedefi hangi döneme koyuyorsun ve ne zaman yeniden bakacaksın?

Üçüncü satır hedefi bir karara dönüştürüyor, çünkü gözden geçirme tarihi olmayan bir hedef hiçbir zaman yanlışlanmıyor.

Şimdi modelin asıl işi geliyor ve önceki dersin sayfası burada açılıyor.

Okuma şöyle yapılıyor.

Gelişim sayfandaki bekleyen sütununu al ve her maddeyi birinci satırdaki karar yüküyle karşılaştır. O davranış bu kararlarda geçiyor mu?

Geçiyorsa madde öne çıkıyor ve bu dönem ölçülecek alanlar arasına aday oluyor. Geçmiyorsa yerinde duruyor ve silinmiyor.

Silinmemesinin sebebi hedefin değişebilir olması. Bekleyen sütunu, hedef değiştiğinde yeniden okunacak bir kayıt.

Modelin son parçası hedefin neyi değiştirmediğiyle ilgili ve bu genellikle şaşırtıyor.

Akademinin kişisel yol formülünde payların en büyüğü herkes için ortak olan çekirdeğe ayrılmış durumda. Rolün belirlediği zorunlu modüller ikinci sırada geliyor ve ölçülen gelişim açıkları ile bağlam seçmelileri daha küçük paylar tutuyor.

Bunun anlamı şu: rol hedefi yolun tamamını belirlemiyor. Belirlediği şey, ortak çekirdeğin yanında hangi zorunlu modüllerin duracağı.

Bir de hiçbir hedefin dokunamadığı bölüm var. Etik ve sorumlu liderlik, gerçek uygulama ve bitirme çalışması için muafiyet verilmiyor; hangi rol seçilirse seçilsin bu üçü yolda kalıyor.

Karar noktası — iki rol arasında kalmak

Bu, bu dersin en sık yaşanan anı ve genellikle bir karar olarak görünmüyor.

İki yol aklında duruyor. Biri derinleşmeyi, öteki yönetmeyi getiriyor ve hangisini istediğini bilmiyorsun.

En yaygın karşılık beklemek oluyor: netleşince yazarım.

Beklemenin bedeli görünmüyor ve gerçek. Yön yazılmadığı sürece alan ağırlığı okunamıyor; gelişim sayfası açık kalıyor ve o dönem hiçbir alan öne çıkmıyor.

İkinci karşılık ikisini birden hedeflemek. Bu, hazırlığı ikiye bölüyor ve iki yolun da eşiğine ulaşmayan bir hazırlık üretiyor.

Çalışan yol üçüncüsü ve iki adımı var.

Birinci adım ortak kesiti yazmak. İki rolün karar yükünü yan yana koyduğunda bir kısmı örtüşüyor; iki yolda da geçen kararlar bulunuyor ve hazırlık oradan başlıyor.

Ortak kesit çoğu zaman sanılandan geniş çıkıyor, çünkü liderlik rollerinin ayrıştığı yer kararların türü kadar bağlamı da oluyor.

İkinci adım ayrışan kısım için bir sınama koymak. Hangi bilgiyi ne zaman toplayacaksın?

Sınama bir düşünme işi olmuyor; bir temas işi oluyor. İki yolda da birer yakın örnekle konuşmak, bir dönem içinde yapılabilecek en küçük ayırt edici adım.

Bu ikisi yapıldığında karar ertelenmiş olmuyor. Hazırlık başlamış ve kararın tarihi konmuş oluyor.

Sınırlılıklar ve eleştiri

Bu ders hangi rolün iyi olduğunu söylemiyor ve bir kariyer tavsiyesi vermiyor. Yaptığı iş hedefin nasıl yazılacağını göstermek; hangi hedefin seçileceği kişinin kendi işi ve bu çerçeve o seçimi kolaylaştırmıyor, yalnız yazıldıktan sonra kullanılabilir kılıyor.

Fırsatın eşit dağılmadığı da yerinde duruyor. Bir rolü hedeflemek onun erişilebilir olduğu anlamına gelmiyor; seride ilk modülde görülen tablo burada da geçerli, deneme fırsatı ve yakın örneğe erişim herkes için aynı kolaylıkta değil. Yakın örnek bulamayan biri için bu dersin en ucuz aracı elinde bulunmuyor ve bu gerçek bir eşitsizlik.

Yakın örneğin kendi yanlılığı da var. Gözlenen kişi rolün tek biçimi olmuyor; ondan okunan karar yükü o kişinin kurumuna, ekibine ve çalışma tarzına özgü olabiliyor. İki örnekle çalışmanın sebebi bu ve iki örnek de aynı kurumdan geliyorsa yanlılık sürüyor.

Karar yükü rolün tamamını da vermiyor. Bir liderlik rolünün ilişki kurma, temsil etme ve duygusal yük taşıma kısmı bu okumada eksik kalıyor; kararlarla tarif etmek ölçülebilir bir başlangıç veriyor ve rolün yaşanma biçimini anlatmıyor.

Son olarak bu derste üretilen şey bir ölçüm değil. Önceki iki ders gözleme dayanıyordu; bu ders bir plan üretiyor ve planın sınanacağı yer bir sonraki dönem. Bu yüzden hedefin gözden geçirme tarihi, dersin en kolay atlanan ve en gerekli parçası.

Yaygın hatalar

Aklında kalsın

Kariyer hedefi çoğunlukla bir konum adıyla yazılıyor ve ad, hazırlık için gereken bilgiyi taşımıyor. Aynı unvan iki kurumda farklı iş anlamına gelebiliyor.

Bir hedefin işe yaradığını gösteren tek şey şu soruya cevap vermesi: bu hafta neyi çalışacağım?

Rolleri ayıran şey masalarına düşen kararlar. Kararın türü, sıklığı ve geri alınabilirliği hazırlığın nasıl kurulacağını doğrudan belirliyor.

Bu bilgi ilan metninden alınamıyor. İlan rolün nasıl anlatıldığını, yakın örnek ise geçen haftanın nasıl geçtiğini gösteriyor.

Yakın örnekten bilgi almanın işleyen sorusu geçmiş zamanlı olanı. Ne yapıyorsun sorusu tarif getiriyor, geçen hafta neye karar verdin sorusu kayıt getiriyor.

Hedef üç satır olarak yazılıyor: karar yükü, kanıt ve tarih. Gözden geçirme tarihi olmayan bir hedef hiçbir zaman yanlışlanmıyor.

Gelişim alanlarının ağırlığı kendilerinde bulunmuyor. Yön seçildikten sonra beliriyor ve bekleyen sütunu bu yüzden silinmiyor; hedef değiştiğinde yeniden okunuyor.

Hedef yolun tamamını belirlemiyor. Yolun en büyük payı herkes için ortak olan çekirdekte duruyor ve rolün belirlediği şey, o çekirdeğin yanında hangi zorunlu modüllerin bulunacağı.

Etik, gerçek uygulama ve bitirme çalışması hiçbir rolde muaf tutulmuyor.

İki rol arasında kalındığında beklemek bir karar oluyor ve dönemi harcıyor. Çalışan yol ortak kesiti yazmak ve ayrışan kısım için bir temas tarihi koymak.

Sonraki derse köprü

Elinde artık üç parça var ve üçü de bu modülde üretildi.

Envanterin geçmişini, öz değerlendirmen ve güçlü yönler haritan bugünkü hâlini, gelişim sayfan ölçülecek açıklarını veriyor. Bu ders de bunların üstüne bir yön koydu.

Modülün son dersi bu dördünü tek bir yola çeviriyor.

Orada yapılacak iş bir sıralama işi. Yol formülündeki paylar belli; ortak çekirdek en büyük payı tutuyor, seçtiğin rolün zorunlu modülleri ikinci sırada geliyor, ölçülen açıkların ve bağlam seçmelilerinin de kendi payları bulunuyor.

Sıralamayı yapan şey ise bu paylar olmayacak. Hangi modülün önce geleceğini belirleyen şey, bir sonraki dönemde hangi kararın masana düşeceği.

Son dersin soracağı soru da bu: elindeki dört sayfa, önümüzdeki üç ayda ne yapacağını söyleyen tek bir listeye nasıl indirilir?