Canlılık ve doygunluk

Öğrenme hedefi

Bir fotoğrafın renklerini güçlendirmek için canlılık ve doygunluk kaydırıcılarını bilinçli seçebilecek ve renkleri tek tek ayarlayan renk karıştırıcıyı kullanabileceksin. Doygunluğun bütün renkleri eşit artırdığını, canlılığın ise soluk renklere daha çok, zaten güçlü renklere ve ten aralığına daha az dokunduğunu açıklayacak, renk karıştırıcıda bir rengin tonunu, kanal doygunluğunu ve kanal parlaklığını ayrı ayrı değiştirecek, gökyüzünü koyulaştırıp çimeni sakinleştirecek, tenlerin büyük kısmının aynı turuncu ve kırmızı kanallarda durduğunu bilerek o kanallara dokunurken her yüzü kontrol edecek ve güçlü bir rengin bir kanalda patlayıp ayrıntısını kaybetmesini fark edeceksin. Canlılığın ölçüsünün bir zevk tercihi olduğunu, ama bir tenin kendi renginden uzaklaşmasının bir hata olduğunu da ayırt edeceksin.

Merak sorusu

Bisiklet turunun seçkisinde sisin dağıldığı bir yayla karesi var: yeşil çayır, soluk mavi gök, yolun ortasında kırmızı montlu bir bisikletli. Kare güzel ama renkleri biraz sönük. Doygunluğu artırıyorsun; gök derinleşiyor, ama çayır fosforlu bir yeşile, kırmızı mont da ayrıntısız bir kırmızı lekeye dönüyor. Aynı ayarı mola sırasında çektiğin, açık tenli ve çilli bir arkadaşınla koyu tenli bir arkadaşının yan yana güldüğü kareye uyguladığında, birinin yüzü turuncuya kaçıyor, ötekinin yüzü kırmızımsı bir kahveye.

Canlılık kaydırıcısını denediğinde renkler yine güçleniyor ama yüzler daha az değişiyor. Fotoğraf nasıl daha canlı olur? Bu iki kaydırıcı arasındaki farkı ve renkleri tek tek ayarlamanın yolunu bu derste konuşacağız.

Bağlam

Bir boya ustası bir duvarın rengini koyulaştırmak istediğinde bütün kutuya aynı miktarda pigment eklemez; hangi rengi, ne kadar koyulaştırmak istediğine bakar. Düzenlemede de renkleri güçlendirmenin kaba ve ince yolları vardır. Temel paneldeki doygunluk ve canlılık bütün görüntüye birden dokunur; renk karıştırıcı ise tek bir renge, örneğin yalnızca gökyüzünün mavisine ya da yalnızca çayırın yeşiline.

Ders 7.5'te doygunluğun ve canlılığın en kolay abartılan ayarlar olduğunu ve teni ilk etkilediğini görmüştük. Bu ders bir adım ileri gidiyor: canlılığın neden daha yumuşak davrandığını, renkleri kanal kanal nasıl ayarlayacağını ve tenlere zarar vermeden bir manzarayı nasıl canlandıracağını anlatıyor. Bir fotoğrafın ne kadar canlı olacağı büyük ölçüde bir tercih; ama bir yüzün kendi renginden uzaklaşması bir tercih değil, bir kusurdur.

Basit açıklama

Canlılık doygunluktan nasıl ayrılır?

Doygunluk kaydırıcısı, görüntüdeki her rengin yoğunluğunu aynı oranda artırır ya da azaltır. Soluk bir mavi de, zaten parlak olan bir kırmızı da aynı ölçüde güçlenir; bu yüzden güçlü renkler çabucak aşırıya kaçar ve ayrıntılarını kaybeder. Canlılık kaydırıcısı ise daha seçici çalışır: soluk renkleri daha çok, zaten doygun olan renkleri daha az güçlendirir. Birçok programda canlılık, tenlerin bulunduğu turuncu ve kırmızı ton aralığını da korumaya çalışır.

Ten aralığı, insan tenlerinin büyük çoğunluğunun renk tekerleğinde bulunduğu, turuncu ile kırmızı arasındaki dar ton bölgesidir. İlginç olan, açık ve koyu tenlerin farklı parlaklıkta ve doygunlukta olsalar da renk tonu olarak büyük ölçüde aynı bölgede durmasıdır. Canlılığın ten koruması bu yüzden farklı tenlerde işe yarar; ama bu korumanın her programda ve her ışık koşulunda kusursuz işleyeceğine güvenmemek gerekir. Canlılığı artırdıktan sonra yüzleri büyütüp kontrol etmek yine gerekir.

Renk karıştırıcı ne yapar?

Renk karıştırıcı, görüntüdeki renkleri kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, camgöbeği, mavi, mor ve eflatun gibi kanallara ayırıp her birini ayrı ayarlamayı sağlayan paneldir. Her kanal için üç kaydırıcı bulunur. Ton kaydırması, bir rengi renk tekerleğinde komşu bir renge doğru kaydırmaktır; sarımsı bir çayırı biraz daha yeşile, camgöbeğine çalan bir gökyüzünü biraz daha maviye çekebilirsin. Kanal doygunluğu, yalnızca o rengin yoğunluğunu artırır ya da azaltır; fosforlu bir yeşili sakinleştirmek ya da soluk bir maviyi derinleştirmek için kullanılır.

Kanal parlaklığı ise yalnızca o rengin ne kadar açık ya da koyu görüneceğini değiştirir. Mavi kanalın parlaklığını biraz düşürmek, gökyüzünü doygunluğu artırmadan koyulaştırır ve bulutları öne çıkarır; bu, kaba doygunluktan çok daha doğal bir sonuç verir. Birçok programda, görüntünün üstünde bir rengin üzerine tıklayıp sürükleyerek o rengin hangi kanallarda olduğunu otomatik bulan bir araç da vardır; böylece kanalın adını tahmin etmek gerekmez.

Kanallar ten ve ayrıntıyla nasıl ilişkilidir?

Tenlerin büyük kısmı turuncu ve kırmızı kanallarda durduğu için bu iki kanala dokunmak karedeki bütün yüzleri etkiler. Turuncu kanalın doygunluğunu azaltmak kızarmış bir yüzü sakinleştirebilir, ama aynı karedeki koyu bir tenin sıcaklığını da söndürüp griye yaklaştırabilir. Turuncu kanalın parlaklığını artırmak açık bir teni daha parlak gösterirken, koyu bir teni olduğundan açık, soluk bir tona itebilir. Bir kişinin tenini «daha güzel» göstermek için yapılan kanal ayarları, bu yüzden kolayca onun tenini değiştirmeye dönüşür; turuncu ve kırmızı kanallarda küçük adımlar atmak ve her yüzü ayrı ayrı kontrol etmek gerekir.

Güçlü renklerin bir başka tuzağı da kanal kırpmasıdır. Parlak bir kırmızı montun ya da bir çiçeğin rengi fazla doygunlaştırılınca, kırmızı kanalın bilgisi üst sınıra dayanır ve kumaşın kıvrımları, taç yapraklarının dokusu kaybolup tek düze bir lekeye dönüşür. Görüntü genel histogramda patlamamış görünse bile tek bir kanal patlamış olabilir. Güçlü bir rengi büyütüp dokusunu kontrol etmek ve gerekirse o kanalın doygunluğunu geri çekmek, rengin hem canlı hem ayrıntılı kalmasını sağlar.

Görsel kanıt

Yayla karesine geri dönüyorsun ve doygunluğu sıfırlıyorsun. Önce canlılığı orta bir ölçüde artırıyorsun; soluk gök ve çayır güçleniyor, kırmızı mont neredeyse aynı kalıyor. Sonra renk karıştırıcıyı açıyorsun: mavi kanalın parlaklığını biraz düşürünce gök koyulaşıyor ve bulutlar beliriyor; yeşil kanalın doygunluğunu azaltıp tonunu hafifçe sarıdan uzaklaştırınca çayır fosforlu olmaktan çıkıp doğal bir yeşile dönüyor. Kırmızı montu büyüttüğünde kumaşın kıvrımları seçiliyor; kırmızı kanalın doygunluğunu biraz geri çekince kıvrımlar belirginleşiyor.

Sonra mola karesini açıyorsun. Canlılığı küçük bir ölçüde artırıyor, doygunluğa hiç dokunmuyorsun. İki yüzü de büyütüyorsun: açık tenli arkadaşının yanaklarındaki pembe hafifçe fazlalaşmış, koyu tenli arkadaşının teni ise doğal. Turuncu kanalın doygunluğunu küçük bir adım düşürüp yeniden bakıyorsun; bu kez koyu tenli arkadaşının yüzü sönmeye başlıyor. Adımı geri alıp yerine yalnızca açık tenli arkadaşının yüzüne küçük bir yerel düzeltme yapıyorsun. Karede iki yüz de kendi renginde: biri çilleri ve yumuşak pembesiyle, öteki sıcak ve derin kahvesiyle.

Sık yapılan hata

Özet

Doygunluk bütün renkleri eşit güçlendirir ve güçlü renkleri çabucak aşırıya iter; canlılık ise soluk renklere daha çok, doygun renklere ve tenlerin bulunduğu turuncu ile kırmızı arasındaki ten aralığına daha az dokunur, ama her durumda aynı başarıyla çalıştığı varsayılmamalıdır. Renk karıştırıcı, her renk kanalının tonunu, doygunluğunu ve parlaklığını ayrı ayarlamayı sağlar; mavi kanalın parlaklığını düşürmek gökyüzünü doğal biçimde koyulaştırır, yeşil kanalın doygunluğunu azaltmak çayırı sakinleştirir. Tenlerin büyük kısmı aynı kanallarda durduğu için o kanallarda küçük adımlar atmak, güçlü renklerde kanal kırpmasını kontrol etmek ve her yüzü ayrı ayrı büyütmek, renkleri canlandırırken her tenin kendi rengini korur.

Mini ödev

Bu ödevde bir manzarayı ve bir grup portresini renklerine zarar vermeden canlandıracaksın.

1. Soluk renkli bir manzara karesini önce yalnızca doygunlukla, sonra yalnızca canlılıkla canlandır ve iki sonucu karşılaştır.
2. Renk karıştırıcıda mavi kanalın parlaklığını düşürerek gökyüzünü koyulaştır; yeşil kanalın doygunluğunu ve tonunu ayarlayarak çayırı ya da ağaçları doğal bir yeşile getir.
3. Karedeki en güçlü rengi büyüt ve dokusunun kaybolup kaybolmadığını kontrol et.
4. Farklı tenlerden insanların yer aldığı bir karede turuncu kanalın doygunluğunu ve parlaklığını küçük adımlarla değiştir; her adımda her yüzü ayrı ayrı büyütüp bak.

Kendini değerlendir

• Canlılıkla canlandırdığın kare, doygunlukla canlandırdığına göre daha doğal mı?
• Gökyüzünü koyulaştırırken doygunluk yerine kanal parlaklığını kullanmak nasıl bir fark yarattı?
• Turuncu kanalı değiştirdiğinde karedeki her yüz kendi teninin renginde kaldı mı?

Sözlük

Mini test

1. Canlılık kaydırıcısı doygunluktan nasıl ayrılır?

• A) Yalnızca siyah beyaz fotoğraflarda çalışır
• B) Soluk renkleri daha çok, doygun renkleri ve ten aralığını daha az güçlendirir
• C) Bütün renkleri eşit güçlendirir
• D) Yalnızca parlaklığı değiştirir

2. Gökyüzünü doygunluğu artırmadan doğal biçimde koyulaştırmak için ne yapılabilir?

• A) Genel pozlamayı artırmak
• B) Kırmızı kanalın doygunluğunu artırmak
• C) Mavi kanalın parlaklığını düşürmek
• D) Canlılığı sıfıra indirmek

3. Turuncu kanalın doygunluğunu büyük bir adımla azaltmak neden risklidir?

• A) Tenlerin büyük kısmı bu kanalda durduğu için karedeki bütün yüzler birlikte değişir
• B) Gökyüzü yeşile döner
• C) Dosya boyutu büyür
• D) Kırpma uyarısı kapanır

4. Kırmızı bir montun rengini güçlendirdikten sonra kumaşın kıvrımları kayboldu. Bunun olası nedeni nedir?

• A) Beyaz dengesinin yanlış olması
• B) Objektifin kirli olması
• C) Pozlamanın düşük olması
• D) Kırmızı kanalın üst sınıra dayanıp ayrıntısını kaybetmesi

Cevaplar

1. B — Canlılık seçici çalışır; doygun renkleri ve tenleri daha az etkiler.
2. C — Kanal parlaklığı yalnızca mavinin koyuluğunu değiştirir, doygunluğu zorlamaz.
3. A — Açık ve koyu tenler büyük ölçüde aynı ton bölgesinde durur; o kanal bütün yüzleri etkiler.
4. D — Tek bir kanal patlayınca o rengin dokusu kaybolur, genel histogram bunu göstermeyebilir.

Özet kartı

• Doygunluk hepsini eşit artırır; canlılık soluklara çok, güçlülere ve tenlere az dokunur.
• Renk karıştırıcı: her kanalda ton, doygunluk, parlaklık.
• Gökyüzü için mavi parlaklığı düşür; fosforlu yeşili sakinleştir.
• Tenler turuncu ve kırmızı kanallarda: küçük adım, her yüzü ayrı kontrol.
• Güçlü renkte kanal kırpmasına bak; dokusunu büyütüp kontrol et.

Sonraki derse köprü

Yayla karesinin renkleri artık yerinde; ama ekranda büyüttüğünde bisikletlinin yüzü ve montunun kenarları biraz yumuşak görünüyor, gökyüzünün koyulaştırılmış kısımlarında da ince bir kumlanma belirmiş. Keskinlik kaydırıcısını artırdığında kumlanma da belirginleşiyor; kumlanma azaltmayı artırdığında ise yüz balmumu gibi düzleşiyor. Keskinlik ve kumlanma dengesi nasıl kurulur? Sonraki ders netleştirmenin ve kumlanma azaltmanın birbirini nasıl çektiğini ve netleştirmenin var olan ayrıntıyı belirginleştirip bulanığı kurtaramadığını konuşuyor.