Tarama

Öğrenme hedefi

Banyo edilmiş bir negatifi dijital bir dosyaya dönüştürüp düzenleyebilir ve paylaşabilir hâle getirebileceksin. Bir düz yatak tarayıcıyla taramak ile negatifi bir makine ve bir ışık kaynağıyla fotoğraflamak arasındaki farkı hız, ayrıntı, maliyet ve düzen üzerinden karşılaştıracaksın. Negatifi bir negatif tutucuyla düz ve temiz tutacak, ters tonlu görüntüyü ters çevirecek ve renkli negatifin turuncu maskesini çevirmeden önce nötrleyeceksin. Tozu ve çizikleri taramadan önce azaltıp kalanları düzenlemede temizleyecek, bütün ruloyu tek bir otomatik ayarla değil, her kareyi kendi ışığıyla okuyarak düzenleyeceksin. Ters çevirme sırasında tenlerin renginin kaymadığını ve koyu tenli yüzlerin gölgelerinin kapanmadığını kontrol edeceksin. Ödevde de bir rulonun çekiminden paylaşımına uzanan ve modülü kapatan işi baştan sona yapacaksın.

Merak sorusu

Arkadaşın kurumuş negatif şeritlerini kılıflarından çıkarıyor. Işığa tuttuğunda kareleri tanıyor ama her şey ters: tavla oynayan adamların yüzleri açık, gölgeli tezgâh parlak, gökyüzü koyu. Kulübün köşesinde, üstü toz tutmuş, kapağı ışıklı bir tarayıcı duruyor. Yaşlı üye ise masaya bir ışık kutusu, bir tripod ve yakın çekim objektifi takılmış bir makine koyuyor: «Ben negatiflerimi fotoğraflıyorum» diyor.

Arkadaşın iki yolu da denemek istiyor ama nereden başlayacağını bilmiyor. Tarayıcı neden yavaş, makine neden bu kadar hızlı? Ters tonlar nasıl düzelecek, renkli bir rulodaki turuncu ton nereden geliyor? Negatif nasıl dijitale dönüşür?

Bağlam

Ton eğrisi dersinde fotoğrafın her tonunun düzenlemeden sonra hangi tona dönüşeceğini bir çizgiyle belirlemeyi öğrenmiştin (Ders 21.1). Temizlik dersinde de sensör tozunun ve küçük lekelerin düzenlemede nasıl giderildiğini görmüştün (Ders 21.5). Bir önceki derste filmi banyo edip kurutmuş, negatifleri şeritler hâlinde kılıflara yerleştirmiştin (Ders 27.4).

Film modülünün son adımı iki dünyayı birleştiriyor. Film çekimin ve banyonun yavaşlığını taşır; tarama ise o negatifi düzenlenebilir, paylaşılabilir ve basılabilir bir dosyaya dönüştürür. Bu karma çalışma biçimi, bugün filmle çalışan birçok fotoğrafçının günlük yoludur. Modül, bir rulonun çekilip banyo edilmesi, taranması ve en iyi üç karesinin paylaşılmasıyla bitiyor; bu iş aşağıdaki ödevde adım adım tarif ediliyor.

Basit açıklama

Negatif hangi yollarla dijitale aktarılır?

Düz yatak tarayıcı, negatifi camın üstüne ya da bir tutucunun içine yerleştirip altından ya da üstünden ışık geçirerek satır satır okuyan tarayıcıdır. Film taramaya uygun olanlarda kapağın içinde ayrıca bir ışık kaynağı bulunur. Kurulumu kolaydır ve bir kerede birkaç şeridi tarayabilir; ama tarama yavaştır ve özellikle küçük karelerde ayrıntı sınırlı kalabilir.

Makineyle tarama, negatifin eşit ve renkleri doğru veren bir ışık kaynağının üstüne konup yakın çekim objektifli bir makineyle tek tek fotoğraflanmasıdır. Makine tripoda ya da bir sehpaya, negatife tam paralel olacak biçimde yerleştirilir; paralel değilse karenin bir kenarı net, karşı kenarı bulanık kalır. Bir kare bir saniyede çekilir, dosya ham formatta kaydedilebilir ve ayrıntı çoğunlukla makinenin çözünürlüğüne bağlıdır. Kurulumu ise daha fazla parça ve daha fazla ayar ister; ışık kaynağının çevresindeki fazla ışık da maskelenmezse karenin kontrastını düşürebilir.

Negatif tutucu, filmi düz, toz almadan ve ışık kaynağına göre sabit tutan, çoğunlukla bir kare ya da bir şerit boyunda pencereli çerçevedir. Kıvrılmış bir negatif, özellikle makineyle taramada netliği karenin bir bölümünde kaçırır. İki yolda da tutucu, taramanın kalitesini en çok belirleyen küçük parçalardan biridir. Hangi yolun seçileceği işin hacmine ve amacına bağlıdır: arada bir birkaç rulo tarayan biri için düz yatak tarayıcı yeterli olabilir, düzenli olarak film çeken ve büyük baskı almak isteyen biri için makineyle tarama zamanla daha verimli olabilir. Bazı fotoğrafçılar ise önemli kareleri bir laboratuvarın profesyonel tarayıcısına bırakır.

Ters tonlar ve turuncu ton nasıl düzelir?

Ters çevirme, negatifteki açık tonları koyuya, koyu tonları açığa ve renkleri tamamlayıcılarına çevirerek görüntüyü pozitife dönüştüren işlemdir. Tarayıcı yazılımları bunu çoğu zaman kendiliğinden yapar; makineyle taranan bir dosyada ise ters çevirme düzenleme programında, ton eğrisinin iki ucunu yer değiştirerek ya da bu iş için hazırlanmış bir araçla yapılır. Siyah beyaz negatiflerde ters çevirme görece basittir; ardından siyah ve beyaz noktaları ayarlamak ve ton eğrisiyle orta tonları biçimlendirmek yeterli olabilir.

Turuncu maske, renkli negatif filmin tabanında bulunan ve bütün negatife turuncumsu bir renk veren katmandır. Ters çevrildiğinde bu turuncu ton, görüntüye güçlü bir mavi-camgöbeği kayma olarak yansır. Bu yüzden ters çevirmeden önce maske nötrlenir: filmin kareler arasındaki, ışık almamış boş bölgesinden bir beyaz dengesi örneği alınır ve turuncu ton sıfırlanır. Ardından renkler her kare için ayrı ayrı ince ayarlanır.

Renkli negatifi ters çevirirken ten rengi hassas bir denetim noktasıdır. Otomatik bir ters çevirme, kareyi ortalama bir griye çekmeye çalışır; kadrajın büyük bölümünü koyu tenli bir yüz kaplıyorsa yüz fazla açık ve soluk, açık tenli bir yüz kaplıyorsa fazla koyu ve kırmızı çıkabilir. Bütün ruloya aynı ayarı uygulamak yerine her kareyi, yüzdeki orta tonlardan örnekleyerek ve ekranda yan yana bakarak düzeltmek, farklı tenlerin kendi renginde kalmasını sağlar. Koyu tenli bir yüzün gölgeleri kapanmışsa, ton eğrisinin alt ucunu hafifçe kaldırmak ayrıntıyı geri getirebilir; ama negatifte olmayan ayrıntı taramada da ortaya çıkmaz. Kareyi düzeltirken çekim günündeki ışığı da hatırlamak yardımcı olur: pozlama defterinde gölgeli bir tezgâh ya da akşam güneşi yazıyorsa, renkleri o ışığın sıcaklığına göre bırakmak, her şeyi aynı nötr griye çekmekten daha dürüst bir sonuç verir.

Toz, çizik ve dosya nasıl yönetilir?

Negatifin üstündeki her toz tanesi ışığı keser ve ters çevrilmiş görüntüde beyaz bir benek olarak görünür. Bu yüzden negatif, taramadan önce bir hava pompasıyla üflenir, ışık kaynağının yüzeyi ve tutucunun camı temizlenir. Negatiflere çıplak parmakla değil kenarlarından tutarak dokunulur. Kalan küçük lekeler düzenlemede temizlenir; kalıcı çizikler ise çoğu zaman negatifin kendisindedir ve özenle rötuş ister.

Dosya da bir karar gerektirir. Makineyle taramada ham dosya, ters çevirme ve renk ayarı için en geniş payı bırakır. Tarayıcıda ise baskı boyutuna yetecek bir çözünürlük seçilir; gereğinden yüksek bir çözünürlük yalnızca taramayı yavaşlatır ve dosyayı büyütür. Her dosyanın adına rulonun tarihi ve kare numarası yazılırsa, negatif kılıfı, pozlama defteri ve dosya birbirine bağlanır.

Görsel kanıt

Arkadaşın önce siyah beyaz ruloyu yaşlı üyenin düzeniyle tarıyor. Negatifi tutucuya yerleştirip ışık kutusunun üstüne koyuyor, makineyi tam paralel olacak biçimde hizalıyor ve otuz altı kareyi yarım saatte çekiyor. Düzenleme programında ters çevirdiği karelerde tavla oynayan iki adam beliriyor; ton eğrisini hafifçe biçimlendirince koyu tenli adamın yanağındaki doku da açık tenli arkadaşının alnındaki ayrıntı da yerinde kalıyor.

Ardından pazarda çektiği renkli ruloyu düz yatak tarayıcıya koyuyor. Otomatik ayarla çıkan taramada iki kardeşin fotoğrafı soğuk ve mavimsi; koyu tenli kardeşin yüzü grileşmiş. Kareler arasındaki boş film bölgesinden turuncu maskeyi nötrleyip yüzdeki orta tonlardan örnekleyerek yeniden ayarlıyor; iki kardeşin teni sıcaklığını geri kazanıyor.

En iyi üç kareyi seçerken, iki kardeşin ve tavla oynayan adamların fotoğraflarını paylaşmadan önce onlara gösteriyor ve paylaşmasına izin verip vermediklerini soruyor. Üç kare, pozlama defterinden birer satırla birlikte kulübün sayfasında yer alıyor.

Sık yapılan hata

Özet

Negatif ya bir düz yatak tarayıcıyla satır satır okunur ya da eşit bir ışık kaynağının üstünde, negatife paralel bir makineyle fotoğraflanır; iki yolda da negatif bir tutucuyla düz ve temiz tutulur. Ters çevirme tonları ve renkleri pozitife döndürür, renkli negatifte bundan önce turuncu maske boş film bölgesinden nötrlenir; her kare yüzdeki orta tonlardan ayrı ayrı düzeltilerek farklı tenlerin kendi renginde kalması ve koyu tenli yüzlerin gölgelerinin korunması sağlanır, toz taramadan önce azaltılır ve dosya rulo tarihiyle adlandırılır.

Mini ödev

Bu ödevde, modülü kapatan işi yapacaksın: bir rulo film çekecek, banyo edecek ya da ettirecek, tarayacak ve en iyi üç kareyi paylaşacaksın.

1. Bir rulo film çek; pozlama defterini tut ve en az bir karede farklı ten tonlarından insanlara yer ver.
2. Ruloyu kendin banyo et ya da bir laboratuvara ver; negatifleri kılıflara koy ve rulo tarihini yaz.
3. Negatifleri bir tarayıcıyla ya da makineyle tara; renkli negatifse turuncu maskeyi boş film bölgesinden nötrle, her kareyi yüzdeki orta tonlardan ayrı düzelt ve tenlerin kendi renginde kaldığını kontrol et.
4. En iyi üç kareyi seç; içinde tanınabilir insanlar varsa paylaşmadan önce onlara göster ve izin iste. Kareleri, her biri için pozlama defterinden bir satır ve kısa bir süreç notuyla birlikte paylaş.

Kendini değerlendir

• Düz yatak tarayıcı ile makineyle tarama arasındaki farkı açıklayabiliyor musun?
• Turuncu maskeyi nötrleyip renkli bir negatifi doğru renklerle çevirebildin mi?
• Paylaştığın karelerde her tenin kendi renginde göründüğünü ve insanların izni olduğunu doğruladın mı?

Sözlük

Mini test

1. Makineyle taramada makinenin negatife paralel olmaması neye yol açar?

• A) Renklerin ters çevrilmesine
• B) Karenin bir kenarının net, diğerinin bulanık kalmasına
• C) Turuncu maskenin kaybolmasına
• D) Tozun azalmasına

2. Renkli negatifte turuncu maske nötrlenmeden ters çevrilirse ne olur?

• A) Görüntü mavi-camgöbeği bir tona kayar
• B) Görüntü siyah beyaz olur
• C) Hiçbir şey değişmez
• D) Görüntü kırmızıya kayar

3. Taramada görülen beyaz benekler çoğunlukla nereden gelir?

• A) Turuncu maskeden
• B) Ters çevirmeden
• C) Negatifin ya da yüzeylerin üstündeki tozdan
• D) Ham dosyadan

4. Farklı tenlerin olduğu bir rulo nasıl düzeltilir?

• A) Bütün ruloya tek bir otomatik ayar uygulanır
• B) Yalnızca ilk kare düzeltilir
• C) Bütün kareler siyah beyaza çevrilir
• D) Her kare yüzdeki orta tonlardan ayrı ayrı düzeltilir

Cevaplar

1. B — Negatif ile sensör paralel değilse netlik düzlemi karenin bir bölümünü kaçırır.
2. A — Turuncu taban, ters çevrildiğinde tamamlayıcısı olan mavi-camgöbeği bir kaymaya dönüşür.
3. C — Negatifteki toz ışığı keser, ters çevrildiğinde beyaz bir benek olarak görünür.
4. D — Otomatik ayar kareyi ortalama griye çeker; her kareyi yüzden örneklemek tenleri kendi renginde tutar.

Özet kartı

• Tarayıcı kolay ama yavaş; makine hızlı ama kurulum ister.
• Negatifi tutucuyla düz tut, makineyi paralel hizala.
• Renkli negatifte önce turuncu maskeyi nötrle, sonra çevir.
• Her kareyi yüzdeki orta tonlardan ayrı düzelt.
• Tozu taramadan önce azalt; paylaşmadan önce izin iste.

Sonraki derse köprü

Üç kare kulübün sayfasında yayımlandıktan bir hafta sonra, pazardaki iki kardeşin annesi arkadaşına bir mesaj gönderiyor: kardeşlerin fotoğrafından büyük bir baskı almak istiyor ve bedelini sormak istiyor. Aynı gün mahalledeki bir kafe, menüsü için birkaç fotoğraf çekip çekemeyeceğini soruyor. Arkadaşın ilk kez fotoğraflarının karşılığında para almayı düşünüyor ve bunun hangi biçimlerde olabileceğini merak ediyor. Fotoğrafla para kazanmanın 10 yolu neler olabilir? Sonraki ders, müşteri işinden stok fotoğrafa, eğitimden baskı satışına ve içerik üretimine uzanan profesyonelleşme yollarını ele alıyor.