Odak ve pozlama kilidi

Öğrenme hedefi

Telefonun ekranına dokunduğunda arka planda hangi iki kararın birden değiştiğini açıklayabileceksin: netliğin nereye düşeceği ve fotoğrafın ne kadar parlak kaydedileceği. Bu iki kararı dokunarak yönlendirecek, çıkan parlaklık kaydırıcısıyla ince ayar yapacak, parmağını basılı tutarak ikisini birden kilitleyecek ve kilitledikten sonra kadrajı yeniden kurmayı öğreneceksin; ters ışıkta, sahnede ya da hareketli bir anda telefonun kararını kendi kararınla değiştirebileceksin.

Merak sorusu

Bir okul gösterisindesin. Salon karanlık, sahnede tek bir spot ışığı çocuğunun üstüne düşüyor. Telefonu kaldırıp çekiyorsun. Ekranda karanlık salon güzelce aydınlanmış, sandalyeler ve seyirciler seçiliyor; ama sahnedeki çocuğun yüzü bembeyaz bir leke, kostümünün renkleri silinmiş. Telefon, kareyi doldurduğu için salonun karanlığına göre karar vermiş ve asıl önemli olan yüzü gözden çıkarmış.

Ekrana dokunmak neden her şeyi değiştirir? Çünkü tek bir dokunuşla telefona iki şey söylersin: «Buraya odaklan» ve «Parlaklığı buna göre ayarla». Çocuğun yüzüne dokunduğunda telefon netliği ona taşır ve parlaklığı onun üstüne düşen spot ışığına göre ayarlar; salon kararır, yüz ortaya çıkar. Bu derste bu küçük hareketi bilinçli bir araca dönüştüreceğiz.

Bağlam

Telefon, sen dokunmadığın sürece kararlarını kendisi verir. Çoğu zaman kadrajda bir yüz arar; yüz yoksa ortaya ya da en belirgin nesneye odaklanır. Parlaklığı ise genellikle bütün kareye bakarak ayarlar. Bu otomatik tahmin, sahnenin büyük bir kısmı eşit aydınlıkta olduğunda iyi işler. Ama sahnede parlak bir spot ile karanlık bir salon yan yana duruyorsa, ya da asıl konu kadrajın küçük bir parçasıysa, telefonun tahmini seninkiyle ayrışır.

Önceki modülde, bir makinede deklanşöre yarım basarak odaklanmayı ve telafi düğmesiyle parlaklığı düzeltmeyi gördün. Telefonda bu işlerin karşılığı ekrandadır ve çoğu kişi bunları hiç keşfetmeden telefon kullanır. Oysa dokunma, kaydırma ve basılı tutma hareketleri, telefonun kamerasını otomatiğin ötesine taşıyan en kolay araçlardır. Bir menüye girmeden, bir ayar adı ezberlemeden, yalnızca parmağınla kararı sana geri verirler.

Basit açıklama

Dokunduğunda ne değişir?

Ekranda bir yere dokunduğunda çoğu telefon orada küçük bir kare ya da daire gösterir. Bu işaretin arkasında netlik ve parlaklık birlikte değişir. Netlik için telefon objektifin içindeki mercekleri kaydırarak dokunduğun noktayı keskinleştirir. Ön planda bir çiçeğe dokunursan çiçek net, arkadaki bahçe yumuşak olur; arkadaki bir ağaca dokunursan tersi. Parlaklık için ise telefon ışığı artık bütün kareye göre değil, büyük ölçüde dokunduğun bölgeye göre ölçer. Buna ölçüm noktası da diyebilirsin.

Bu yüzden dokunduğun yer, fotoğrafın hem ne kadar net hem ne kadar parlak olacağını belirler. Parlak bir pencereye dokunursan telefon pencereyi doğru göstermek için bütün kareyi karartır. Gölgedeki bir yüze dokunursan yüzü doğru göstermek için kareyi aydınlatır ve pencere beyazlaşabilir. Yani dokunmak bir soru sormaktır: bu fotoğrafta en önemli şey ne? Telefonun sana her karede sormadığı bu soruyu, parmağınla sen cevaplarsın.

Parlaklık kaydırıcısı nasıl kullanılır?

Dokunduktan sonra odak işaretinin yanında genellikle küçük bir güneş simgesi ya da dikey bir çizgi belirir. Parmağını yukarı ya da aşağı sürüklediğinde fotoğraf aydınlanır ya da kararır. Bu, makinedeki pozlama telafisinin telefondaki karşılığıdır: telefonun dokunduğun noktaya göre verdiği kararı bir adım daha ince ayarlamanı sağlar.

Kaydırıcı en çok, telefonun doğru bölgeye baktığı ama yine de yanıldığı durumlarda işe yarar. Spot ışığı altındaki bir yüze dokunduğunda yüz hâlâ biraz fazla parlaksa, kaydırıcıyı hafifçe aşağı çekersin. Burada farklı ten tonlarının farklı davrandığını bilmek yardımcı olur. Açık bir ten güçlü ışıkta çabuk beyaza kaçar; yanakta ve alında ayrıntı kalana kadar kaydırıcıyı aşağı çekmek gerekebilir. Koyu bir ten aynı ışıkta hâlâ derin ve ayrıntılı kalabilir; orada kaydırıcıyı fazla aşağı çekmek yüzü gereksiz yere karartır. Kaydırırken ekrandaki yüze bak ve parlak bölgelerde de gölgelerde de dokunun seçildiği noktada dur.

Kilit ne işe yarar?

Dokunduğun noktayı seçtikten sonra telefonu biraz oynatır ya da kadrajı değiştirirsen, telefon çoğu zaman kararını yeniden verir ve senin seçimin kaybolur. Bunu önlemek için parmağını dokunduğun yerde bir-iki saniye basılı tutarsın. Birçok telefon bu durumda ekranda odak ve pozlama kilidini gösteren bir yazı ya da simge çıkarır. Artık netlik ve parlaklık sabitlenmiştir; telefonu hareket ettirsen de değişmez.

Kilit en çok yeniden kadrajlarken işe yarar: bir yüze dokunup kilitledikten sonra telefonu hafifçe çevirip yüzü kadrajın kenarına alabilirsin; netlik ve parlaklık yüzde kalır. Burada tek kural, konuya olan uzaklığını değiştirmemektir, yoksa netlik kayar. Beklerken de değerlidir: sahnedeki bir anı, bir kuşun konmasını ya da birinin gülmesini beklerken telefon her saniye kararını değiştirmez. Kilidi kaldırmak için ekranın başka bir yerine dokunman yeter.

Görsel kanıt

Okul gösterisine dön. Sahnede iki çocuk yan yana duruyor: biri açık, öbürü koyu tenli. Spot ışığı ikisinin de üstüne düşüyor, salon ise karanlık. İlk karede ekrana hiç dokunmuyorsun. Telefon karanlık salona bakıp kareyi aydınlatıyor. Açık tenli çocuğun yüzü bembeyaz bir lekeye dönmüş, burnu ve yanakları seçilmiyor. Koyu tenli çocuğun yüzü biraz daha iyi durumda ama alnının ve burnunun üstü parlak, beyazımsı bir parıltıyla kaplanmış. Kostümlerin renkleri solmuş, sahnenin arkasındaki perde griye dönmüş.

Şimdi ekranda iki çocuğun yüzlerinin arasına dokunuyor ve parmağını basılı tutuyorsun. Kilit simgesi beliriyor, salon kararıyor. Kaydırıcıyı biraz aşağı çekip açık tenli çocuğun yanağında doku belirdiği noktada duruyorsun. Yeni karede açık tenli çocuğun yüzünde gülümsemenin gölgeleri ve kaşları görünüyor. Koyu tenli çocuğun yüzü derin ve sıcak bir tonda, alnındaki parlaklık küçük bir ışık noktasına inmiş, gözleri parlıyor. Kostümlerin kırmızısı ve sarısı canlanmış, salon kapkaranlık ama zaten önemli olan salon değildi. Aynı telefon, aynı an; tek fark, telefona neyin önemli olduğunu parmağınla söylemen.

Sık yapılan hata

Özet

Telefonun ekranına dokunmak, netliğin ve parlaklığın nereye göre ayarlanacağını birlikte seçer; kaydırıcı bu kararı ince ayarlar, basılı tutmak ise ikisini birden kilitler. Bu üç hareket, özellikle ters ışıkta ve sahne gibi karanlık ortamlarda telefonun tahmini yerine senin kararını geçirir; kilitledikten sonra uzaklığını değiştirmeden kadrajı yeniden kurabilirsin.

Mini ödev

Bu ödevde dokunuşun gücünü deniyorsun.

1. Parlak bir pencerenin önünde oturan birini ya da pencere pervazındaki bir saksıyı seç ve ekrana hiç dokunmadan fotoğrafla.
2. Aynı yerden bir kez pencereye, bir kez de konunun üstüne parmağını değdirip deklanşöre bas; ekranda parlaklığın nasıl yer değiştirdiğini izle.
3. Yüze dokunduktan sonra kaydırıcıyla parlaklığı ayarla, parmağını basılı tutarak kilitle ve telefonu hafifçe çevirip yüzü kadrajın bir kenarına alarak çek.
4. Kilitli karede netliğin ve parlaklığın yüzde kalıp kalmadığını kontrol et ve sonucu tek cümleyle yaz.

Kendini değerlendir

• Pencereye ve yüze dokunduğunda parlaklığın nasıl değiştiğini gözlemleyebildin mi?
• Kaydırıcıyı yüzde ayrıntının göründüğü noktada durdurabildin mi?
• Kilitledikten sonra uzaklığını değiştirmeden kadrajı yeniden kurabildin mi?

Sözlük

Mini test

1. Telefonda ekrana dokunduğunda hangi iki karar birden değişir?

• A) Renk sıcaklığı ve dosya biçimi
• B) Netliğin nereye düşeceği ve parlaklığın neye göre ayarlanacağı
• C) Flaşın patlayıp patlamayacağı ve çözünürlük
• D) Kameranın hangi objektifi kullanacağı ve ses kaydı

2. Parlak bir pencerenin önündeki bir yüz karanlık çıkıyorsa nereye dokunmalısın?

• A) Pencereye
• B) Ekranın en üst köşesine
• C) Yüze
• D) Hiçbir yere; flaşı açmak yeter

3. Kilitledikten sonra hangi hareket netliği bozar?

• A) Telefonu hafifçe sağa çevirmek
• B) Telefonu hafifçe yukarı çevirmek
• C) Parlaklık kaydırıcısına bakmak
• D) Konuya yaklaşmak ya da uzaklaşmak

4. Spot ışığı altında açık tenli bir yüz beyaza kaçıyorsa kaydırıcıyla ne yapmalısın?

• A) Kaydırıcıyı küçük adımlarla aşağı çekip yanakta ayrıntının belirdiği noktada durmak
• B) Kaydırıcıyı sonuna kadar yukarı çekmek
• C) Kaydırıcıyı sonuna kadar aşağı çekmek
• D) Kaydırıcıya hiç dokunmamak

Cevaplar

1. B — Dokunulan nokta hem netliğin taşındığı hem de parlaklığın büyük ölçüde göre ölçüldüğü yer olur; bu yüzden tek dokunuş iki kararı birden değiştirir.
2. C — Yüze dokunduğunda telefon parlaklığı yüze göre ayarlar ve kareyi aydınlatır; pencereye dokunmak ise kareyi daha da karartır.
3. D — Kilit netliği belirli bir uzaklığa sabitler; telefonu çevirmek sorun yaratmaz ama konuya uzaklık değişince netlik kayar.
4. A — Küçük adımlarla aşağı çekmek parlak bölgelerde ayrıntıyı geri getirir; sonuna kadar çekmek ise yüzü gereksiz karartıp gölgeleri kumlandırır.

Özet kartı

• Dokun: netlik ve parlaklık oraya göre ayarlanır.
• Kaydır: güneş simgesiyle parlaklığı ince ayarla, ayrıntının belirdiği yerde dur.
• Basılı tut: odak ve pozlama kilitlenir.
• Kilitledikten sonra çevir, ama ileri geri hareket etme.
• Başka bir yere dokununca kilit kalkar.

Sonraki derse köprü

Netliği ve parlaklığı yönetmeyi öğrendin. Şimdi kadrajın kendisine dönme zamanı: ufuk düz mü, konu nerede duruyor? Telefonunun ayarlarında bu soruları cevaplamana yardım eden basit bir araç saklı. Sonraki ders şunu soruyor: o ızgara çizgileri ne işe yarar? Izgaranın ufku nasıl düz tuttuğunu ve kadraj kurarken sana nasıl rehberlik ettiğini orada göreceksin.