Üst bant sınavı: bölümler ve strateji

Kanca

Üst bandın sınavından tek bir toplam puanla çıkılmaz. Sınavı yürüten kurumun sayfasına göre aday beş ayrı puan alır, her biri 0 ile 100 arasında; üstüne bir de düzey kararı. O karar dört sonuçtan biridir: yedinci düzeye ulaşmadı, yedinci, sekizinci ya da dokuzuncu. Üç düzey tek kâğıtta ayrılır, ama düzeyi puanların toplamı belirlemez.

Anlatım

Sahne: tahtadaki tablo

28 Ekim 2030 pazartesi, 张老师 dersi bir tabloyla açtı. Tahtaya beş satır çizdi, sınıfa döndü: «期末的水平考试，就按这个格式出，只是短一点。» Dönem sonundaki sınıf sınavı gerçek sınavın kısaltılmış bir biçimi olacaktı. Tablo, 汉考国际'nin (CTI) resmî sitesindeki HSK 7–9 sayfasındandı.

Beş bölüm, 98 soru

Sayfa her bölümün malzemesini de adlandırır. Dinlemede haber, ticari görüşme, münazara, söyleşi, konuşma ya da ders, belgesel ve toplantı konuşması. Okumada haber, bilim yazısı, araştırma raporu, akademik metin, Çin kültürü ve Çin'e genel bakış. Yazmanın ilk kısmı bir grafiği betimleyip çözümlemek, ikincisi verilen bir konuda görüş bildirip onu savunmaktır. Çeviri, açıklayıcı, anlatı ve tartışmacı türlerde yabancı dildeki bir metni yazılı ya da sözlü olarak Çinceye aktarmaktır. Konuşmada ise resmî yazışma, anlatı ve tartışma metinleri aktarılır ya da onlar üzerine görüş bildirilir.

Yön tek: yabancı dilden Çinceye. Hangi dillerden çeviri yapılabildiğini sayfa söylemiyor.

Nesnel soru, öznel soru

Dinleme ve okumanın büyük kısmı nesneldir; yazma, çeviri ve konuşma bütünüyle özneldir. Dinlemenin ikinci ve üçüncü kısımlarında da üçer öznel soru vardır: dinlemede bile aday yalnız seçmez, bir şey üretir.

Yedi, sekiz, dokuz: tek sınav nasıl ayırır

Düzey kararı iki adımlıdır. Önce okuyucuların verdiği ham puandan, madde tepki kuramı (项目反应理论) ile adayın her beceri için bir yetenek değeri hesaplanır; bu değerden de 0–100 arasındaki beş rapor puanı türetilir. Sonra yetenek değeri, soruların neyi ölçtüğü ve ne kadar güç olduğuyla birlikte değerlendirilir ve aday dört gruptan birine yerleşir. Ölçeğin dayanağı 2021'de yayımlanan ulusal seviye standardıdır (GF0025-2021).

Sayfada bir geçme puanı ya da toplam puan yok; «kaç alırsam sekizi geçerim?» sorusu orada cevapsız kalır.

Bir öğleden sonra, iki oturum

Sınav yalnız bilgisayarda yapılır ve bir öğleden sonrayı kaplar. Sayfadaki saat çizelgesine göre 13.00–16.10 arasında dinleme, okuma, yazma ve yazılı çeviri, arada bir mola. 16.10–16.40 dinlenme ve yeniden sisteme giriş. 16.40–17.10 sözlü çeviri ve konuşma. Çevirinin 41 dakikası böylece ikiye bölünür: yazılısı ilk oturumda, sözlüsü son yarım saatte.

Bu derste önerilen strateji

Aşağıdakiler sınav kurumunun tavsiyesi değil; bu dersin, tablodaki sayılardan ve önceki derslerden çıkardığı bir plandır.

Okuma. 47 soru 60 dakika. Üçüncü kısmın 14 sorusu öznel, yani yazmak zaman alır. Önerimiz: o kısma baştan yarım saat ayır, ilk iki kısmın 33 sorusunu kalan yarım saate sığdır. Uzun bir araştırma metninde her satırı sırayla okumak yerine önce özete, sonra kapanışa bak (Ders Y.23); sorunun aradığı bilgi çoğu zaman bu iki durağın birinde yazar.

Yazma. İki görev, 55 dakika. Grafik görevinde Deniz'in bildiği sözcük hazır: oran 40'tan 46'ya çıktıysa artış altı 百分点'dır, yüzde altı değil. Görüş görevinde ise genel yargı başa, ayrıntı arkaya; konu uzarken özne susar, konu değişince yeniden adlandırılır (Ders Y.22).

Çeviri. Kaynak cümle uzunsa Çincede tek cümle kalmak zorunda değildir. Deniz 周经理'nin uzun cümlelerini Türkçeye bölerek aktarmayı masada öğrendi (Ders Y.32); sınavda yön ters, alışkanlık aynı: önce böl, sonra Çince sıraya diz.

Konuşma. Beş görev, yaklaşık 24 dakika. Metni aktarırken (转述) konuşanın sözünü kendi ağzından değil, aktaranın ağzından ver; görüş görevinde görüşünü ilk cümlede söyle.

Deneme: yirmi dakika, bir paragraf

4 Kasım pazartesi 张老师 bir deneme yaptırdı: herkes kendi ana dilinden kısa bir paragrafı yirmi dakikada Çinceye çevirecekti. Deniz Türkçe, 马克 Fransızca bir paragraf getirdi. 张老师'nin tek ölçütü vardı: «原文我看不懂，我只看中文通不通。»

Kâğıtlar ertesi gün geri geldi. 马克'in kâğıdında bir Fransızca cümle tek bir Çince cümleye dönüşmüştü: elli küsur karakter, altında uzun bir kırmızı çizgi. Deniz'in kâğıdında ise bir Türkçe cümle üç Çince cümle olmuştu.

Karakter köşesi

录, dinleme bölümündeki 纪录片'de ve 录音'de karşına çıkar; 汉典 anlamlarını «yazıya geçirmek, kopyalamak» ve «kayıtların toplandığı defter» diye verir, 录取 «kabul etmek» de aynı karakterle yazılır. 汉典 衡'nin ilk anlamını öküz boynuzuna bağlanan yatay sırık diye verir; bugün «kantar kolu» ve «tartmak» anlamlarıyla 衡量'da yaşar. 槛 iki okunuşludur: kapı eşiğinde kǎn, korkuluk ve kafeste jiàn (槛车). 窍 «delik» demektir, 穴 kökünü taşır ve 巧 sesi verir; 七窍 yüzdeki yedi deliktir, 窍门 ise bir işin püf noktası. 兼'nin eski biçimi, 汉典'ye göre, iki başağı tek elle tutan bir eldir; 兼职 ve 兼顾 bu «ikisini birden» anlamını sürdürür. 刺 刀 köküyle batırmayı anlatır; 冲刺 koşucunun bitişe yaklaşırken yaptığı atılımdır.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede «eşik», TDK'ye göre önce kapı boşluğunun altındaki alçak basamaktır; mecaz anlamı «başlangıç noktası»dır: «bunalımın eşiğinde». 门槛 da önce kapının altındaki yatay tahtadır. İki dil burada ayrılır. 汉典 门槛'ya ikinci bir anlam daha verir: 窍门, yani bir işi çözmenin yolu. Türkçe «eşik» bu anlamı taşımaz; o iş için «püf noktası» vardır. TDK onu «bir işin en ince, hassas ve önemli noktası» diye tanımlar, 窍门'ye en yakın Türkçe söz de budur.

Sınav dilinde de bir fark göze çarpar. Türkçede «sınava girmek» denir: sınav bir mekân gibidir. Çincede ise 考 doğrudan nesne alır ve seviyeyi önüne koymaz, arkasına alır: 考HSK, 考七级. «Soru çözmek» Türkçede bir bulmacayı çözmeye benzer; Çince 做题 ise soruyu «yapmak»tır, 答题 «cevaplamak».

Çeviride Türkçe yüklemi sona koyar ve uzun niteleyicileri adın önüne yığar. Çince de niteleyiciyi öne alır, ama bu derste gördüğümüz gibi uzun bir zincir orada okuru yorar; bölmek bu yüzden iki dil arasında kendiliğinden doğan bir iştir.

Örnekler

Örnek diyalog

6 Kasım 2030 çarşamba öğlesi, okulun kantini. 马克'in tepsisinde kıpkırmızı bir 麻辣香锅, Deniz'in önünde çorba; ikisinin de çantasında dün geri verilen deneme kâğıdı.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Kalan 30 dakika ilk iki kısmın 28 + 5 = 33 sorusuna kalır: soru başına bir dakikadan biraz az.
2. Örneğin: 公司公布了一项调查的结果。结果显示，去年来这个城市的外国游客大多年纪较大。公司因此设计了一条新路线。 Türkçenin sona yığdığı «açıklayan şirket» Çincede ilk cümlenin öznesi olur.
3. 骑自行车来的学生比例从百分之三十二下降到百分之二十七，下降了五个百分点。
4. 冲刺, 窍门, 兼顾, 衡量.

Özet kartı

1. HSK 7–9 tek sınavdır: 98 soru, beş bölüm (听力, 阅读, 写作, 翻译, 口语), yaklaşık 210 dakika; şimdilik yalnız bilgisayarda.
2. 67 nesnel, 31 öznel soru (客观题 / 主观题). Yazma, çeviri ve konuşma bütünüyle öznel; dinlemede de altı öznel soru var.
3. Sonuç beş rapor puanıdır (her biri 0–100) ve bir düzey kararı (等级评定): yedinci düzeye ulaşmadı, yedi, sekiz ya da dokuz. Düzey, madde tepki kuramıyla ölçülen yetenek değerinden ve soruların içerik ve güçlüğünden çıkar.
4. Çeviri yabancı dilden Çinceyedir; yazılısı ilk oturumda, sözlüsü konuşmayla birlikte son yarım saatte.
5. Bu derste önerilen plan: okumada öznel kısma baştan zaman ayır; grafikte 百分点'yı yüzdeden ayır; çeviride önce böl, sonra diz; konuşmada görüşü ilk cümlede söyle.
6. Yeni karakterler: 录, 衡, 槛, 窍, 兼, 刺.

Sonraki derse köprü

Sınav bir öğleden sonranın ölçüsüdür, izlencenin on bir bin kelimelik listesi de bir yerde biter. Liste bittikten sonra yeni kelime nereden gelir? Bir öğretmen ya da sınav yokken ilerleyip ilerlemediğini kim söyler, ve Çincede ustalık hangi günlük alışkanlıkta saklıdır?