Yukarıdan kompozisyon

Öğrenme hedefi

Tepeden bakan bir karede çizgileri, şekilleri, renkleri ve gölgeleri bir resim gibi düzenleyebileceksin. Drone'u kendi ekseninde döndürerek bir yolun, bir tarla sınırının ya da bir iskelenin çizgisini karenin kenarlarıyla hizalayacak ya da onu bilerek çapraz bir hatta bırakacaksın. İki farklı yüzeyin, denizle kumun, ormanla tarlanın, suyla tuzun buluştuğu çizgiyi karenin asıl konusu yapacaksın. Tepeden bakışta yukarının ve aşağının kendiliğinden belli olmadığını, kareyi hangi yönde göstereceğine senin karar verdiğini göreceksin. Grafik bir desenin içinde duran küçük bir insanı, suyun ya da ışığın teninin rengini nasıl değiştirdiğini gözeterek kendi renginde tutacaksın.

Merak sorusu

Arkadaşın güvenli uçuş kurallarını öğrendikten sonra drone'unu bir tuz gölünün kenarında havalandırıyor. Tuz tavaları tepeden bakınca beyaz, pembe ve gri dikdörtgenler; aralarındaki toprak setler ince çizgiler. Bir işçi setlerin birinde yürüyor, uzun gölgesi tuzun üstüne düşüyor. Arkadaşın birkaç kare çekiyor, ama kareler dağınık: setler karenin kenarına eğik düşüyor, bir tava yarım kesilmiş, işçi rastgele bir köşede. Ekranda resim gibi bir şey görmüştü, ama karede o resim yok. Tepeden desen avı nasıl yapılır?

Bağlam

Sabahın ya da akşamın eğik ışığında bir ağacın, bir direğin ya da bir yürüyüşçünün yukarıdan çoğu zaman kendisinden daha kolay tanınan izini, tepe gölgesini, bu rotanın açılışında görmüştün (Ders H.1). Tekrar eden bir ögeyi karenin dört kenarından taşırarak desenin kareden dışarı sürdüğü izlenimini kurmayı mimari ayrıntılarda denemiştin (Ders A.4). Konusu tanınabilir bir nesne değil, şekil, çizgi, renk ve doku olan soyut fotoğrafı da soyutlama dersinde çalışmıştın (Ders 16.10).

Yerden çekilen bir karede yerçekimi, ufuk ve perspektif bakışı yönlendirir: aşağısı yer, yukarısı gökyüzüdür. Tepeden bakışta bunların hepsi kaybolur ve kare düz bir yüzeye, bir haritaya ya da bir resme döner. Bu yüzden yukarıdan kompozisyon, yerden kompozisyondan çok bir grafik tasarıma benzer: çizgiler, alanlar, renkler ve boşluklar.

Basit açıklama

Çizgiler nasıl hizalanır?

Kenar hizası, tepeden bakan bir karede bir yolun, bir setin, bir iskelenin ya da bir tarla sınırının çizgisini karenin kenarlarıyla paralel ya da tam dik tutmaktır. Drone kendi ekseninde dönebildiği için, çizgiler yerde nasıl uzanıyor olursa, kare onlara göre çevrilebilir. Kenara paralel bir çizgi düzen, sakinlik ve bir ızgara hissi verir; bir tuz tavasının dikdörtgenleri karenin kenarlarıyla hizalandığında bir satranç tahtası gibi okunur.

Aynı çizgi bilerek karenin köşesinden köşesine çapraz yerleştirildiğinde ise bir hareket ve gerilim kazanır. Önemli olan, çizginin kenarla küçük bir açı yapmamasıdır; birkaç derece eğik bir set, bir kaza gibi okunur, belirgin bir çapraz ise bir karar gibi. Kareyi sınırda kesilmiş yarım şekillerle değil, bütün şekillerle ya da bilerek taşan bir desenle doldurmak da düzeni güçlendirir.

İki yüzey buluşunca ne olur?

Yüzey sınırı, iki farklı yüzeyin, iki rengin ya da iki dokunun tepeden bakıldığında buluştuğu çizgidir: denizin kumu yaladığı kıyı, ormanın bir tarlaya değdiği kenar, gölün tuzla birleştiği hat, bir yolun kara bir toprağı bölmesi. Bu çizgiler yerden çoğu zaman görünmez ya da önemsiz görünür; tepeden bakışta ise bir karenin en güçlü ögesi olabilir.

Bir yüzey sınırı karenin tam ortasından geçerse kareyi iki eşit parçaya böler ve durağan bir denge kurar; üçte bir hattından geçerse bir alan ağır basar ve öteki onu çevreler. Kıvrılan bir kıyı çizgisi bir S eğrisi gibi bakışı kareyi dolaştırarak taşır. Dalgaların köpüğü, bir su kanalının kıyısı ya da bir gölgenin kenarı gibi değişen sınırlar, aynı yerde birkaç dakika içinde başka bir kare verir.

Hangi taraf yukarı?

Okuma yönü, tepeden bakan bir karede hangi kenarın yukarı sayılacağına fotoğrafçının verdiği karardır. Yerden bir karede gökyüzü yukarıdadır ve kimse kareyi ters çevirmeyi düşünmez; tepeden bir karede ise yerçekiminin bir ipucu yoktur. Bir kıyı kareyi soldan sağa da, yukarıdan aşağıya da geçebilir; kare doksan derece döndürüldüğünde başka bir şey anlatır. Gölgeler bu kararı etkiler: gölgeleri aşağıya doğru düşen bir kare, izleyiciye daha doğal okunur, gölgeleri yukarı doğru uzanan bir kare ise bir tuhaflık katar.

Grafik bir desenin içinde küçük bir insan, hem bir ölçek hem de bir hikâye taşır. Ama suyun ve ışığın renkleri onun tenine de yansır. Turkuaz bir havuzda yüzen birinin su altındaki kolları camgöbeğine kayar, yalnızca sudan çıkan omuzları gerçek rengini taşır; koyu bir ten suyun altında griye, açık bir ten yeşilimsi bir solgunluğa döner. Bütün kareyi ısıtmak suyun rengini bozar. Düzeltme gerekiyorsa yalnızca figürün sudan çıkan kısmına yerel bir ayarla yapılır.

Görsel kanıt

Arkadaşın drone'u tuz tavalarının üstünde yeniden konumlandırıyor ve kendi ekseninde döndürerek setleri karenin kenarlarıyla hizalıyor. Beyaz, pembe ve gri tavalar bir satranç tahtası gibi diziliyor; kenarda yarım kalmış tavalar yok, desen dört kenardan taşıyor. Sonra aynı karede drone'u kırk beş derece çeviriyor; setler çapraz uzanıyor ve kare bir hareket kazanıyor.

İşçi bir sette yürürken uzun gölgesi tuzun üstüne düşüyor. Arkadaşın gölgenin aşağı doğru uzandığı bir okuma yönü seçiyor; işçi karenin üçte bir hattında, gölgesi bir çizgi gibi. Ardından gölün tuzla birleştiği yere uçuyor: pembe su ile beyaz tuz arasındaki kıvrık sınır kareyi bir S gibi geçiyor.

Akşamüstü köyün küçük yüzme havuzunun üstünden, havuz sahibinin ve yüzücülerin izniyle bir kare çekiyor. Havuzda yüzen koyu tenli bir çocuğun suyun altındaki kolları griye çalıyor, sudan çıkan omuzları ise sıcak kahverengi. Arkadaşın bütün kareyi ısıtmak yerine yalnızca omuzlara ve başa yerel bir ayar yapıyor; su turkuaz kalıyor, çocuğun teni suyun üstünde kendi renginde.

Sık yapılan hata

Özet

Tepeden desen avı, kareyi bir grafik tasarım gibi düzenlemektir: çizgiler kenar hizasıyla ya da bilinçli bir çaprazla yerleştirilir, iki yüzeyin buluştuğu yüzey sınırı karenin konusu olur ve yukarının kendiliğinden olmadığı bir karede okuma yönü fotoğrafçının kararıdır. Desenin içindeki küçük bir insanın teni, suyun ve ışığın rengini bozmadan, gerekiyorsa yalnızca yerel bir düzeltmeyle kendi renginde tutulur.

Mini ödev

Bu ödevde tepeden bakışla grafik bir kare kuracaksın; drone'un yoksa yüksek bir yerden aşağıya bakarak çalışabilirsin.

1. Tepeden, çizgileri belirgin bir yer bul: bir otopark, bir tarla, bir iskele, bir yaya geçidi; çizgileri kenara paralel ve bilinçli bir çaprazla iki kez çek.
2. İki yüzeyin buluştuğu bir sınır bul, kıyı, orman kenarı ya da bir yolun toprağı bölmesi, ve onu karenin ortasından ve üçte bir hattından geçen iki kareyle çek.
3. Karelerden birini düzenlemede dört yöne döndürüp en güçlü okuma yönünü seç; karede biri varsa, onayını al ve teninin rengine bak.

Kendini değerlendir

• Çizgiler kenarlarla hizalı mı, yoksa belirgin bir çapraz mı?
• Yüzey sınırı karenin asıl konusu gibi mi okunuyor?
• Seçtiğin okuma yönü kareyi daha güçlü kılıyor mu, karedeki insanın teni kendi renginde mi?

Sözlük

Mini test

1. Tepeden bir karede bir set karenin kenarıyla birkaç derece eğik kalırsa ne olur?

• A) Kare daha düzenli görünür
• B) Kare bir kaza gibi okunur
• C) Renkler canlanır
• D) Hiçbir etkisi olmaz

2. Yüzey sınırı neye denir?

• A) Karenin kenarına
• B) Bir gölgenin uzunluğuna
• C) İki farklı yüzeyin, rengin ya da dokunun buluştuğu çizgiye
• D) Drone'un yüksekliğine

3. Tepeden bir karede okuma yönü neden fotoğrafçının kararıdır?

• A) Yerçekiminin ve ufkun bir ipucu olmadığı için
• B) Drone her zaman kuzeye baktığı için
• C) Kareler her zaman kare olduğu için
• D) Gölgeler görünmediği için

4. Havuzda yüzen birinin su altındaki teni nasıl korunur?

• A) Bütün kare ısıtılarak
• B) Kare siyah beyaza çevrilerek
• C) Doygunluk artırılarak
• D) Yalnızca sudan çıkan kısma yerel bir düzeltme yapılarak

Cevaplar

1. B — Küçük bir eğim bir karar gibi değil, bir dikkatsizlik gibi görünür.
2. C — Kıyı, orman kenarı ya da tuz ile su arasındaki hat tepeden en güçlü ögelerden biridir.
3. A — Yukarıdan bakışta gökyüzü ve ufuk olmadığından kare her yönde okunabilir.
4. D — Suyun rengini koruyarak yalnızca figürün görünen tenini düzeltmek iki yüzeyi de doğru bırakır.

Özet kartı

• Tepeden kare bir grafik tasarımdır: çizgi, alan, renk, boşluk.
• Kenar hizası ya da bilinçli çapraz; küçük eğim bir kazadır.
• Yüzey sınırı: iki yüzeyin buluştuğu çizgi karenin konusu olabilir.
• Okuma yönü senin kararın; gölgeler aşağı düştüğünde daha doğal okunur.
• Sudaki ten camgöbeğine kayar; yalnızca figürü yerel düzelt.

Sonraki derse köprü

Tuz gölünün karelerini bilgisayarda açan arkadaşın, beyaz tuzun bazı yerlerde ayrıntısız bir beyaza, gölgelerin ise kapkara lekelere döndüğünü görüyor. Drone'unun kamerası küçük; aynı sahneyi büyük makinesiyle çekse bu kadar sert olmayacağını biliyor. Küçük sensörle en iyi sonuç nasıl alınır? Sonraki ders, drone'un küçük sensörüyle RAW çekmeyi, braketlemeyi ve ND filtre kullanmayı ele alıyor.