Akademi nasıl çalışır?

Açılış sahnesi

Bir kişi altı ay süren bir liderlik programını bitiriyor. Kırk saat video, on iki modül, on iki sınav; hepsinden geçiyor ve duvara asılabilecek bir belge alıyor.

Aradan üç ay geçiyor. Ekibindeki biri aynı işi ikinci kez geciktirmiş ve o konuşmanın yapılması gerekiyor. Kapıyı kapatıyor, karşısına oturuyor ve ilk cümlede duruyor.

Aklında bir liste var. İlk maddeyi hatırlıyor: davranışa odaklan, kişiliğe değil. Ama karşısındaki kişi ilk cümlede savunmaya geçiyor ve liste orada bitiyor. Geri kalan otuz dokuz saat, o odada hiçbir işe yaramıyor.

Bu kişinin bilgisi eksik değildi. Bilgisi hiç sınanmamıştı. Kırk saat boyunca kimse ondan bir şey yapmasını istememişti; yalnızca izlemesini ve hatırlamasını istemişlerdi.

Bu akademinin kurulma sebebi tam olarak bu boşluk. Bir liderlik programının zor kısmı anlatmak değil; anlatılanın gerçekten yapılıp yapılamadığını görmek. Bu derste akademinin bunu nasıl yapmaya çalıştığını, hangi parçalardan kurulduğunu ve senden ne beklediğini anlatacağım.

Bu derste ne olacak

Önce akademinin dayandığı tek iddiayı açacağız: liderlik izlenerek değil, denenerek öğrenilir. Sonra yapıyı kuracağız — yedi seviye, on iki yetkinlik alanı ve bunların nasıl kesiştiği.

Ardından bir programın nasıl karıldığına bakacağız; çünkü buradaki hiçbir program tek bir listeden ibaret değil. Sonra senin vereceğin ilk karara geleceğiz: nereden başlayacaksın.

En sonda bu akademinin söyleyemediklerini konuşacağız. Bir eğitim programının sınırlarını baştan bilmek, sonradan hayal kırıklığına uğramaktan iyidir.

Bu derste anlatacağım kişiler ve durumlar kurgudur; yapının hangi noktada işe yaradığını görünür kılmak için yazıldılar.

Sıfır noktası — kütüphane değil, atölye

Bir kütüphaneye girersin, kitap alırsın, okursun, çıkarsın. Kütüphane senden bir şey yapmanı beklemez. İşi bilgiyi hazır tutmaktır ve bunu iyi yapar.

Atölye başka türlü çalışır. İçeri girdiğinde eline bir malzeme verilir, bir şey yapman istenir, yaptığın şey bakılır ve sana geri döner. Atölyeden çıkarken elinde bir bilgi değil, bir parça vardır — ve o parça senin gerçekten yapabildiğinin kanıtıdır.

Bu akademi ikincisi gibi kurulmuş. Ders metinleri var, hem de bir hayli fazla; ama dersler işin başlangıcı, tamamı değil.

Sebebi liderliğin ne tür bir bilgi olduğuyla ilgili. Bir tarih bilgisini bilmek onu bilmektir. Bir zor konuşmayı bilmek ise onu yapabilmek demektir ve ikisi aynı yerde durmaz. Odaya girdiğinde nabzın hızlanır, karşındaki kişi beklemediğin bir şey söyler ve elindeki liste dağılır. Listeyi ezberlemiş olman bunu değiştirmez.

Mekanizma — iki eksen ve bir döngü

Akademi iki eksende kurulu ve ikisi birbirinin aynı değil.

Birinci eksen dikey: seviye. Yedi basamak var ve sırayla artıyorlar. En alttaki basamak liderliğin ne olduğunu konuşuyor. Sonra kendine liderlik geliyor: karakter, öz farkındalık, dikkat, dayanıklılık. Sonra ilişkiler, sonra takım. Dördüncü basamakta iş ve operasyon başlıyor; finans, süreç, veri, proje. Beşincide organizasyon var: strateji, kültür, yetenek, dönüşüm. Altıncıda kriz, sistem, yönetişim ve gelecek.

Basamak bir yaş ya da unvan işareti değil, bir kapsam işareti. Kaç kişiden sorumlu olduğun değil, kararının kaç kişiye dokunduğu belirler nerede durduğunu.

İkinci eksen yatay: yetkinlik alanı. On iki tane var ve hiçbiri tek bir seviyeye ait değil. Etkileme bunlardan biri. İkinci basamakta etkileme, bir arkadaşını bir fikre ikna etmektir. Beşinci basamakta aynı yetkinlik, bir yönetim kuruluna bütçe savunmak hâline gelir. Kelime aynı, iş bambaşka.

Bu yüzden aynı yetkinlik akademi boyunca birkaç kez döner ve her dönüşünde zorlaşır. Bir konuyu bir kez öğrenip bitirmiş olmazsın; onu bir kez daha, daha ağır bir bağlamda görürsün.

İki eksenin kesiştiği yerde üçüncü bir şey duruyor: döngü. Akademide önemli sayılan her yetkinlik on adımlı bir döngüden geçiyor. Önce nerede durduğun ölçülüyor, sonra konu açıklanıyor, sonra gösteriliyor. Ardından denetim altında bir kez yaptırılıyor, sonra simülasyonda tekrarlatılıyor, sonra gerçek hayata taşınıyor. Sonra kanıt toplanıyor, geri bildirim veriliyor, yeniden ölçülüyor ve aralıklı tekrar başlıyor.

Ders bu döngünün ikinci adımı. Kalan dokuz adım olmadan akademi bir video kütüphanesine döner ve baştaki sahne tekrarlanır.

Model — bir program neyden karılır

Buraya kadar parçalar var: seviyeler, modüller, yetkinlikler. Peki senin programın nasıl oluşuyor?

Akademi bunu bir karışım kuralıyla çözüyor ve kural beş parçalı. En büyük pay ortak çekirdeğe ayrılıyor: rolün ne olursa olsun herkesin çalıştığı modüller. İkinci pay senin hedeflediğin role özgü zorunlu modüller. Üçüncü pay başlangıç değerlendirmesinde görülen gelişim açıkların — yani senin özel olarak zayıf olduğun yerler. Dördüncü pay sektör ve bağlam seçmelileri. Beşinci ve en küçük pay etik ve sorumlu liderlik; küçük ama muafiyeti olmayan tek paylardan biri.

Bu karışımın bir sonucu var ve fark ettiğinde işin mantığı oturuyor: aynı akademide iki kişinin programı büyük ölçüde farklı olabilir ama ortak çekirdek ikisinde de aynıdır. Yani kişiselleştirme, standardın gevşetilmesi değil; standardın etrafındaki payın senin ihtiyacına göre doldurulması.

Karar noktası — nereden başlıyorsun?

Şimdi senin vermen gereken ilk karar var ve iki makul yol arasında.

Birinci yol seviyeden başlamak. En baştan gidersin, sırayla ilerlersin, hiçbir boşluk bırakmazsın. Yavaştır ama sağlamdır ve özellikle liderlik konusunda daha önce yapılandırılmış bir şey çalışmadıysan bu yolun bir avantajı vardır: neyi bilmediğini bilmeyeceğin yerler açık kalmaz.

İkinci yol rolden başlamak. Hedeflediğin rolü seçersin, o rolün çekirdeği neyse oradan girersin, ortak çekirdeği yolun içinde çalışırsın. Hızlıdır ve bugün karşılaştığın bir sorunu çözmeye yakındır. Riski şudur: rolün istemediği ama sende eksik olan bir şey uzun süre görünmez kalabilir.

Karar aslında tek bir soruya bağlı. Bugün çözmen gereken somut bir liderlik sorunu var mı? Varsa rolden başla; öğrendiğin şeyi hemen deneyebileceğin bir yer olması, öğrenmenin en güçlü hızlandırıcısıdır. Yoksa seviyeden başla; acele etmen için bir sebep yok ve sıralı gitmenin bedeli sadece zaman.

Hangi yolu seçersen seç, başlangıç değerlendirmesini atlama. Kendi eksiğini tahmin etmek, ölçmenin yerine geçmez; ve bu akademide programının bir bölümü doğrudan o ölçümden doğuyor.

Sınırlılıklar — bu akademinin söyleyemedikleri

Bir programın ne verdiğini bilmek kadar ne vermediğini bilmek de gerekiyor. Dört sınır var ve dördü de bilerek konulmuş.

Birincisi belge. Buradan alınan şey bir diploma değil, bir katılım ve yetkinlik belgesidir. Bir üniversite derecesinin yerine geçmez, mesleki bir unvan vermez ve hiçbir yerde yasal bir yeterlilik olarak sunulamaz. Değeri arkasındaki portföyden gelir; portföy olmadan belge boş bir kâğıttır.

İkincisi kanıtın kendisi. Liderlik alanı, bağlamın sonucu çok değiştirdiği bir alan. Bir kurumda işe yarayan bir uygulama, başka bir kültürde, başka bir ekip yapısında ya da başka bir baskı düzeyinde aynı sonucu vermeyebilir. Bu yüzden derslerde çerçeveler kesin reçeteler olarak değil, sınırlarıyla birlikte anlatılıyor.

Üçüncüsü uzmanlık alanı. Bu akademi ruh sağlığı, hukuk ve finans alanlarında profesyonel hizmetin yerine geçmez. Dayanıklılık modülü bir terapi değildir, finansal okuryazarlık modülü bir yatırım tavsiyesi değildir, uyum modülü bir hukuki görüş değildir. Bu üç yerde bir dersin yapabileceği en iyi şey, ne zaman uzmana gitmen gerektiğini sana göstermektir.

Dördüncüsü etik sınır. Etkileme, müzakere ve güç modülleri var ve bunlar gerçekten güçlü araçlar öğretiyor. Manipülasyon öğretilmiyor ve bu bir üslup tercihi değil; ölçme tarafında karşılığı olan bir kural. Ortak rubrikte etik bir boyut olarak duruyor ve orada yapılan kritik bir ihlal, toplam puandan bağımsız olarak başarısızlık sayılıyor.

Yaygın hatalar

Aklında kalsın

Bu akademi kütüphane gibi değil atölye gibi çalışıyor; ölçtüğü şey izlenen süre değil, gösterilebilen davranış.

Yapı iki eksenli. Dikeyde yedi seviye, yatayda on iki yetkinlik alanı var ve yatay eksen dikeyin içinden geçiyor; aynı yetkinlik her seviyede daha ağır bir bağlamda dönüyor.

Senin programın tek bir listeden değil, beş parçalı bir karışımdan oluşuyor: ortak çekirdek, role özgü zorunlular, ölçülen açıkların, sektör seçmelileri ve etik.

Başlangıç kararı tek bir soruya bağlı. Bugün çözmen gereken somut bir sorun varsa rolden, yoksa seviyeden başla; ama iki durumda da başlangıç değerlendirmesini atlama.

Belge bir diploma değil ve hedef değil. Hedef portföydür; belge ise onun arkasından gelir.

Sonraki derse köprü

Bu derste ilerlemenin süreyle değil davranışla ölçüldüğünü söyledim ve bunu bir cümleyle geçtim. Ama o cümlenin altında bütün bir sistem var: bir yetkinliğin gerçekten kazanıldığına kim, neye bakarak karar veriyor?

Sıradaki ders tam olarak bunu açıyor. Yetkinlik temelli öğrenmenin nasıl işlediğini, bir modülün hangi koşullarda tamamlanmış sayıldığını ve muafiyetin nerede mümkün olup nerede olmadığını konuşacağız.

Şunu aklında tutarak gel: bu akademide bir şeyi tamamlamak, onu bitirmekle aynı anlama gelmiyor.