Sunum yapmak ve tartışmak

Kanca

Sunumun en zor anı çoğu zaman konuşma değil, ondan sonraki üç saniyedir: biri elini kaldırır ve cevabını bilmediğin bir soru sorar. Türkçede o boşluğu doldurmayı bilirsin. Çincede dolduracak hazır bir söz yoksa, ya susarsın ya da bir cevap uydurursun.

Anlatım

Sahne: on dakika, bir ekran

14 Mayıs 2029 pazartesi 张老师 altıncı düzeyin son ödevini duyurdu: herkes kendi ülkesiyle Çin'den bir şeyi karşılaştıran on dakikalık bir sunum yapacak, ardından beş dakika soru ve tartışma gelecek. Deniz'in sırası 23 Mayıs çarşamba.

Konu kendiliğinden geldi: annesinin yoğurtlu mantısı ile 小明'in annesinin sirkeyle yenen 饺子'su. 19 Mayıs cumartesi Deniz evde 小明'in önünde prova yaptı. Konuşma on iki dakika tuttu; iki slayt çıktı. 小明 bir de dinleyici rolüne girdi ve Deniz'i sorularla sıkıştırdı.

Açılış: konuyu ve yolu söylemek

Bu derste açılış iki şeyi söylüyor: ne anlatılacak, hangi sırayla.

要讲的是 yapısı konuyu 是'nin arkasına, cümlenin sonuna taşır. İkinci cümle bir yol haritasıdır: dinleyen, sunumun nerede biteceğini baştan bilir. Sıralayan zarfları (首先, 其次, 最后) Ders HSK4.13'te gördün; burada aynı işi 先……再……最后 görüyor.

Ekranın kelimeleri

Slaytın Çincesi 幻灯片 huàndēngpiàn'dır. Kelime eskidir: 汉典 onu projektörle gösterilen saydam film karesi diye tanımlar. Bilgisayar sunumu gelince ad yeni nesneye geçti; Microsoft'un sadeleştirilmiş Çince PowerPoint yardım sayfaları slayda 幻灯片 der. Aynı şirketin geleneksel Çince sayfalarında ise kelime 投影片'dir. 方晴 Taipei'den geldiği için ikincisini kullanıyor; Ders HSK6.29'daki iki kıyı sözlüğünün mantığı burada da işliyor, iki ad da kendi yerinde doğrudur.

投影 tóuyǐng «yansıtmak, yansıtılan görüntü» demek; 汉典: «光线将物体的影子投射到另一个面上». Aygıtın tam adı 投影仪'dır; bu derste sınıfta kısaca 投影 deniyor. Görüntünün düştüğü yüzey 屏幕 píngmù: telefonun da, bilgisayarın da, sınıfın duvarındaki perdenin de ekranı. 马克 ise bütün dosyaya PPT diyor; Latin harfleri Çince cümlede olduğu gibi kalır.

Bir bölümden ötekine

Sunumun ortasında dinleyici kaybolmasın diye konuşan, bitirdiği yeri ve başladığı yeri söyler:

下面 burada yer değil sıra bildirir: «bundan sonra». 谈谈 fiilin ikilenmiş biçimiyle konuya hafif bir giriş yapar. Ekrana dikkat çekmek için 请看这张图 yeter; konuşan bir sayıyı ya da ayrıntıyı gösterecekse 大家可以看到…… ile devam eder. Kapanış, açılışın aynası gibi kurulur:

以上 «yukarıdakiler, buraya kadar söylenenler» demektir; 就是 onu sunumun tamamına eşitler. 报告 burada yazılı rapor değil; 汉典 kelimenin anlamları arasında «topluluk önünde yapılan resmî anlatım»ı da sayar.

Soru gelince

Bu derste soranlar 请问 ya da 我想问一下 ile giriyor. Cevap verenin elinde bu derste üç araç var. 这个问题问得好 soruyu tanır ve düşünmek için bir nefes kazandırır. 你是说……吗？ soruyu kendi sözünle geri verip doğru anladığını sınar. Bilmediğin bir şey sorulduysa erteleme sözü gelir:

下来 burada yön değil zaman bildirir. 汉典 bu anlamı «sonradan, ardından olan» diye verir ve 《朱子语类》'ndan bir örnekle destekler. Daha açık bir seçenek 课后 «dersten sonra»dır. Konuşan bilmediğini saklamıyor, ama soruyu ortada da bırakmıyor.

Tartışmada söz almak

Sunumdan sonra söz almak için bu derste konuşan kısaca durduruluyor: 不好意思，打断一下. 我说两句 da kendine küçük bir alan açar.

Söz alan kişi her zaman karşı çıkmaz. 补充 bǔchōng 汉典'e göre «var olanın üstüne eksik kalan kısmı eklemek»tir; 我补充一点 diyen önceki konuşmacıyı düzeltmiyor, onun cümlesine bir parça ekliyor. Karşı çıkmanın derecelerini (我不太同意, 我不完全同意) ve 有一定道理'nın sınırlı onayını Ders HSK4.40'ta gördün. Burada aynı onay daha kısa bir biçimde geliyor: 你说的有道理，不过…….

Tartışmayı kapatan söz bazen bir hüküm değildir. 求同存异 qiú tóng cún yì 汉典'de «ortak zemini arayıp farklı görüşleri saklı tutmak» diye geçer; 国语辞典'nin örneğinde birkaç hararetli tartışmadan sonra ilk ortak anlayışa varılır. Kimse ötekine katılmak zorunda değil: anlaşılan nokta söylenir, anlaşılmayan nokta açıkça yerinde bırakılır.

Karakter köşesi

汉典 屏'i 尸 ile ses veren 并'den kurar; ilk anlamı sarayın kapısının önüne çekilen küçük duvardır, yani bir siper. 屏幕'nin eski anlamı da buradan gelir: paravana benzeyen bir örtü. 幕 aynı çizgide durur: 巾 «kumaş», 莫 ses; ilk anlamı çadırın tepe örtüsüdür. 投 «el» ile eski bir silah olan 殳'nin birleşimidir ve önce «fırlatmak» demektir; 投影'de fırlatılan şey ışık. 充'in 汉典'deki ilk anlamı «uzun, yüksek»tir, «dolu» anlamı 《广雅》'nın «充，满也» açıklamasından gelir. 幻'nin bugünkü anlamı «gerçek olmayan»dır. Ezber için: ekrandaki görüntüye dokunamazsın.

Türkçe ile karşılaştırma

İki dil de eski bir aygıtın adını yeni nesneye taşımış. TDK «slayt»ı İngilizce «slide»dan alır ve iki anlam sayar: tepegöze konan saydam kâğıt ve bilgisayarda hazırlanıp yansıtım aygıtında kullanılan görüntü. 幻灯片 da film karesinden PowerPoint sayfasına geçti. «Perde» ile 屏幕 arasında benzer bir yol var: TDK perdenin ilk anlamını ışığı ya da görüşü engelleyen örtü, ikincisini üzerine görüntü yansıtılan yüzey diye verir. 屏'in sarayın önündeki siperinden bugünün ekranına giden çizgi aynı.

Sunumun kalıplarında iki dil birbirine yakın. «Bugün size … anlatacağım» 今天我要讲的是…… ile, «Sorusu olan var mı?» 大家有什么问题吗 ile karşılanır. «Bir ekleme yapayım» 我补充一点'in tam karşılığıdır; ikisi de önceki sözü çürütmeden genişletir.

Ayrılık kapanışta. TDK «orta yol»u herkesin kabul edebileceği bir tutum diye tanımlar: iki taraf birbirine doğru bir adım atar. 求同存异 ise kimseyi yerinden kıpırdatmaz; ortak noktayı adlandırır ve ayrılığı olduğu gibi bırakır.

Örnekler

Örnek diyalog

23 Mayıs 2029 çarşamba sabahı, sınıf. Projektörün ışığı yanıyor, ama ekran boş. Deniz kürsüye çıkıyor.

Dokuz dakika sonra:

方晴'nin sorusu bir köken sorusuydu ve Deniz'in elinde kaynak yoktu; 问得好 nefes kazandırdı, 下来再查 soruyu açık bıraktı. 马克 ile 方晴 karşı karşıya geldi, ama 方晴 önce hak verdi, 马克 de 那倒是 ile bir adım geri çekildi. 张老师 kimseyi haklı ilan etmedi; adlandırma tartışmasını öğrencilere bıraktı.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. 大家好，今天我要讲的是土耳其和中国的茶。我先说怎么泡，再说怎么喝。 要讲的是 konuyu sona taşır, 先……再…… yolu verir.
2. 这个问题问得好，我现在回答不了，我下来再查一下。 Rakam uydurulmaz; 课后再查 de olur.
3. Bir örnek: 我补充一点：我住的地方，早上也有很多人喝粥。 补充 önceki sözü düzeltmez, yanına bir parça koyar.
4. Bir örnek: 我们求同存异吧：早上都要喝点儿热的，这一点大家同意；喝茶还是喝咖啡，各有各的看法。

Özet kartı

1. Açılış sözü (开场白) konuyu ve yolu verir: 大家好，今天我要讲的是……; 我先说……，再说……，最后…….
2. Geçiş: 刚才我们看了……，下面我想谈谈……; ekran için 请看这张图, 请大家看屏幕.
3. Kapanış: 以上就是我的报告，谢谢大家！大家有什么问题吗？
4. Ekranın kelimeleri: 幻灯片 (Tayvan'da 投影片), 投影, 投影仪, 屏幕; sınıfta dosyaya PPT de deniyor.
5. Soru-cevap: 请问……; 这个问题问得好; 你是说……吗？; bilmiyorsan 我下来再查一下 ya da 课后再查.
6. Tartışma: 不好意思，打断一下; 我说两句; 我补充一点 ekler, 我不太同意 karşı çıkar, 你说的有道理，不过…… önce hak verir.
7. 求同存异 ortak noktayı söyler, ayrılığı yerinde bırakır; «orta yol» gibi iki tarafı yaklaştırmaz.

Sonraki derse köprü

Sunumda bilmediğin bir soruya «sonra bakarım» diyebildin; seviye sınavında böyle bir kapı yok, cevap kâğıda o an yazılır. Sıradaki ders altıncı düzeyin konularını baştan bir kez gözden geçirip seviye sınavına götürüyor. Bu düzeyde öğrendiğin hangi yapılar bir metinde karşına çıktığında onları hemen tanıyabiliyorsun, hangileri için hâlâ sözlüğe ihtiyacın var?