Yetkinlik temelli öğrenme sistemi

Açılış sahnesi

Bir değerlendirme oturumu. Masada bir portföy dosyası duruyor ve dosyanın sahibi karşıda oturuyor.

Dosya iyi hazırlanmış. Bir delegasyon planı var, bir karar matrisi var, ekip sözleşmesi var. Bütün belgeler eksiksiz ve düzgün yazılmış.

Değerlendirici tek bir soru soruyor: bu planı uyguladıktan sonra ne değişti?

Sessizlik oluyor. Sonra cevap geliyor: henüz uygulamaya fırsat olmadı, ama plan hazır.

Değerlendirici dosyayı kapatıyor. Dosya yanlış değildi; yalnızca yanlış şeyin kanıtıydı. Ortada bir liderlik davranışı değil, bir liderlik davranışının tasarımı vardı.

Bu iki şeyin arasındaki mesafe, bu dersin konusu. Akademide bir şeyi tamamlamak, o şeyi bitirmekle aynı anlama gelmiyor ve fark tam olarak burada duruyor.

Bu derste ne olacak

Önce iki kelimeyi ayıracağız: bitirmek ve tamamlamak. Sonra bir yetkinliğin gerçekten kazanıldığına neye bakarak karar verildiğini konuşacağız — dört farklı kanıt katmanı var ve dördü farklı şeyi görüyor.

Ardından ortak rubriğe ve eşiklere geleceğiz. Aynı ölçüt bütün akademide geçerli ve bir boyutu diğerlerinden farklı çalışıyor; onun neden öyle olduğunu anlatacağım.

Sonra muafiyet meselesine gireceğiz: nerede mümkün, nerede kapalı ve senin için mantıklı olup olmadığına nasıl karar vereceksin.

En sonda bu ölçme sisteminin kendi zayıf noktalarını konuşacağız. Buradaki kişiler ve dosyalar kurgudur; sistemin hangi noktada çalıştığını ve nerede zorlandığını göstermek için yazıldılar.

Sıfır noktası — bitirmek ve tamamlamak aynı şey değil

Bir kitabı bitirirsin. Son sayfayı çevirirsin ve kitap biter. Bitirmek senin yaptığın bir şeydir ve kimseye sormaya gerek yoktur.

Tamamlamak başka bir fiil. Bir şeyin tamamlanmış sayılması için birinin bakması ve bir koşulun karşılanması gerekir. Ehliyet sınavında direksiyona oturursun; dersleri bitirmiş olman yetmez, aracı gerçekten kullanman istenir.

Akademideki ayrım tam olarak bu. Dersleri okumak bitirmektir; modülü tamamlamak ayrı bir iştir ve ayrı bir kanıt ister.

Bu ayrım nereden geliyor? Liderlik bilgisinin tuhaf bir özelliğinden. Çoğu konuda bilmek ile yapabilmek arasındaki mesafe küçüktür; bir formülü bilen kişi genellikle onu uygulayabilir. Liderlikte mesafe büyüktür, çünkü uygulama anında bir insan daha vardır ve o insan senin planına göre davranmaz.

Mekanizma — dört kanıt katmanı

Bir yetkinliğin kazanıldığına tek bir ölçümle karar verilmiyor. Dört katman var ve her biri ötekinin göremediğini görüyor.

Birinci katman tanılama. Sen daha başlamadan nerede durduğunu ölçer: bilgi testi, deneyim envanteri, öz değerlendirme ve isteğe bağlı çevre görüşü. Bu katmanın notu yoktur ve olmaması bilinçli; amacı seni sıralamak değil, programını kurmak.

İkinci katman biçimlendirici değerlendirme. Öğrenme sürerken çalışır ve yine notu yoktur.

Üçüncü katman uygulamalı değerlendirme. Burada notu olan bir şey yapılır: bir vaka çözümlenir, bir rol canlandırılır, bir zor konuşma yapılır, bir müzakere yürütülür ya da bir kriz simülasyonu oynanır. Bu katman kontrollü bir ortamda çalışır ve kontrollü olması hem gücü hem zayıflığıdır; hata yapmak güvenlidir ama gerçek baskı yoktur.

Dördüncü katman iş başı kanıtı ve akademinin ağırlığını buraya vermesi tesadüf değil.

Model — tek rubrik, altı boyut, bir veto

Dört katman farklı şeyler ölçüyor ama hepsi tek bir ölçüte bağlanıyor. Akademinin ortak rubriği altı boyutlu ve boyutların ağırlıkları eşit değil.

En küçük ağırlık kavramsal bilgide. Bir çerçeveyi doğru tarif etmek gerekli ama tek başına en az şey söyleyen boyut bu. En büyük ağırlık gerçek hayata uygulamada; onun hemen ardından muhakeme ve karar kalitesi ile liderlik davranışı geliyor. Sonuç ve etki kanıtı da ayrı bir boyut olarak duruyor.

Altıncı boyut etik, kapsayıcılık ve sorumluluk. Ağırlığı küçük ama çalışma biçimi diğer beşinden farklı: buradaki ağır bir ihlal, kaç puan toplandığına bakılmadan dosyayı düşürüyor.

Yani altıncı boyut bir ağırlık değil bir veto. Diğer beşinden alınan yüksek not onu satın alamıyor ve bu kasıtlı; alabilseydi sorumluluk, yeterince iyi çalışan birinin ödeyebileceği bir bedel hâline gelirdi.

Eşikler de sabit ve yükseliyor. Bir modül için yüz üzerinden yetmiş yeterli; bir seviye için yetmiş beş isteniyor. Rol uzmanlığında eşik seksene, ustalık ve eğitmenlikte seksen beşe çıkıyor. Bitirme projesinde ise sayısal eşik yerine başka bir kural var: her ana rubrik alanında en az yeterli olmak gerekiyor, yani bir alandaki zayıflık başka bir alandaki güçle kapatılamıyor.

Karar noktası — muafiyet istemeli misin?

Deneyimli biriysen aklına gelen ilk soru muafiyettir ve akademi bunu mümkün kılıyor.

Muafiyetin cazibesi açık: zaman kazanırsın. Bedeli ise ilk bakışta görünmüyor.

Muafiyet sınavı senin bildiklerini ölçer. Bilmediğini bilmediğin şeyleri ölçmez, çünkü sınav soruları belli bir kapsamdan gelir ve sen o kapsamın hangi kısmında zayıf olduğunu bilmiyorsan sınavdan da bunu öğrenemezsin. On yıllık bir yönetici, on yıl boyunca hep aynı biçimde yaptığı bir şeyin başka bir biçimi olduğunu genellikle bilmez.

Karar için işe yarar bir ölçü şu: o modülün konusunda son iki yılda birinden yapılandırılmış bir geri bildirim aldın mı? Aldıysan ve geri bildirim olumluysa muafiyet istemek mantıklı. Almadıysan elindeki şey deneyim değil, tekrar olabilir ve tekrarın kendisi bir gelişim kanıtı değildir.

Sınırlılıklar — bu ölçme sisteminin göremedikleri

Bir ölçme sistemini savunurken en dürüst şey, neyi ıskaladığını söylemektir. Üç yer var.

Birincisi bağlam. İş başı kanıtı en güçlü katman ama herkesin elinde aynı zemin yok. Ekibi olmayan biri, ekip yöneten biriyle aynı kanıtı üretemez ve bu bir yetenek farkı değil, bir fırsat farkıdır. Akademi bunu kısmen dengeliyor: gönüllü bir toplulukta, bir projede ya da bir kulüpte üretilen kanıt da kabul ediliyor. Dengeleme kısmi; farkı tamamen ortadan kaldırmıyor.

İkincisi süre. Bir liderlik davranışının gerçek etkisi çoğu zaman aylar sonra görünür. Bir kültür değişimi, bir yetenek kararı ya da bir halefiyet planı bir dönemlik ölçüme sığmaz. Bu yüzden ölçülen şey çoğunlukla erken göstergelerdir ve erken gösterge, sonucun kendisi değildir.

Üçüncüsü değerlendiricinin kendisi. Rubrik öznelliği azaltır, sıfırlamaz. Aynı dosyaya iki değerlendirici farklı puan verebilir ve bu yüzden itiraz hakkı var: itiraz edildiğinde dosyaya bağımsız bir ikinci değerlendirici bakıyor. Bu bir güvence ama sonsuz bir güvence değil; ikinci değerlendirici de bir insan.

Yaygın hatalar

Aklında kalsın

Bitirmek senin yaptığın bir şey, tamamlamak ise bir koşulun karşılanması; akademide ders okumak birincisi, modülü kapatmak ikincisidir.

Bir yetkinliğin kazanıldığına dört katmana bakarak karar veriliyor: tanılama, biçimlendirici değerlendirme, uygulamalı değerlendirme ve iş başı kanıtı. İlk üçü kurgu üzerinde, dördüncüsü gerçek üzerinde çalışıyor.

Tek bir ortak rubrik var ve en büyük ağırlık gerçek hayata uygulamada. Sorumluluk boyutu ağırlık gibi değil veto gibi çalışıyor; oradaki ağır ihlal yüksek notla kapatılamıyor.

Muafiyet bilgi tarafında mümkün, kanıt tarafında kapalı. Dört kapı herkes için aynı yerde duruyor ve sınav bunları açmıyor.

Sistemin üç bilinen zayıflığı var: herkesin kanıt üretecek aynı zemini yok, gerçek etki çoğu zaman ölçüm penceresinden geç görünüyor ve rubrik öznelliği azaltıyor ama bitirmiyor.

Sonraki derse köprü

Bu derste bir yetkinliğin nasıl ölçüldüğünü konuştuk ama bir şeyi sabit varsaydım: senin hangi seviyede olduğunu bildiğini.

Çoğu kişi bunu bilmiyor ve tahminler genellikle iki yönde de yanılıyor. Sıradaki ders yedi seviyenin her birinin ne demek olduğunu tek tek açıyor: hangi basamakta hangi soru sorulur, bir basamağın bittiği nereden anlaşılır ve bu basamaklar kariyer yollarıyla nasıl kesişir.

Şunu aklında tutarak gel: seviye kaç kişiyi yönettiğinle değil, kararının kimlere dokunduğuyla ölçülüyor.