Filtrelerle manzara

Öğrenme hedefi

Gün batımında gökyüzü ile yer arasındaki parlaklık farkını sahada ölçüp stop olarak ifade edebilecek ve bu farka göre filtreyle mi, birkaç pozlamayla mı, yoksa düzenlemede mi dengeleyeceğine karar verebileceksin. Degrade ND filtrenin gücünü ölçtüğün farka göre seçecek, geçiş çizgisini ufka, dağlara ve karedeki insanlara göre yerleştireceksin. Güneş tam ufuktayken en parlak şeridin ufkun hemen üstünde olduğunu fark edip bu durum için yapılmış ters degrade ND filtreyi tanıyacaksın. Polarize filtrenin gün batımında gökyüzünün hangi kısmını etkileyip hangisini etkilemediğini, göldeki yansımayı silip silmemenin bir seçim olduğunu göreceksin. Ufku kesen bir insanın yüzünün filtrenin koyu kısmında kalıp kararmasını, özellikle koyu bir tende ayrıntının kaybolmasını önleyeceksin.

Merak sorusu

Arkadaşın göl kıyısına bir kez daha dönüyor. Güneş karşıdaki tepelerin üstünde batıyor, gökyüzü turuncu ve parlak, kıyıdaki kaya ise gölgede. Kaya iyi görünecek biçimde pozladığında gökyüzü bembeyaz bir düzlüğe dönüşüyor. Gökyüzüne göre pozladığında renkler geri geliyor ama kaya ve göl simsiyah. Çantasında bir polarize filtre ve bir de yarısı koyu bir cam var; ikisini de nasıl kullanacağını tam bilmiyor. Parlak gökyüzünü nasıl dengelersin?

Bağlam

Polarize filtrenin gökyüzünü en çok güneşe dik açıda koyulaştırdığını, geniş açıda düzensiz bir bant bırakabildiğini ve su yüzeyindeki yansımayı kestiğini filtreler dersinde öğrenmiştin (Ders 13.2). Bir yarısı koyu camın parlak gökyüzünü karanlık ön planla dengelediğini, geçişin sert ya da yumuşak olabildiğini ve ufku kesen şeylerin sorun çıkardığını da onun ardından görmüştün (Ders 13.3). Aynı sahneyi farklı pozlamalarla çekip birleştirmeyi pozlama braketlemesinde tanımıştın (Ders 9.8).

Bu ders o araçları tek bir manzarada, sırayla kullanıyor. Önce gökyüzü ile yerin gerçekten ne kadar farklı olduğunu ölçüyorsun. Sonra bu farkı hangi araçla kapatacağına karar veriyorsun. En son geçişi nereye koyacağını ve karedeki insanın bu kararlardan nasıl etkileneceğini düşünüyorsun. Filtre bir çözüm, ama tek çözüm değil; hangisinin bu sahneye uyduğunu farkı bilmeden seçemezsin.

Basit açıklama

Fark ne kadar büyük?

Gökyüzü-yer farkı, bir manzarada gökyüzünün en parlak önemli bölgesi ile yerdeki ayrıntısını korumak istediğin karanlık bölge arasındaki parlaklık farkının stop olarak ölçüsüdür. Ölçmek için makineyi nokta ölçüme alır, önce güneşin hemen yanını değil biraz uzağındaki parlak gökyüzünü, sonra gölgedeki kayayı ölçersin. Gökyüzü 1/500, kaya 1/60 istiyorsa aradaki fark üç stoptur. Bu sayı, hangi aracı seçeceğini belirler.

Makinenin tek bir karede ayrıntı taşıyabildiği aralığın içinde kalan küçük farklarda, bir iki stopta, ham kayıtla çekip düzenlemede gölgeleri açmak çoğu zaman yeter. Üç stop civarında degrade ND filtre işini temiz görür. Fark bundan da büyükse ya da ufuk dağlarla, ağaçlarla düzensiz kesiliyorsa birkaç pozlama çekip birleştirmek daha iyi sonuç verebilir. Farkı tamamen kapatmak zorunda değilsin: gökyüzünü yerden bir iki stop daha parlak bırakmak, birçok göze doğal gelir; bu bir tercih, ölçülecek bir doğru değil.

Güneş ufuktayken ne değişir?

Güneş ufka indiğinde gökyüzünün en parlak yeri tepede değil, ufkun hemen üstündeki şerittir. Olağan bir degrade ND filtrenin koyu kısmı yukarıdan geçiş çizgisine kadar aynı koyuluktadır ve çizgide yavaş yavaş saydamlaşır. Çizgi ufka oturtulduğunda ufkun hemen üstündeki parlak şerit, filtrenin en az kararttığı bu geçiş bölgesine düşer ve yeterince kararmaz; zaten daha koyu olan gökyüzünün tepesi ise gereğinden fazla kararabilir.

Ters degrade ND, koyuluğu tam ortadaki geçiş çizgisinde en yoğun olan ve yukarı doğru hafifleyen bir degrade filtredir. Güneşin doğup battığı açık bir ufukta, deniz ya da göl kıyısında, en parlak şeridi kararttığı için bu sahneler için yapılmıştır. Ufuk tepelerle ya da dağlarla kesiliyorsa ters degrade ND dağların üstünü de sert bir biçimde karartır; bu durumda yumuşak geçişli bir filtre ya da birkaç pozlamanın birleştirilmesi daha iyi çalışır. Polarize filtre gün batımında güneşe bakan gökyüzünü pek değiştirmez; etkisi güneşe dik açıdaki gökyüzünde ve göldeki yansımalardadır. Göldeki tepe yansımasını korumak ya da silmek, fotoğrafın ne anlatacağına göre verilen bir karardır.

Geçişi nereye koyarsın?

Geçiş yerleşimi, degrade filtrenin koyu ile saydam kısmı arasındaki çizginin karede nereye konacağına dair karardır. Düz bir deniz ya da göl ufkunda çizgi ufka oturtulur. Dağlar ve tepeler ufku kestiğinde çizgi dağların ortasına ya da biraz altına konur; aksi hâlde dağların tepesi gökyüzüyle birlikte kararır ve karede doğal olmayan bir koyu kuşak belirir. Çizginin nereye düştüğünü görmek için ekranda büyütmek ya da diyaframı bir anlığına kısıp önizlemek işe yarar.

Karede ufku kesen bir insan varsa, başı ve yüzü filtrenin koyu kısmına girer ve bir iki stop kararır. Açık bir tende bu, yüzü sönük gösterir; koyu bir tende ise gözlerin, dudakların ve elmacık kemiklerinin ayrıntısı tamamen kaybolabilir. Kişiyi ufkun altına indirmek, makineyi yükseltip onu yerin önüne almak ya da filtreyi bırakıp birkaç pozlama çekerek yüzünü doğru pozlanmış kareden almak onu kendi renginde tutar.

Görsel kanıt

Arkadaşın nokta ölçümle önce güneşin sağındaki turuncu gökyüzünü, sonra gölgedeki kayayı ölçüyor. Gökyüzü 1/500, kaya 1/60 istiyor: üç stop. Güneş tepelerin üstünde, ufuk düz değil.

Önce olağan bir sert geçişli degrade ND deniyor. Çizgiyi ufka oturtunca tepelerin üst yarısı gökyüzüyle birlikte kararıyor, tepelerin sırtında koyu bir kuşak beliriyor. Yumuşak geçişli iki stopluk filtreye geçip çizgiyi tepelerin ortasına indiriyor. Gökyüzü turuncu ve ayrıntılı, kaya ve göl okunuyor; tepeler doğal.

Polarize filtreyi deniyor; güneşe bakan gökyüzü neredeyse değişmiyor, ama göldeki tepe yansıması siliniyor. Yansımayı istediği için filtreyi çıkarıyor. Kıyıda duran yürüyüş arkadaşı, teni koyu, başı ufkun üstüne çıkınca yüzü kararıyor. Arkadaşın makineyi biraz yükseltiyor; adam artık gölün önünde duruyor ve yüzü filtrenin saydam kısmında, kendi renginde.

Sık yapılan hata

Özet

Parlak gökyüzü, önce gökyüzü ile yer arasındaki farkı nokta ölçümle stop olarak bulup sonra bu farka göre düzenleme, degrade ND filtre ya da birkaç pozlamanın birleştirilmesi arasında seçim yaparak dengelenir; güneş ufuktayken ters degrade ND en parlak şeridi karartır. Geçiş çizgisi ufka, dağlara ve karedeki insana göre yerleştirilir; polarize filtre gün batımında daha çok yansımaları etkiler ve ufku kesen bir yüzün filtrenin koyu kısmında kalmasına izin verilmez.

Mini ödev

Bu ödevde bir gün batımında gökyüzü ile yeri ölçüp dengeleyeceksin.

1. Gün batımına yakın bir saatte açık bir manzarada nokta ölçümle parlak gökyüzünü ve gölgedeki bir ön planı ölç, aradaki farkı stop olarak yaz.
2. Aynı kadrajı filtresiz tek pozlamayla, varsa bir degrade ND filtreyle ve üç farklı pozlamayla çek.
3. Kareleri karşılaştır; geçişin nereye düştüğüne, dağların ya da ağaçların kararıp kararmadığına ve karede biri varsa yüzünün hangi kısımda kaldığına bak.

Kendini değerlendir

• Ölçtüğün fark, seçtiğin araçla gerçekten kapandı mı?
• Geçiş çizgisi karede görünür bir kuşak bıraktı mı?
• Karedeki insanın yüzü kendi renginde mi, yoksa kararmış mı?

Sözlük

Mini test

1. Gökyüzü 1/500, kaya 1/60 istiyorsa aradaki fark kaç stoptur?

• A) Bir
• B) Üç
• C) Beş
• D) Sekiz

2. Güneş tam ufuktayken hangi filtre en parlak şeridi en iyi karartır?

• A) Polarize filtre
• B) Olağan sert geçişli degrade ND
• C) Ters degrade ND
• D) Hiçbir filtre

3. Dağların ufku kestiği bir sahnede geçiş çizgisi nereye konur?

• A) Dağların tepesinin üstüne
• B) Karenin en altına
• C) Tam gökyüzünün ortasına
• D) Dağların ortasına ya da biraz altına, yumuşak geçişle

4. Ufku kesen bir insanın yüzü filtrenin koyu kısmına girerse ne yapılabilir?

• A) Kişiyi çizginin altına almak ya da birkaç pozlamayla yüzü doğru kareden kullanmak
• B) Filtreyi daha koyusuyla değiştirmek
• C) Hiçbir şey, yüz her zaman okunur
• D) ISO değerini en yükseğe çıkarmak

Cevaplar

1. B — 1/500'den 1/60'a her stop süreyi ikiye katlayarak üç adımda gelinir.
2. C — Ters degrade ND en yoğun koyuluğunu tam geçiş çizgisinde, ufuktaki parlak şeritte taşır.
3. D — Çizgi dağların tepesine konursa dağların üstü gökyüzüyle birlikte kararır ve koyu bir kuşak belirir.
4. A — Yüz saydam kısımda ya da doğru pozlanmış karede kalırsa teni kendi renginde görünür.

Özet kartı

• Önce ölç: nokta ölçümle gökyüzü ile yerin stop farkı.
• Küçük fark düzenleme, üç stop civarı degrade ND, büyük ya da düzensiz fark birkaç pozlama.
• Ufuktaki güneş için ters degrade ND.
• Polarize gün batımında yansımayı keser; yansımayı tutmak da bir seçim.
• Geçiş dağların ortasına; ufku kesen yüzü koyu kısımda bırakma.

Sonraki derse köprü

Göl kıyısındaki kare sonunda dengeli. Ertesi hafta arkadaşın denize gidiyor; dalgalar kayalara çarpıp köpürüyor ve her karede donmuş, keskin damlalar var. Çantasında hiç kullanmadığı çok koyu bir filtre duruyor. Deniz nasıl sis gibi görünür? Sonraki ders, enstantanenin suyun karakterini nasıl belirlediğini ele alıyor: donmuş damlalardan ipeksi akıntılara, oradan pusa dönen bir deniz yüzeyine kadar.