Makine türleri

Öğrenme hedefi

Elindeki ya da almayı düşündüğün makinenin hangi türe girdiğini söyleyebilecek, telefon, kompakt makine, DSLR ve aynasız makine arasındaki temel farkı içlerinden geçen ışığın yoluyla açıklayabileceksin. Her türün taşınabilirlik, görüntü ve bütçe hesabını tartıp kendi ihtiyacına hangisinin yaklaştığını gerekçesiyle söyleyebilecek, bir satın alma kararını reklamlara değil kendi çekim alışkanlıklarına dayandırmaya başlayacaksın.

Merak sorusu

Bir fotoğraf makinesi dükkânına girdiğini ya da internette makine aradığını düşün. Kısaltmalar üst üste yığılıyor: DSLR, aynasız, kompakt, tam kare, köprü makine. Satıcı bir şey önerir, bir arkadaş başka bir şey, sosyal medyadaki biri de telefonun her şeye yettiğini söyler. Herkesin kesin bir cevabı var ve cevaplar birbirini tutmuyor.

Telefon mu, aynasız mı, DSLR mı? Bu dersin sorusu bu. Kısa cevap şu: hiçbiri tek başına en iyisi değil. Her tür; cebe sığıp sığmadığını, görüntüye ne kadar hâkim olabildiğini ve cüzdandan ne çıkaracağını kendi oranında tartar. Bu derste o dengeyi okumayı öğreneceğiz, böylece soruyu kendi ihtiyacına göre cevaplayabileceksin.

Bağlam

Önceki modüllerde pahalı makinenin iyi fotoğraf demek olmadığını ve asıl aracın gözün olduğunu konuştuk. Bu, makinenin hiç önemli olmadığı anlamına gelmez. Makine türü, hangi durumda rahat çekebileceğini, neyi kolayca yapabileceğini ve neyin seni zorlayacağını belirler. Bir düğünde karanlık bir salonda koşturan bir fotoğrafçıyla, her sabah işe giderken sokak fotoğrafı çeken birinin ihtiyacı aynı değildir.

Makine türlerini tanımak, satın alırken de işe yarar. Çoğu hayal kırıklığı yanlış türü seçmekten doğar: yanında taşımayacağı kadar büyük bir makine alan, sonunda yine telefonla çeker; tamamen telefonla yetinen biri ise karanlıkta ya da uzaktaki bir konuda sürekli sınıra çarpar. Türleri bir aile gibi düşün: hepsi aynı işi yapar, ışığı sensöre düşürür, ama her biri bunu farklı bir boyut, kalite ve fiyat dengesiyle yapar.

Basit açıklama

Türler arasındaki fark nereden gelir?

Makine türlerini ayırmanın en kolay yolu, ışığın objektiften girdikten sonra nereye gittiğine bakmaktır. DSLR (digital single-lens reflex, dijital tek objektifli refleks makine) adını içindeki aynadan alır. Objektiften giren ışık bu eğik aynaya çarpar ve yukarıdaki bir prizmadan geçerek gözünü dayadığın vizöre, yani bakış penceresine ulaşır. Vizörde gördüğün şey, objektiften gelen gerçek ışıktır. Deklanşöre bastığında ayna bir anlığına yukarı kalkar, ışık sensöre düşer ve o tanıdık «klak» sesi duyulur.

Aynasız makinede bu ayna yoktur. Işık objektiften doğrudan sensöre düşer ve sensör gördüğünü sürekli olarak ekrana ya da küçük bir elektronik vizöre aktarır. Yani vizörde gördüğün şey, sensörün kaydedeceği görüntünün canlı bir önizlemesidir; parlaklık ya da renk ayarını değiştirdiğinde sonucu çekmeden önce görürsün. Aynanın ve prizmanın yokluğu gövdeyi genellikle küçültür. Bugün yeni tasarlanan değiştirilebilir objektifli makinelerin çoğu aynasız olarak üretiliyor.

Kompakt makine ve telefon ise objektifin çıkarılamadığı, genellikle küçük sensörlü, cebe sığacak kadar küçük araçlardır. Telefonun bir farkı daha var: görüntüyü güçlü bir işlemciyle, çoğu zaman birden çok kareyi birleştirerek oluşturur. Bu konuyu telefon modülünde ayrıca açacağız.

Boyut, kalite ve fiyat nasıl dengelenir?

Boyut tarafında telefon rakipsizdir: her zaman yanındadır. İyi fotoğrafların önemli bir kısmı, makine yanında olduğu için çekilir. Kompakt makine de cebe sığar. Aynasız makineler çoğu zaman bir çantayı gerektirir ama DSLR'lara göre daha hafif olabilir. DSLR'lar genellikle en iri ve en ağır olanlardır; buna karşılık ellerde sağlam durur ve uzun çekimlerde yormayan bir tutuş sunar.

Kalite tarafında belirleyici olan iki şey sensörün büyüklüğü ve objektifin niteliğidir. Değiştirilebilir objektifli makinelerde, yani DSLR ve aynasızlarda, çekeceğin işe göre bir objektif takabilirsin: uzaktaki bir kuş için uzun, dar bir oda için geniş, bir portre için arka planı eritecek bir objektif. Bu esneklik kaliteyi yalnızca daha net görüntü olarak değil, farklı işleri yapabilme olarak da artırır. Sensör büyüklüğünün etkisini Ders 1.4'te kısaca gördük; ayrıntısını Ders 3.3'te açacağız.

Fiyat tarafında dikkat edilmesi gereken şey, gövdenin ancak başlangıç olduğudur. Değiştirilebilir objektifli bir makine alan, zamanla objektiflere, kartlara, bataryalara ve bir çantaya da para harcar. Her üreticinin objektifleri kendi bağlantı yuvasına uyar; bir sisteme girdiğinde, o sistemin objektiflerine de bağlanmış olursun. Telefon ise zaten cebindedir; ek bir harcama gerektirmez.

Hangi tür kime uyar?

Bu sorunun cevabı makinede değil, senin nasıl çektiğinde. Fotoğrafı günlük hayatının içinde, yolda, sofrada, sokakta çekiyorsan ve baskıya ya da büyük ekrana nadiren taşıyorsan, telefon uzun süre yeterli olur. Karanlık salonlarda, sporda, doğada uzaktaki konularda ya da portre işinde düzenli olarak sınıra çarpıyorsan, değiştirilebilir objektifli bir makine gerçek bir fark yaratır.

Bir ayrıntı da insanları çekerken önemlidir. Telefonlar görüntüyü otomatik olarak işler: yüzleri algılar, cildi yumuşatabilir, renkleri kendi tercihine göre ayarlayabilir. Bu işleme her ten tonunda aynı sonucu vermeyebilir; bazı karelerde koyu tenler gereğinden karanlık ya da renk kaymış çıkabilir. Değiştirilebilir objektifli makinelerde, özellikle ileride göreceğin ham dosya biçimiyle, bu kararları sen verirsin. Hangi araçla çekersen çek, farklı ten tonlarını çektiğinde sonucu mutlaka kontrol et ve telefonun kararını körü körüne kabul etme.

Görsel kanıt

Aynı akşam, aynı mekânda üç kişinin çektiği fotoğrafları düşün. Bir bahçe düğünü; gün batarken başlıyor, gece mum ışığında devam ediyor. Gün ışığında bahçede çekilen karelerde üç fotoğrafçının sonuçları birbirine şaşırtıcı derecede yakın: telefonla çekilen gelin ile damadın fotoğrafı, aynasız ve DSLR ile çekilenlerin yanında küçük bir ekranda aynı canlılıkta görünüyor.

Gece, mum ışığında masaların arasına girildiğinde tablo değişiyor. Telefon karelerinde yüzler yumuşamış, ayrıntılar kaybolmuş, dans eden insanlar bulanık izlere dönmüş. Aynasız makineyle çekilen karede mumun titrek ışığı yüzlerde net ve sıcak bir parıltı bırakmış, koyu takım elbisenin kumaşı bile seçiliyor. DSLR ile çekilen karede sonuç aynasıza çok yakın; farkı fotoğrafta değil, fotoğrafçının omzundaki ağırlıkta hissediliyor. Ertesi gün aile albümünü hazırlarken gündüz karelerinin hepsi, gece karelerinin ise çoğunlukla büyük makinelerle çekilenleri seçiliyor. Türler arasındaki fark, zor ışıkta ortaya çıkıyor.

Sık yapılan hata

Özet

Telefon, kompakt, DSLR ve aynasız makineler aynı işi yapar ama ışığın içlerinde izlediği yol ve kurdukları denge farklıdır: telefon her zaman yanındadır, değiştirilebilir objektifli makineler zor ışıkta ve özel işlerde fark yaratır, DSLR ile aynasız arasındaki fark ise kaliteden çok aynadan ve vizörden gelir. Doğru tür, boyut, kalite ve fiyat arasındaki dengeyi senin çekim alışkanlıklarına göre kuran türdür.

Mini ödev

Bu ödevde kendi aracını tanıyorsun.

1. Elindeki makinenin ya da telefonun türünü belirle: telefon, kompakt, DSLR ya da aynasız.
2. Varsa vizörüne bak, yoksa ekranına; gördüğün görüntü objektiften gelen gerçek ışık mı, yoksa sensörün önizlemesi mi, not et.
3. Son bir ayda çektiğin fotoğraflara bak ve aracının seni en çok hangi durumda zorladığını yaz: karanlık, uzaklık, hız ya da hiçbiri.
4. Bu cevaba göre şu an bir makine değiştirmeye gerçekten ihtiyacın olup olmadığını tek cümleyle yaz.

Kendini değerlendir

• Aracının türünü ve ışığın içinde izlediği yolu açıklayabildin mi?
• Seni zorlayan durumu somut fotoğraflardan örnek vererek adlandırabildin mi?
• Makine kararını reklamlara değil kendi çekim alışkanlıklarına dayandırabildin mi?

Sözlük

Mini test

1. DSLR'ın vizöründe gördüğün görüntü nereden gelir?

• A) Sensörün canlı önizlemesinden
• B) Objektiften gelip ayna ve prizmayla yansıtılan gerçek ışıktan
• C) Telefonun ekranından
• D) Kaydedilmiş son fotoğraftan

2. Aynasız makinenin DSLR'dan temel farkı nedir?

• A) Işığı doğrudan sensöre düşürüp görüntüyü elektronik olarak göstermesi
• B) Her zaman daha kaliteli fotoğraf çekmesi
• C) Objektif takılamaması
• D) Pil kullanmaması

3. Değiştirilebilir objektifli bir makineye bütçe ayırırken nelere dikkat edilmelidir?

• A) Yalnızca gövdenin fiyatına
• B) Yalnızca ekran boyutuna
• C) Makinenin rengine
• D) Gövdenin yanında objektiflere ve temel aksesuarlara

4. Telefonun otomatik işlemesi farklı ten tonlarını çekerken neden dikkat ister?

• A) Telefonlar yüz algılayamadığı için
• B) Telefonlar yalnızca siyah beyaz çektiği için
• C) Otomatik işleme her ten tonunda aynı sonucu vermeyebileceği için
• D) Telefon fotoğrafları basılamadığı için

Cevaplar

1. B — DSLR'da ışık objektiften girip eğik aynaya çarpar ve prizmadan geçerek vizöre gelir; vizördeki görüntü gerçek ışıktır, elektronik bir önizleme değildir.
2. A — Aynasızda ayna yoktur; sensör gördüğünü ekrana ya da elektronik vizöre sürekli aktarır. Kalite farkı türden çok sensör ve objektiften gelir.
3. D — Gövde yalnızca başlangıçtır; objektifler ve temel aksesuarlar da bütçenin önemli bir kısmını oluşturur ve çoğu zaman gövdeden uzun süre kullanılır.
4. C — Telefonlar yüzleri ve cildi otomatik işler ve bu işleme bazı karelerde koyu tenleri karanlık ya da renk kaymış bırakabilir; sonucu kontrol etmek gerekir.

Özet kartı

• Türleri ayıran şey ışığın yolu: DSLR'da ayna ve prizma, aynasızda doğrudan sensör ve ekran.
• Telefon ve kompakt: küçük, her zaman yanında; zor ışıkta sınırlı.
• DSLR ve aynasız: değiştirilebilir objektif, zor ışıkta ve özel işlerde fark.
• Bütçede gövde başlangıçtır; objektif ve aksesuarı da hesapla.
• Seçimi reklam değil, kendi çekim alışkanlığın belirlesin.

Sonraki derse köprü

Makine türlerinin dışını ve ışığın içlerinde izlediği yolu gördün. Sonraki ders bu yolun parçalarına daha yakından bakıyor ve onları çok tanıdık bir şeyle karşılaştırıyor: fotoğraf makinesi gözümüze ne kadar benziyor? Objektifin göz merceğine, diyaframın göz bebeğine, sensörün de retinaya nasıl karşılık geldiğini orada göreceksin.