Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
Basamağı belirleyen şey yönettiğin kişi sayısı değil, iki ölçüt: kararının ulaştığı en uzak nokta ve sonucunun görüldüğü süre.
Yedi basamağın her birinin kendi sorusu ve kendi tuzağı var; en görünür olanı üçüncü basamakta, kendi işini bırakamamak.
Basamak değişimi yeni beceri eklemekle değil, eski beceriyi bırakmakla tamamlanıyor. Bırakma listesinin sağ sütunu boşsa geçiş başlamamış demektir.
Basamak nerede olduğunu, kariyer yolu nereye hazırlandığını söylüyor ve ikisi farklı çıkabilir. Basamak neyi çalışacağını, yol hangi sırayla çalışacağını belirliyor.
Model üç yerde zorlanıyor: düz yapılarda basamaklar aynı anda taşınıyor, kariyer geri dönüşler içeriyor ve üst basamak daha değerli bir insan değil, daha geniş ve daha geç geri bildirim alan bir sorumluluk demek.
Açılış sahnesi
Bir mühendis terfi ediyor ve altı kişilik bir ekibin başına geçiyor. İlk aylarda işler iyi gidiyor, çünkü ekibin takıldığı her yerde o çözebiliyor.
İki yıl sonra üç ekipten sorumlu oluyor. Aynı şeyi yapmaya devam ediyor: takılan yere gidiyor, çözüyor, bir sonrakine geçiyor.
Altı ay içinde bir şey değişiyor. Ekipler onu beklemeye başlıyor. Kimse kendi başına karar vermiyor, çünkü onun geleceğini biliyorlar. Haftası toplantıyla doluyor ve akşamları asıl işini yapıyor.
Kimse ona kötü bir şey söylemiyor. Performansı düşük değil, ekipleri de kötü değil. Yalnızca sistem gittikçe ağırlaşıyor ve o ağırlığın tek taşıyıcısı kendisi.
Sorun yeteneğinde değildi. Bir basamakta işe yarayan davranışı, bir üst basamağa taşımıştı ve orada aynı davranış tam ters yönde çalışıyordu. Bu ders o basamakların ne olduğunu, birinin bittiğini nereden anlayacağını ve kariyer yollarıyla nasıl kesiştiklerini anlatıyor.
Bu derste ne olacak
Önce bir seviyeyi neyin belirlediğini konuşacağız. Yaygın cevap yanlış olduğu için değil, eksik olduğu için işe yaramıyor; daha keskin iki ölçüt vereceğim.
Sonra yedi basamağı tek tek açacağız. Her birinin kendine ait bir sorusu var ve her birinin kendine ait bir tuzağı; ikisini birlikte vereceğim.
Ardından geçiş dönemine geleceğiz. Basamak değiştirmenin en zor kısmı yeni beceriyi öğrenmek değil, eski beceriyi bırakmak.
Sonra basamakların yirmi kariyer yoluyla nasıl kesiştiğine bakacağız ve kendi başlangıç noktanı bulmak için bir yöntem çıkaracağız.
Anlattığım kişiler ve ekipler kurgu; basamak değişiminin nerede hissedildiğini görünür kılmak için yazıldılar.
Sıfır noktası — seviyeyi ne belirler
En sık verilen cevap kaç kişiyi yönettiğin. Bu cevap kullanışlı ama yanıltıcı, çünkü bazı işlerde otuz kişilik bir ekip tek bir şeyi tekrarlar, bazılarında ise üç kişi bütün bir ürünün yönünü belirler.
Daha keskin iki ölçüt var.
Birincisi kararının nereye kadar uzandığı.
İkincisi kararının ne kadar ileriye baktığı.
İki ölçüt birlikte çalışıyor. Yarıçap genişledikçe ufuk uzuyor ve ikisi birlikte uzadığında iş niteliksel olarak değişiyor: artık sonucu görerek değil, göremeden karar vermen gerekiyor.
Yaygın yanlışSeviyenin unvanla belirlendiği sanılır.
Aynı unvan iki kurumda iki farklı işi tarif edebilir ve bir kurumda bir yönetici gerçekte bir uzman gibi çalışıyor olabilir. Unvan bir konum bildirir, bir kapsam değil. Kendi basamağını bulmak istiyorsan unvanına değil, geçen ay verdiğin en zor kararın kime dokunduğuna ve ne zaman sonuç verdiğine bak.
Mekanizma — yedi basamak ve kendi tuzakları
Basamaklar sırayla artıyor ve her birinin kendi sorusu var.
En alttaki basamak, sıfırıncı, liderliğin ne olduğunu soruyor. Burada henüz kimseyi yönetmiyorsun; ayırt etmeyi öğreniyorsun. Liderlik ile yöneticilik farkı, makam ile otorite farkı, resmî olmayan liderliğin nasıl işlediği. Bu basamağın tuzağı, konuyu okuyup geçmek: liderlik hakkında konuşabilmek, liderlik yapmakla karıştırılıyor.
Birinci basamak kendine liderlik. Yarıçap bir kişi, yani sen. Kimlik, değerler, öz farkındalık, duygu düzenleme, dikkat, dayanıklılık, öğrenme çevikliği. Buranın tuzağı acele: çoğu kişi bu basamağı atlayıp doğrudan insan yönetmeye geçmek istiyor ve sonra baskı altında kendi tepkilerini yönetemediği için tıkanıyor.
İkinci basamak ilişkilere liderlik. Yarıçap bire bir ilişkilere uzanıyor: dinleme, geri bildirim, güven, zor konuşma, etkileme, müzakere, çatışma. Tuzağı şu: bu beceriler kolay görünüyor çünkü herkes zaten konuşabiliyor. Aradaki fark ilk baskı anında ortaya çıkıyor.
Üçüncü basamak takıma liderlik. Artık bir grubun birlikte çalışması söz konusu; hedef koyma, delegasyon, motivasyon, performans, koçluk, takım kültürü. Buranın tuzağı en görünür olanı: kendi işini yapmaya devam etmek. Terfi eden çoğu kişi ilk yılını, iyi olduğu işi bırakamayarak geçiriyor.
Dördüncü basamak işe ve operasyona liderlik. Yarıçap ekiplerin dışına, sürece ve sayıya çıkıyor: finans, bütçe, süreç, kapasite, proje, veri, kalite, risk. Tuzağı, insan tarafını çözülmüş saymak; sayılar öğrenilebilir olduğu için buraya gelen çoğu kişi ilişkileri geride bırakılmış bir konu sanıyor.
Beşinci basamak organizasyona liderlik. Strateji, organizasyon tasarımı, işletim modeli, kültür, yetenek, halefiyet, değişim, dijital dönüşüm, yapay zekâ. Yarıçap kurumun tamamı, ufuk yıllar. Buranın tuzağı hız: bu basamakta hızlı hareket etmek genellikle bir şeyi bozmak anlamına geliyor ve bozulan şey aylar sonra görünüyor.
Altıncı basamak dönüşüme ve sistemlere liderlik. Kriz, dayanıklılık, sistem düşüncesi, öngörü, yönetişim, sürdürülebilirlik, kamu değeri, yönetim kurulu, halefiyet, miras. Yarıçap kurumun sınırlarını aşıyor; kararlar başka kurumlara, sektöre ve topluma dokunuyor. Tuzağı soyutlanma: bu basamakta konuşulan her şey büyük ölçekli olduğu için sahadaki tek bir insanın ne yaşadığı görünmez hâle gelebiliyor.
Model — geçiş dönemi ve bırakma listesi
Basamaklar arasındaki asıl iş, arada kalan dönemde yapılıyor.
Bunun işe yarar bir hâli var ve akademide bir çalışma olarak geçiyor: her geçişte bir bırakma listesi yazmak.
Liste iki sütunlu. Sol sütunda yeni basamağın istediği şeyler duruyor. Sağ sütunda, o şeylere yer açmak için bırakılacaklar. Sağ sütun boşsa geçiş yapılmamış demektir; çünkü hafta uzamıyor ve yeni iş eskinin üstüne konuluyorsa taşıyıcı sensin.
Sağ sütun genellikle acı verici, çünkü orada iyi olduğun şeyler yazıyor. Üçüncü basamağa geçen bir uzmanın bırakması gereken şey, çoğu zaman onu oraya getiren şeydir.
Geçiş dönemini kapatan işaret de bellidir: senin olmadığın bir haftada işlerin durmaması. Bu, ekibin sana ihtiyacı olmadığı anlamına gelmiyor; ihtiyacın türünün değiştiği anlamına geliyor.
Karar noktası — basamaktan mı, yoldan mı bakacaksın?
Akademide basamakların yanında yirmi kariyer yolu var ve ikisi aynı şeyi ölçmüyor.
Basamak bir kapsam işareti: nerede olduğunu söyler. Yol bir hedef işareti: nereye hazırlandığını söyler. Aynı basamakta duran iki kişi bambaşka yollarda olabilir.
Şimdi senin kararına gelelim. İki soru var ve sırası önemli.
Birinci soru: bugün fiilen hangi kapsamda karar veriyorsun? Unvanına değil, geçen ayki kararlarına bak. Bu sana basamağını verir.
İkinci soru: on sekiz ay sonra hangi işi yapıyor olmak istiyorsun? Bu sana yolunu verir.
İkisi çoğu zaman farklı çıkar ve fark bir sorun değil, tam olarak programının şekillendiği yerdir. Bulunduğun basamak neyi çalışacağını, hedeflediğin yol ise hangi sırayla çalışacağını belirler.
Bir uyarı: hedeflediğin yol bulunduğun basamaktan iki üstteyse, doğrudan oraya atlamak işe yaramıyor. Aradaki basamak bir formalite değil; üst basamağın dersleri, alt basamakta kurulan dili varsayarak yazılmış oluyor.
Sınırlılıklar — basamak modelinin göremedikleri
Üç yerde bu model zorlanıyor ve üçünü de söylemek gerekiyor.
Birincisi düz yapılar. Küçük bir girişimde bir kurucu aynı hafta içinde birinci basamağın işini de beşinci basamağın işini de yapıyor olabilir. Basamaklar orada bir sıra değil, aynı anda taşınan farklı yükler hâline geliyor. Akademi bunu inkâr etmiyor; girişimci yolunun geniş bir aralığı çekirdeğine almasının sebebi de bu.
İkincisi geri dönüşler. Kariyer tek yönlü ilerlemiyor. Bir üst basamakta çalışan biri, yeni bir alana geçtiğinde geçici olarak alt basamağın işini yapabiliyor ve bu bir gerileme değil. Model bir merdiven gibi çizildiği için bu durum bir başarısızlık gibi hissediliyor; hissetmesi gereken bir şey değil.
Üçüncüsü basamağın kendisiyle kişinin değeri arasındaki karışıklık. Üst basamak daha değerli bir insan demek değil; daha geniş ve daha geç geri bildirim alan bir sorumluluk demek. Bazı insanlar için üçüncü basamak son basamaktır ve bu bir eksiklik değil, bir tercih. Akademi altıncı basamağı herkesin hedefi olarak sunmuyor.
Yaygın hatalar
Yaygın yanlışBasamağın yaşla ilerlediği sanılır.
Yirmi beş yaşında üçüncü basamakta çalışan biri de, elli yaşında birinci basamakta gelişmesi gereken biri de olur. Kendine liderlik, ne kadar deneyimli olursan ol çözülmüş bir konu değil; baskı türü değiştiğinde eski çözümler tutmayabiliyor. Yaş bir kanıt değil, yalnızca bir süre.
Yaygın yanlışÜst basamakların alt basamakları kapsadığı düşünülür.
Kapsamıyor. Beşinci basamakta çalışan biri, ikinci basamağın zor konuşma becerisini otomatik olarak taşımıyor; taşıdığını varsaydığı için de o beceriyi yıllardır tazelemiyor olabiliyor. Akademi aynı yetkinliği üst basamaklarda yeniden açıyor ve bu bir tekrar değil, farklı bir bağlamda aynı işin yeniden kurulması.
Yaygın yanlışKariyer yolunun bir kez seçilip bırakılacağı sanılır.
Yol seni bağlamıyor, yalnızca sıralıyor; değiştirdiğinde çalıştığın modüllerin çoğu yeni yolda da geçerli kalıyor, çünkü ortak çekirdek her yolda aynı. Değişen kısım genellikle zorunlu modüller ve bitirme çalışması.
Yaygın yanlışGeçiş döneminin kısa sürdüğü ve kendiliğinden biteceği düşünülür.
Kendiliğinden bitmiyor; bir şey bırakılmadığı sürece süresiz uzuyor ve uzadıkça normal gibi hissedilmeye başlıyor. En yaygın hâli, yıllarca iki basamağın işini birden yapıp buna yoğun çalışmak demek.
Aklında kalsın
Basamağı belirleyen şey yönettiğin kişi sayısı değil, iki ölçüt: kararının ulaştığı en uzak nokta ve sonucunun görüldüğü süre.
Yedi basamağın her birinin kendi sorusu ve kendi tuzağı var; en görünür olanı üçüncü basamakta, kendi işini bırakamamak.
Basamak değişimi yeni beceri eklemekle değil, eski beceriyi bırakmakla tamamlanıyor. Bırakma listesinin sağ sütunu boşsa geçiş başlamamış demektir.
Basamak nerede olduğunu, kariyer yolu nereye hazırlandığını söylüyor ve ikisi farklı çıkabilir. Basamak neyi çalışacağını, yol hangi sırayla çalışacağını belirliyor.
Model üç yerde zorlanıyor: düz yapılarda basamaklar aynı anda taşınıyor, kariyer geri dönüşler içeriyor ve üst basamak daha değerli bir insan değil, daha geniş ve daha geç geri bildirim alan bir sorumluluk demek.
Sonraki derse köprü
Bu derste bir basamakta olduğunu nasıl anlayacağını konuştuk ve kararlarına bakmanı istedim. Ama bir sonraki soru hemen geliyor: bunu başkasına nasıl göstereceksin?
Sıradaki ders portföy ve kanıt sistemini açıyor. Bir liderlik davranışının kaydı neye benziyor, hangi çalışmalar dosyaya giriyor ve gizli kurum bilgisi taşıyan bir kanıt nasıl paylaşılabilir hâle getiriliyor?
Bir uyarıyla bitireyim. Kanıt, olay bittikten sonra üretilemiyor; ancak olay sürerken toplanabiliyor. Sıradaki dersin çıkış noktası tam olarak bu cümle.