Beyaz dengesi

Öğrenme hedefi

Makinenin beyazı nasıl bulduğunu anlayacak ve çekim anında beyaz dengesini sahneye göre ayarlayabileceksin. Beyaz dengesine yazdığın sayının ışığın rengini makineye söylemek olduğunu ve bu sayı ışıktan farklıysa fotoğrafın hangi yöne kayacağını açıklayacak, otomatik ayarın hangi sahnelerde yanıldığını tanıyacak, hazır ayarları ve Kelvin girmeyi seride tutarlı renk için kullanacak, gri bir kartla özel beyaz dengesi alacak ve farklı tenlerden insanların aynı ışıkta durduğu bir karede rengi bir kişinin tenine göre değil, nötr bir referansa göre ayarlamanın neden herkesin kendi rengini koruduğunu bileceksin.

Merak sorusu

Bir tekstil atölyesinde, dikiş makinelerinin başında çalışan üç kadını çekiyorsun. Tavanda uzun floresan lambalar, bir köşede pencere. Otomatik beyaz dengesiyle çektiğin karelerin birinde her şey yeşilimsi, ötekinde kumaşlar soluk bir maviye kaymış, pencereye yakın çektiğin karede ise renkler sıcacık. Aynı atölye, aynı dakikalar, üç ayrı renk.

Fotoğraflarım neden turuncu ya da mavi çıkıyor? Çünkü makine her karede şu soruyu cevaplamak zorunda: bu sahnede beyaz olan ne? Bu derste makinenin bu soruya nasıl cevap verdiğini, cevabı yanlış verdiğinde nasıl düzelteceğini ve cevabı ona senin nasıl söyleyebileceğini konuşacağız.

Bağlam

Ders 11.1'de ışığın bir rengi olduğunu ve bu rengin Kelvin ile anlatıldığını gördük. Göz, önündeki ışığın rengine sessizce uyum sağlar; akkor bir odada da bulutlu bir sokakta da beyaz kâğıdı beyaz görürsün. Makine ise ışığı olduğu gibi kaydeder ve beyazı beyaz göstermek için ışığın rengini hesaba katmak zorundadır. Bu hesaba beyaz dengesi denir.

Ders 7.4'te rengi düzenleme programında, sonradan düzeltmeyi öğrenmiştik. Ders 4.7'de de telefonun pro modunda beyaz dengesi kontrolünü görmüştük. Bu ders işi çekim anına taşıyor: rengi baştan doğru almak, bir seriyi baştan sona aynı renkte tutmak ve düzenlemeye kalan işi azaltmak.

Basit açıklama

Beyaz dengesine yazdığın sayı ne anlatır?

Beyaz dengesini 3200 Kelvin'e ayarladığında makineye şunu söylersin: bu sahneyi 3200 Kelvin'lik, yani turuncu bir ışık aydınlatıyor. Makine de bu turuncuyu nötrlemek için görüntüye karşıt rengi, maviyi ekler. Işık gerçekten 3200 Kelvin'se beyazlar beyaz çıkar. Aynı ayarla güneşli bir sokağı çekersen, sokakta nötrlenecek bir turuncu olmadığı hâlde makine mavi eklemeye devam eder ve fotoğraf maviye kayar.

Kural kısaca şudur: beyaz dengesi ışıktan düşük bir sayıya ayarlanırsa fotoğraf maviye, yüksek bir sayıya ayarlanırsa turuncuya kayar. 5600 Kelvin'lik gün ışığı ayarıyla akkor bir odayı çektiğinde oda turuncu çıkar; 3200 Kelvin'lik akkor ayarıyla gün ışığında çektiğinde her şey mavi olur. Bu kaymanın büyüklüğü, Ders 11.1'deki gibi, Kelvin farkına değil mired farkına bağlıdır. Beyaz dengesi ışığın kendisini değiştirmez; yalnızca makinenin o ışığı nasıl yorumlayacağını değiştirir.

Otomatik ayar nerede yanılır?

Otomatik beyaz dengesi sahneye bakar ve ortalamanın nötr olması gerektiğini varsayarak ışığın rengini tahmin eder. Çoğu sahnede bu tahmin iyi çalışır. Ama sahnede tek bir renk baskınsa tahmin sapar: sarı boyalı bir mutfakta ya da kırmızı halılı bir salonda makine duvarın rengini ışığın rengi sanıp onu siler ve görüntüye karşıt bir renk ekler. Gün batımında da benzer biçimde, turuncu ışığı bir hata sayıp bastırabilir ve istediğin sıcaklığı alıp götürebilir.

Otomatik ayarın bir başka sorunu tutarlılıktır. Her karede yeniden tahmin yaptığı için, kadrajdaki renkler değiştikçe tahmin de değişir. Atölyede makineyi bir yeşil kumaş topuna, sonra bir mavi iplik rafına çevirdiğinde, ışık aynı kaldığı hâlde fotoğrafların rengi kareden kareye kayar. Tek bir kare için bu önemsiz olabilir; bir seri, bir ürün kataloğu ya da bir aile albümü için sorundur.

Hazır ayarlar ve Kelvin ne işe yarar?

Makinelerin çoğunda güneş, bulut, gölge, ampul, floresan ve flaş simgeleriyle gösterilen hazır ayarlar bulunur. Her biri yaklaşık bir Kelvin değerine karşılık gelir ve adını taşıyan ışığa göre nötrleme yapar. Floresan ayarı genellikle yeşil kaymayı da biraz düzeltir. Hazır ayarı sahnenin ışığına göre seçtiğinde renk, otomatik ayardaki gibi kareden kareye oynamaz.

Kelvin değerini doğrudan girmek bir adım daha ileri gider. Işığın değerini biliyorsan ya da birkaç deneme karesiyle bulduysan, o sayıyı sabitler ve bütün seriyi aynı renkte çekersin. Hazır ayarlar ve Kelvin ayrıca bilinçli bir seçim için de kullanılabilir: gün ışığında bulut ya da gölge ayarını seçmek fotoğrafı ısıtır, Kelvin'i ışıktan düşük tutmak serinletir. Bu bir hata değil, rengin anlattığı hisse dair bir karardır ve kararın sana ait olduğunu bilmek yeterlidir.

Gri kart ne işe yarar?

En isabetli yol, makineye sahnede neyin nötr olduğunu göstermektir. Gri kart, bütün renkleri eşit yansıtacak biçimde üretilmiş, rengi olmayan bir karttır. Kartı konunun durduğu yere, konunun aldığı ışığa dönük tutarsın; makinenin özel beyaz dengesi menüsünde kartı kadrajı dolduracak biçimde çeker ve bu kareyi referans olarak seçersin. Makine artık o ışıkta kartın gri olması için ne gerekiyorsa onu uygular. Kart yoksa beyaz bir kâğıt da iş görebilir, ama bazı kâğıtlar beyazlatıcı maddeler içerir ve ışığa göre hafifçe maviye kayabilir.

Ham kayıtla çekiyorsan, kartı sahnede bir kez çekip sonra düzenlemede o karedeki gri noktaya tıklayarak bütün seriyi aynı biçimde düzeltebilirsin. Bu yol insanların bulunduğu kareler için özellikle değerlidir. Rengi bir kişinin tenine bakarak ayarlarsan, o tenin kendi sıcaklığını ya da serinliğini de silersin ve yanındakilerin tenini de aynı oranda kaydırırsın. Gri karta göre yapılan düzeltme ise ışığın rengini siler ve her teni, açık ya da koyu, sıcak ya da serin alt tonuyla olduğu gibi bırakır.

Görsel kanıt

Atölyeye dönüyorsun. Ortadaki makinede çalışan kadının, koyu tenli, başörtülü, orta yaşlı bir kadının yanına eğilip gri kartı yüzünün hizasında, floresanlara dönük tutuyorsun ve özel beyaz dengesini bu karttan alıyorsun. Yan tezgâhlarda açık tenli genç bir kadın ve buğday tenli yaşlı bir kadın çalışıyor; üçü de aynı floresanların altında.

Yeni ayarla çektiğin karede yeşilimsi perde kalkmış. Koyu tenli kadının yüzü sıcak, parlak bir kahverengi; başörtüsünün beyazı gerçekten beyaz. Genç kadının açık teni pembemsi, yaşlı kadının teni altın rengine çalan bir bej; her biri kendi rengiyle duruyor. Makineyi kumaş toplarına, iplik raflarına çevirdiğinde renkler kareden kareye oynamıyor. Aynı atölyeyi pencere dibinde çekmek istediğinde ise kartı bu kez pencere ışığında tutup yeni bir ayar alıyorsun, çünkü orası başka bir ışık.

Sık yapılan hata

Özet

Beyaz dengesi, makineye sahneyi aydınlatan ışığın rengini söyleyen ayardır: ışıktan düşük bir değer fotoğrafı maviye, yüksek bir değer turuncuya kaydırır. Otomatik ayar baskın renkli sahnelerde yanılabilir ve seride tutarsız renk verir; hazır ayarlar ve Kelvin rengi sabitler ve bilinçli bir sıcaklık seçimine izin verir. Gri kartla alınan özel beyaz dengesi ışığın rengini siler ve farklı tenlerden insanların her birini kendi alt tonuyla bırakır.

Mini ödev

Bu ödevde aynı sahneyi farklı beyaz dengesi yollarıyla çekip karşılaştıracaksın.

1. Akkor ya da sıcak bir lambanın aydınlattığı bir odayı otomatik, ampul hazır ayarı ve gün ışığı hazır ayarıyla çek.
2. Tek renkli, baskın bir yüzeyin, örneğin renkli bir duvarın önünde otomatik ayarla beş kare çek ve kareler arasında rengin oynayıp oynamadığına bak.
3. Gri bir kartı ya da beyaz bir kâğıdı konunun ışığında tutup özel beyaz dengesi al ve aynı sahneyi yeniden çek.
4. Farklı tenlerden iki kişiyi aynı ışıkta çek; rengi bir kez birinin tenine göre, bir kez karta göre ayarlayıp iki sonucu karşılaştır.

Kendini değerlendir

• Gün ışığı ayarıyla akkor odada çektiğin karenin hangi yöne kaydığını önceden tahmin edebildin mi?
• Karta göre ayarladığın karede beyaz nesneler gerçekten beyaz mı?
• Karta göre ayarlanan karede iki kişinin tenleri birbirinden farklı, kendi renklerinde mi kaldı?

Sözlük

Mini test

1. Beyaz dengesi 3200 Kelvin'e ayarlıyken güneşli bir sokak çekilirse fotoğraf hangi yöne kayar?

• A) Turuncuya
• B) Yeşile
• C) Maviye
• D) Hiçbir yöne

2. Sarı boyalı bir mutfakta otomatik beyaz dengesi neden yanılabilir?

• A) Duvarın rengini ışığın rengi sanıp siler ve karşıt renk ekler
• B) Mutfakta ışık hiç olmadığı için
• C) Otomatik ayar sarıyı göremediği için
• D) Duvar pozlamayı bozduğu için

3. Işığı değişmeyen bir mekânda bir seriyi aynı renkte çekmek için hangisi en az uygundur?

• A) Kelvin değerini sabitlemek
• B) Gri kartla özel beyaz dengesi almak
• C) Uygun hazır ayarı seçmek
• D) Otomatik beyaz dengesinde bırakmak

4. Farklı tenlerden üç kişinin bulunduğu bir karede rengi ortadaki kişinin tenine göre ayarlamak neden sorunludur?

• A) Pozlama değişir
• B) O tenin alt tonu silinir ve ötekilerin tenleri de aynı oranda kayar
• C) Odak kayar
• D) Gri kart kullanılamaz hâle gelir

Cevaplar

1. C — Makine turuncu bir ışık varsayıp mavi ekler; ışık aslında gün ışığı olduğu için eklenen mavi fotoğrafa kalır.
2. A — Otomatik ayar sahnenin ortalamasını nötr sayar; baskın sarı duvarı ışığın rengi sanıp maviyle bastırır.
3. D — Otomatik ayar kadraj değiştikçe tahminini de değiştirir; ötekiler rengi sabit tutar.
4. B — Ten nötr bir referans değildir; ona göre yapılan düzeltme o kişinin rengini ve ötekilerin renklerini kaydırır.

Özet kartı

• Beyaz dengesi ışığın rengini makineye söyler; ışığı değiştirmez.
• Ayar ışıktan düşükse mavi, yüksekse turuncu.
• Otomatik ayar baskın renkte yanılır ve seride renk oynatır.
• Hazır ayar ya da Kelvin rengi sabitler; bilinçli sıcaklık da bir seçimdir.
• Gri kartı konunun ışığında tut; her ten kendi rengiyle kalır.

Sonraki derse köprü

Beyaz dengesini ayarlarken hep aynı iki rengin arasında gidip geldik: turuncuyu nötrlemek için mavi, maviyi nötrlemek için turuncu ekledik. Bu iki renk birbirini neden bu kadar kolay siliyor, ve aynı karede yan yana durduklarında neden birbirini öne çıkarıyor? Sonraki ders renkleri bir çemberin üstüne dizerek karşıt, komşu ve üçlü renk ilişkilerini ve bu ilişkilerin bir fotoğrafta nasıl okunduğunu konuşuyor.