IELTS Speaking

Merak sorusu

Fiona, Mert'le görüntülü bir deneme konuşma sınavı yapıyor. İlk soru basit: "Do you enjoy cooking?" Mert gülümsüyor ve "Yes, I do" diyor. Sonraki soruya da kısa bir cevap veriyor, ondan sonrakine de. İkinci bölümde eline bir kart geliyor: "Describe a place you visited that you would like to go back to." Mert bir dakikalık hazırlık süresinde bir şey yazmıyor, konuşmaya başlıyor ve elli saniye sonra susuyor; söyleyecek başka bir şey bulamıyor.

Üçüncü bölümde Fiona soruyor: "Why do you think people travel more today than in the past?" Mert yine kendi tatilinden söz ediyor. Deneme bittiğinde Fiona'nın yorumu şöyle: "Your English is better than your answers. In Part 1 you said too little, in Part 2 you stopped too early, and in Part 3 you talked about yourself when I asked about people in general." Üç bölümün üçü de farklı bir şey istemişti Mert ise her birine aynı kalıpla yaklaşmıştı.

Anlatım

Bölümün yapısı

Resmî açıklamada konuşma, bir sınav görevlisiyle karşılıklı oturularak yapılan, en az on bir, en çok on dört dakikalık bir söyleşi olarak tanımlanır. Görüşme kayda alınır. Birinci bölüm dört beş dakika sürer; sınav görevlisi ev, aile, iş, okul ya da ilgi alanları gibi tanıdık konularda genel sorular sorar. İkinci bölüm hazırlık süresiyle birlikte üç dört dakikadır: bir konu kartı verilir, kart hangi noktalara değinmen gerektiğini söyler, hazırlanmak için bir dakikan vardır ve not alman için kalem kâğıt verilir. Ardından iki dakika konuşman beklenir ve sınav görevlisi aynı konuda bir iki soru daha sorabilir. Üçüncü bölüm dört beş dakika sürer ve ikinci bölümün konusuyla ilgili meseleleri daha genel ve soyut bir düzeyde tartışır.

Konuşmanın değerlendirildiği dört ölçüt akıcılık ve tutarlılık, sözcük kaynağı, dilbilgisi çeşitliliği ve doğruluğu, ve telaffuzdur. Bu ölçütlerin bantlara göre ne anlama geldiğini bir sonraki derste ayrıntılı göreceğiz.

Birinci bölüm: kısa ama tek sözcük değil

Birinci bölümün soruları kolaydır ve bu kolaylık bir tuzaktır. "Yes, I do" doğru bir cevaptır, ama sınav görevlisine dilini gösterecek hiçbir malzeme vermez. Öte yandan her soruya bir dakikalık bir konuşma yapmak da bölümün ritmini bozar. İşe yarayan ölçü, iki üç cümledir: doğrudan bir cevap, bir sebep ve küçük bir ayrıntı ya da örnek.

Bu cevapta ezber yoktur; sadece bir soruya gerçekten cevap veren biri vardır. Birinci bölüm için ezberlenmiş cevaplar çoğu zaman tonundan anlaşılır: fazla akıcı, fazla düz ve soruya tam oturmayan.

İkinci bölüm: bir dakikanın notu, iki dakikanın konuşması

İkinci bölümün asıl zorluğu dil değil, sürdürmektir. İki dakika, hazırlıksız biri için uzun bir süredir. Bu yüzden hazırlık dakikasını boş geçirmemek gerekir. Karttaki her nokta için iki üç anahtar sözcük yaz; tam cümle yazmaya vaktin yoktur ve gerek de yoktur. Bu notlar konuşma sırasında bir harita işi görür: bir noktayı bitirdiğinde, bir sonrakine geçmek için kâğıda bakarsın.

Karttaki noktaları sırayla izlemek, konuşmaya hazır bir iskelet verir. Her noktaya birkaç cümle ayırırsan iki dakika kendiliğinden dolar. Bir noktada söyleyeceklerin bitince, bir ayrıntı, bir duygu ya da küçük bir anı eklemek konuşmayı doğal biçimde uzatır.

Bu açılış cümlesi kartı tekrar etmez; doğrudan konuya girer ve hemen bir zaman, bir yer ve bir kişi verir. Dinleyen için hikâye başlamıştır.

Üçüncü bölüm: benden insanlara

Üçüncü bölümdeki sorular ikinci bölümün konusunu kişisel olandan genele taşır. "Why do people travel more today?" sorusu senin tatilini değil, toplumu sorar. Cevabın öznesi de buna göre değişir: "I" yerine "people", "many families", "younger generations". Bu bölümde sebep göstermek, karşılaştırmak, geçmişle bugünü yan yana koymak ve bir tahminde bulunmak beklenir.

Kesin olmayan bir şey hakkında konuşurken temkinli dil burada çok işe yarar. Kesin konuşmamanın yolları Ders EN5.8'in konusuydu: "It seems that…", "I'd say that…", "This might be because…". Bu ifadeler hem düşünceli bir tavır hem de dilbilgisi çeşitliliği gösterir.

Düşünmek için zaman kazanmak

Üçüncü bölümün soruları bazen ilk kez düşündüğün konular olur. Sessiz kalmak yerine düşündüğünü göstermek doğal bir konuşma davranışıdır: "That's an interesting question. I've never really thought about it, but…" Doğaçlama konuşmanın bu küçük yollarını Ders EN5.23'te çalışmıştık. Ama bu ifadeleri her soruda kullanmak onları bir kalıba çevirir; arada bir, gerçekten gerektiğinde kullan.

Türkçe köprüsü

Türkçede bir yetkilinin ya da bir öğretmenin sorusuna kısa ve öz cevap vermek çoğu zaman saygı işareti sayılır. Sınav görevlisi karşısında oturan Türk aday bu yüzden "Evet, severim" der ve susar; uzun konuşmak ona haddini aşmak gibi gelir. İngilizce konuşma sınavında ise bu nezaket yanlış okunur. Sınav görevlisi senden konuşmanı ister; kısa cevaplar, değerlendirecek dil bırakmaz.

Üçüncü bölümün genelleme dili ise Türkçede tanıdıktır: "İnsanlar artık daha çok seyahat ediyor, çünkü…" diye rahatça konuşuruz. Zorluk, bu geçişin İngilizcede bilinçli yapılması gerektiğindedir. Soru "people" diyorsa cevap da "people" ile başlamalıdır; kişisel bir örnek ancak genel bir fikri desteklemek için, sonradan eklenir.

Gerçek hayattan örnekler

Bir hafta sonra Fiona aynı biçimde ikinci bir deneme yapıyor. Birinci bölümde Mert sorulara birkaç cümlelik, canlı cevaplar veriyor ve bir kez kendi kendine gülerek hafta sonu yaptığı bir yemek felaketini anlatıyor. İkinci bölümde hazırlık dakikasında kartın dört noktasının yanına birer iki sözcük yazıyor: köy, arkadaşlar, sabah balıkçılar, neden dönmek istiyorum.

Konuşurken bu notlara iki kez bakıyor ve iki dakika dolduğunda henüz son noktayı bitirmek üzere. Üçüncü bölümde "people" ile başlıyor, ucuzlayan uçuşlardan ve sosyal medyadan söz ediyor ve kendi seyahatini yalnızca bir örnek olarak ekliyor. Fiona deneme bitince tek bir cümle söylüyor: "Three parts, three different speakers. That's exactly what they want."

Sık yapılan hata

İkinci hata ezberlenmiş konuşmalardır. Bir hazırlık kitabından ezberlenen bir paragraf, karta tam oturmadığında ya da soru beklenen yönde gelmediğinde aday kendini bir köşeye sıkışmış bulur. Ezber yerine her konu türü için birkaç gerçek anı ve fikir hazırla ve onları her seferinde yeniden kur.

Mini alıştırma

1. Konuşma sınavının süresi ve biçimi nedir?
2. İkinci bölümde hazırlık için ne kadar süre verilir ve ne kadar konuşman beklenir?
3. Birinci bölümde işe yarayan cevap uzunluğu nedir?
4. Üçüncü bölümün soruları ikinci bölümden nasıl farklıdır?
5. Konuşmanın dört değerlendirme ölçütü nedir?

Cevaplar

1. Toplam on bir ila on dört dakika; karşılıklı oturulan ve kayda alınan bir söyleşi.
2. Bir dakika hazırlık; ardından iki dakika konuşma.
3. İki üç cümle: doğrudan cevap, bir sebep ve küçük bir ayrıntı.
4. Aynı konuyu kişisel düzeyden genel ve soyut bir düzeye taşır.
5. Akıcılık ve tutarlılık, sözcük kaynağı, dilbilgisi çeşitliliği ve doğruluğu, telaffuz.

Sesli tekrar görevi

Son olarak aynı konuyu genele taşı ve bir üçüncü bölüm sorusuna cevap ver: "Why do adults often find it hard to learn new skills?" Cevabına "people" ya da "many adults" ile başla ve kişisel örneğini ancak sonra ekle. Kayıtları dinlerken üç cevabın birbirinden gerçekten farklı duyulup duyulmadığını kontrol et.

Özet kartı

1. Kayıtlı, karşılıklı bir söyleşi; üç bölüm, toplam on dört dakikayı geçmez.
2. Birinci bölüm: tanıdık konular, iki üç cümlelik cevaplar, ezber yok.
3. İkinci bölüm: bir dakika hazırlık, kalem kâğıtla anahtar sözcükler, iki dakika konuşma.
4. Üçüncü bölüm: aynı konunun genel ve soyut yönleri; "I" yerine "people".
5. Temkinli dil ve zaman kazanma ifadeleri işe yarar, ama kalıba dönmemeli.
6. Dört ölçüt: akıcılık ve tutarlılık, sözcük kaynağı, dilbilgisi, telaffuz.

Sonraki derse köprü

Hem yazmada hem konuşmada puan dört ölçüte göre verilir ve her ölçütün her bant için ayrı bir tanımı vardır. Bu tanımlar resmî olarak yayımlanır, ama çoğu aday onları hiç okumaz ve puanının neden belli bir bantta takıldığını bilmez. Altı ile yedi arasındaki fark, çoğu zaman tek bir ölçütteki birkaç sözcüklük bir tanımda saklıdır. Sıradaki derste bant ölçütlerini, yani puanın gerçekte nereden geldiğini çalışıyoruz.