Doğaçlama konuşma

Kanca

Onur genel müdürün kapısına giderken koridorda aklından cümleler kurmaya çalışıyor, ama her cümle bir öncekini siliyor. Raporu kendisi yazdı; her sayıyı biliyor. Sorun bilgide değil: yazarken bir kelimeyi bulamayınca durup düşünebiliyordu, şimdi karşısında beş dakikası olan biri oturacak. Kapıyı çalmadan önce kendine tek bir şey söylüyor: önce üç başlık, ayrıntı sonra.

Doğaçlama konuşmada zorluk kelime bilgisinden çok, düşünmekle konuşmanın aynı anda yapılmasıdır. Ana dilinde bunu farkında olmadan yaparsın: bir iskelete yaslanır, gerektiğinde zaman kazanır, bulamadığın kelimenin yerine bir tarif koyar, yanlış söylediğini düzeltirsin. Bu derste bu dört becerinin İspanyolca araçlarını göreceksin: hızlı bir konuşma iskeleti, zaman kazandıran kalıplar, kelime bulunamadığında dolaylı anlatım ve konuşurken kendini düzeltmek.

Anlatım

Önce iskelet, sonra ayrıntı

Hazırlıksız bir anda en büyük tuzak, aklına ilk gelen ayrıntıyla başlamaktır. Dinleyici ayrıntıyı yerleştirecek bir çerçeve bulamaz, konuşmacı da ayrıntıdan ayrıntıya savrulur. Birkaç saniyelik bir iskelet bunu önler. En kullanışlı iskelet dört parçalıdır: bir fikir, bir gerekçe, bir örnek ve fikre geri dönen bir kapanış. "Creo que deberíamos ampliar el horario. La razón es que muchos clientes llaman tarde. Por ejemplo, ayer recibimos diez llamadas después de las cinco. Por eso, insisto: ampliar el horario tiene sentido."

Bir durumu özetlemek gerektiğinde zaman ekseni iyi bir iskelettir: "Antes…, ahora…, a partir de ahora…" (Eskiden…, şimdi…, bundan sonra…). Bir sorunu anlatırken ise "el problema…, la causa…, la solución…" sırası işe yarar. Hangisini seçersen seç, ilk cümlede dinleyiciye haber ver: "Vamos por partes" (Adım adım gidelim) ya da "Le resumo en tres puntos" (Size üç maddede özetleyeyim).

Zaman kazanmak

Düşünmek için birkaç saniyeye ihtiyaç duymak doğaldır; önemli olan bu saniyeleri nasıl doldurduğundur. Uzun bir "eh…" ya da art arda "bueno, bueno" dinleyiciye kararsızlık gibi gelir. Bilinçli, kısa kalıplar ise düşündüğünü ama konuşmayı yönettiğini gösterir.

Resmî bir konuşmada: "Es una buena pregunta" (Güzel bir soru), "Déjeme ver…" (Bir bakayım…), "¿Cómo le diría?" (Size nasıl anlatsam?). Tanıdıkla konuşurken aynı kalıplar "tú" biçimini alır: "Déjame ver…", "¿Cómo te diría?". Her ikisinde de kullanılabilen "A ver…" (Bakalım…) ve "Vamos por partes" en sık duyulanlardır. Kısa bir sessizlik de bir araçtır: bir saniyelik duraklama, dinleyiciye bir sonraki cümlenin önemli olduğunu hissettirir.

Kelime bulunamadığında: dolaylı anlatım

C1 düzeyindeki bir konuşmacı bile zaman zaman bir kelimeyi hatırlayamaz. Fark, bu anda susmak yerine konuşmayı sürdürebilmesidir. Bunun yolu, kelimeyi tarif etmektir. Birkaç kalıp yeter: "Es una cosa que sirve para…" (… işe yarayan bir şey), "Es lo que se usa para…" (… için kullanılan şey), "Es como un…, pero…" (… gibi bir şey ama…), "Es una persona que…" (… yapan biri). Ardından dinleyiciyi yardıma çağırabilirsin: "No me sale la palabra" (Kelime aklıma gelmiyor), "¿Cómo se dice…?".

Paketleri tartan aletin adını hatırlamayan biri "Es lo que se usa para medir el peso de los paquetes" der ve karşısındaki büyük olasılıkla "¿La báscula?" (Kantar mı?) diye yardım eder. Konuşma durmaz, üstelik yeni bir kelime öğrenilmiş olur.

Gündelik konuşmada bir de adı akla gelmeyen nesneler için "joker" kelimeler vardır: her yerde "cosa", İspanya'da "chisme", Panama, Kolombiya ve Venezuela gibi ülkelerde gündelik dilde "vaina". Bunlar resmî bir konuşmaya uygun değildir; orada tarif her zaman daha güvenlidir.

Konuşurken kendini düzeltmek

Doğaçlama konuşmada yanlış bir sayı ya da kelime ağızdan çıkabilir. Bunu fark ettiğinde durup baştan başlamaya gerek yoktur; kısa bir düzeltme kalıbı yeter: "Perdón, quería decir…" (Pardon, … demek istedim), "Mejor dicho…" (Daha doğrusu…), "Me explico:" (Açayım:), "Lo que quiero decir es que…" (Demek istediğim şu ki…). "Mejor dicho" özellikle kullanışlıdır: hem bir hatayı düzeltir hem de bir ifadeyi daha kesin hâle getirir: "Muchos clientes, mejor dicho, casi la mitad…".

Hazırlıksız soruya cevap

Soruyu yeniden ifade etmeyi ve bilmediğini dürüstçe söylemeyi daha önce gördün. Doğaçlama bir konuşmada bunlara iki kalıp eklenir. Kısmi bir cevap verip ayrıntıyı ertelemek: "Por ahora le puedo decir que…; el detalle se lo confirmo por escrito" (Şimdilik şunu söyleyebilirim…; ayrıntıyı size yazılı olarak teyit ederim). Konuşmayı ana mesaja geri bağlamak: "Eso está relacionado con lo que le decía…" (Bu size söylediğimle bağlantılı…). Kapanışta ise dinleyiciye tek bir şey bırakılır: "En resumen…", "Lo que me gustaría que se llevara es esto:…" (Aklınızda kalmasını istediğim şu:…).

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe konuşan biri bu stratejilerin hepsini ana dilinde kullanır. Zaman kazanmak için "Nasıl desem…", "Şöyle söyleyeyim", "Bir saniye" der; bunlar İspanyolcadaki "¿Cómo le diría?", "A ver…", "Déjeme ver…" ile aynı işi görür. Kendini düzeltirken "yani, demek istediğim", "daha doğrusu" der; İspanyolcada karşılıkları "lo que quiero decir es que" ve "mejor dicho"dur. Kapanışta "kısacası" ya da "özetle" denir; İspanyolcada "en resumen".

Dolaylı anlatım da Türkçede çok doğaldır: "Adı neydi… hani şu, paketleri tartmaya yarayan alet" cümlesi, İspanyolcadaki "Es lo que se usa para pesar los paquetes" ile birebir aynı stratejidir. Türkçedeki "şey" de İspanyolcadaki "cosa", "chisme" ya da "vaina" gibi adı akla gelmeyen her şeyin yerine geçer.

Asıl fark hitaptadır. Türkçede "Bir saniye" hem müdüre hem arkadaşa söylenir. İspanyolcada ise zaman kazandıran kalıplar da hitaba göre çekimlenir: müdüre "Déjeme ver", arkadaşa "Déjame ver". Heyecanlı bir anda Türkçe düşünen konuşmacı bu küçük farkı atlayabilir; bu yüzden resmî bir konuşmaya girmeden önce kullanacağın iki üç kalıbı "usted" biçimiyle hazır tutmak işe yarar.

Örnekler

Örnekler doğaçlama konuşmanın dört aracını gösteriyor: iskelet, zaman kazanma, dolaylı anlatım ve kendini düzeltme. Konuşmacı bir yöneticiye "usted" ile hitap ediyor; köşeli parantezlerde Panama söyleyişi var.

Örnek diyalog

Panama şehrindeki şirketin en üst katı, genel müdür señora Quintero'nun odası. Masada açık bir ajanda ve soğumaya yüz tutmuş bir fincan kahve; ikisi de "usted" kullanıyor.

Onur beş dakikaya dersin dört aracını da sığdırıyor: "Vamos por partes" ile üç başlıklı bir iskelet kuruyor, "A ver…" ile zaman kazanıyor, "mejor dicho" ile saati düzeltiyor ve aklına gelmeyen kelimeyi tarif ediyor; müdür de "medio tiempo" diyerek boşluğu dolduruyor. Latin Amerika'da "yarı zamanlı" için "de medio tiempo" denir; İspanya'da daha çok "a media jornada" duyulur.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Örnek cevap: "Es una cosa que se usa cuando llueve para no mojarse. Se abre y se lleva sobre la cabeza."
2. "Es una buena pregunta." ve "Déjeme ver…" (ya da "¿Cómo le diría?", "Vamos por partes").
3. "El envío tarda tres días… perdón, mejor dicho, dos días."
4. Örnek cevap: "Me parece una buena idea. La razón es que tenemos muchos clientes en esa ciudad. Por ejemplo, el mes pasado casi un tercio de los pedidos fue para allí. Por eso creo que una oficina allí tendría sentido."

Özet kartı

1. Önce iskelet: fikir → gerekçe → örnek → kapanış; ya da antes / ahora / a partir de ahora; ya da problema / causa / solución.
2. İlk cümlede yol göster: Vamos por partes; Le resumo en tres puntos.
3. Zaman kazanmak: Es una buena pregunta; Déjeme ver / Déjame ver; ¿Cómo le diría? / ¿Cómo te diría?; A ver…; kısa bir sessizlik.
4. Dolaylı anlatım (circunloquio): Es una cosa que sirve para…; Es lo que se usa para…; Es como un…, pero…; Es una persona que…; No me sale la palabra.
5. Joker kelimeler gündelik dilde: cosa; İspanya'da chisme; Panama, Kolombiya ve Venezuela'da vaina.
6. Kendini düzeltmek: Perdón, quería decir…; Mejor dicho…; Me explico:; Lo que quiero decir es que…
7. Hazırlıksız soru: Por ahora le puedo decir que…; se lo confirmo por escrito; Eso está relacionado con… Kapanış: En resumen…; Lo que me gustaría que se llevara es…
8. Türkçe: "nasıl desem", "daha doğrusu", "hani şu … yarayan şey"; İspanyolcada kalıplar da hitaba göre çekimlenir.

Sonraki derse köprü

Onur odadan çıktığında beş dakikanın nasıl geçtiğini anlamamış. Bu seviyede sen de uzun bir yol yürüdün: bir köşe yazısındaki ironiyi, hızlı bir konuşmanın içindeki kelimeleri ve bir esprinin iki anlamını yakaladın; bir sınıfa sunum yaptın, bir rapor yazdın ve şimdi hazırlıksız konuşmayı da gördün. Sıradaki ders C1 seviyesinin tekrarı ve seviye sınavı: bu seviyede gördüğün dilbilgisi inceliklerini, kayıt geçişlerini, okuma, dinleme, yazma ve konuşma becerilerini bir arada sınayacak ve C2'ye hazır olup olmadığını göreceksin.