İma ve dolaylı anlatım: kibar eleştiri yapmak

Kanca

Anlaşmanın ertesi sabahı Levent'in gelen kutusunda Garza'dan bir e-posta var. Mesaj baştan sona nazik ve olumlu: sunumun "çok bilgilendirici" olduğu yazıyor, ardından sunumun "daha kısa tutulmasının da düşünülebileceği" ve "tabloların gözden geçirilmesinin uygun olacağı" ekleniyor. Levent önce mesajı bir iltifat olarak okuyor. Sonra şirketin Monterrey ofisinde çalışan meslektaşı Paty'ye gösteriyor ve Paty gülümseyerek mesajın gerçekte ne dediğini açıklıyor.

Her dilde insanlar eleştiriyi yumuşatır, ama bunu yapmanın yolları dilden dile değişir. İspanyolcada, özellikle resmî ve profesyonel ortamlarda, olumsuz bir değerlendirme çoğu zaman koşul kipinin, küçültücü kelimelerin ve soruların arkasına saklanır. Bu derste eleştiriyi kibarca dile getirmenin araçlarını, nazik bir cümlenin gerçekte ne söylediğini çözmeyi ve bir eleştiriyi zarafetle kabul etmenin kalıplarını göreceksin.

Anlatım

Neden dolaylı?

Doğrudan bir eleştiri, bilgi aktarsa bile karşıdakinin yüzünü düşürebilir ve ilişkiyi zedeleyebilir. Dolaylı dil bu riski azaltır: eleştiriyi bir öneri, bir ihtimal ya da bir soru gibi sunar ve karşıdakine hatasını kendisinin bulmasına alan bırakır. Bu yüzden iş dünyasında, üniversitede ve birçok gündelik ilişkide eleştirinin kendisi kadar nasıl söylendiği de önemlidir.

Eleştiriyi yumuşatmanın araçları

İlk araç, iddiayı küçülten kelimelerdir: "un poco", "algo", "quizás", "tal vez". "El título es largo" yerine "El título es algo largo" denir. İkinci araç koşul kipidir: "Convendría revisar los datos antes de enviarlos" (Verileri göndermeden önce gözden geçirmek uygun olur), "Sería bueno añadir un ejemplo", "Podrías acortar la introducción". Koşul kipi bir emri bir öneriye dönüştürür.

Üçüncü araç, eleştiriyi bir soruya dönüştürmektir: "¿No crees que el título es algo largo?", "¿Y si probaras con colores más suaves?". Karşıdaki bu soruları yanıtlarken sonuca kendisi varır. Dördüncü araç sıralamadır: eleştiri iki olumlu cümlenin arasına yerleştirilir. "El informe está muy completo; quizás podrías resumir un poco la introducción. Los datos son muy útiles". Son olarak eleştiri kişiye değil işe yöneltilir: "Eres desordenado" yerine "El documento está un poco desordenado".

Kibar sözün ardındaki anlam

Bu araçlar yaygın olduğu için bazı kibar kalıplar zamanla kendi gizli anlamlarını kazanmıştır. Bu anlamlar bağlama ve tona bağlıdır, ama birkaç eğilim sık görülür. "No está mal" (fena değil) çoğu zaman bir övgüden çok vasat bir değerlendirmedir. "Es interesante", tonuna göre gerçek bir ilgiyi de, kararsızlığı da bildirebilir. "Lo pensaremos" ya da "Ya veremos" (bakarız, düşünürüz) çoğu zaman kibar bir "hayır"dır.

Bir niteliği tersinden, olumsuzlayarak söylemek de yaygındır: "El hotel no es precisamente barato" (Otel pek de ucuz sayılmaz) aslında "otel pahalı" demektir. Bir öneri gibi sunulan "quizás podrías revisar…" ise çoğu zaman düzeltilmesi gereken bir sorunu işaret eder.

Eleştiriyi kabul etmek

Kibar bir eleştiriye aynı kibarlıkla cevap vermek de bir beceridir. "Gracias por el comentario; lo tendré en cuenta" (Yorumunuz için teşekkürler; dikkate alacağım) en güvenli cevaptır. Eleştiriye katılıyorsan "Tienes razón, lo revisaré" dersin. Ne kastedildiğinden emin değilsen açıklama istemek de profesyonel bir tavırdır: "¿Podrías darme un ejemplo?".

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe konuşan için dolaylı eleştiri yabancı bir kavram değildir; Türkçede de eleştiri sık sık yumuşatılır. "Fena değil" İspanyolcadaki "no está mal"ın, "Bir düşünelim" ya da "Bakarız" da "Lo pensaremos" ve "Ya veremos"in neredeyse birebir karşılığıdır; iki dilde de bu kalıplar çoğu zaman kibar bir "hayır" anlamı taşır. "Hiç de ucuz değil" gibi tersinden söylemeler de iki dilde aynı işi görür.

Yumuşatıcılarda ise iki dil farklı araçlar kullanır. Türkçe eleştiriyi çoğu zaman "sanki", "galiba" ve "biraz" gibi kelimelerle yumuşatır: "Biraz uzun olmuş sanki". İspanyolca bunlara ek olarak koşul kipine başvurur: "Convendría acortarlo un poco". Türkçede "kısaltsan iyi olur" gibi bir öneri dilek-şart ekiyle kurulurken, İspanyolcada aynı öneri "Sería bueno que lo acortaras" ya da "Podrías acortarlo" biçimini alır.

Yazılı iletişimde bu inceliği kaçırmak özellikle kolaydır. Yüz yüze bir konuşmada ses tonu ve yüz ifadesi eleştiriyi belli eder; bir e-postada ise yalnızca kelimeler kalır ve kibar bir kalıp kolayca bir iltifat gibi okunabilir. Bu yüzden İspanyolca bir iş yazışmasını okurken satır aralarına dikkat etmek, yazarken de koşul kipini, belirsizleştiricileri ve soruları bilinçli olarak kullanmak iyi bir alışkanlıktır.

Örnekler

Örnekler eleştiriyi yumuşatmanın araçlarını, kibar kalıpların gizli anlamlarını ve eleştiriye verilecek bir cevabı gösteriyor. Köşeli parantezlerdeki söyleyiş Monterrey'e uygun biçimde "s" ile.

Örnek diyalog

Monterrey ofisi, sabah. Levent, Garza'nın e-postasını Paty'ye gösteriyor; iki meslektaş birbirine "tú" diyor.

Garza'nın e-postası kibar eleştirinin üç aracını birlikte kullanıyor: bir övgüyle açılış ("muy informativa"), bir belirsizleştiriciyle öneri ("quizás… algo más breve") ve koşul kipiyle bir düzeltme isteği ("convendría revisar"). Paty'nin önerdiği cevap da aynı kibarlıkla karşılık veriyor.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "El texto es quizás un poco largo." "¿Y si probaras con otros colores?" ya da "Convendría cambiar los colores." "No sé si esta idea funcionaría; ¿qué te parece si la revisamos juntos?"
2. "Öneri ilginç; düşüneceğiz": büyük olasılıkla kibar bir hayır. "Restoran pek de sakin sayılmaz": restoran gürültülü.
3. Örnek cevap: "La carta está muy bien escrita. Quizás podrías usar un tono algo menos formal, porque es para un amigo. Me encanta cómo cuentas la anécdota del viaje."
4. "Gracias por el comentario; lo tendré en cuenta. ¿Podrías darme un ejemplo de lo que cambiarías?"

Özet kartı

1. Dolaylı eleştiri yüzü ve ilişkiyi korur; eleştiriyi öneri, ihtimal ya da soru gibi sunar.
2. Yumuşatıcılar: un poco, algo, quizás, tal vez; koşul kipi: convendría, sería bueno, podrías; yo que tú + koşul kipi.
3. Soru olarak öneri: ¿No crees que…?, ¿Y si probaras…?
4. Sıralama: övgü, öneri, övgü; eleştiriyi kişiye değil işe yönelt.
5. Gizli anlamlar (bağlama göre): no está mal (vasat), lo pensaremos / ya veremos (çoğu zaman hayır), no es precisamente barato (pahalı), quizás podrías revisar (düzelt).
6. Eleştiriyi kabul: Gracias por el comentario; lo tendré en cuenta. Tienes razón, lo revisaré. ¿Podrías darme un ejemplo?
7. Türkçe: fena değil, bakarız, biraz uzun olmuş sanki; İspanyolca buna koşul kipini ve soruları ekler.

Sonraki derse köprü

Akşam ofisten çıkarken Paty, Levent'e ince bir kitap uzatıyor: bir Meksikalı yazarın kısa öykülerinden oluşan bir derleme. Satır aralarını okumayı gerçekten öğrenmek istiyorsa, bunu en iyi edebiyatın öğrettiğini söylüyor; öykülerde hiçbir şey açıkça söylenmiyor, her şey bir imgeye, bir sessizliğe ya da bir anlatıcının seçtiği kelimelere gizlenmiş. Sıradaki ders edebi metin okumayı ele alıyor: anlatıcıyı ve bakış açısını tanımayı, imgeleri ve mecazları çözmeyi ve bir metnin söylemeden anlattıklarını fark etmeyi göreceksin.