HSK 4 Tekrar ve Seviye Sınavı

Kanca

10 Ocak 2028 pazartesi, sabah sekiz. 张老师'nin kâğıdındaki ilk dilbilgisi sorusu tek bir cümle: ＿＿下雨，张老师＿＿去跑步。 Hocanın her sabah koştuğunu herkes biliyor; soru, boşluğa hangi bağlacın gireceği.

Dört cevap mümkün; her biri havayla ilgili başka bir şey biliyor. 即使下雨，张老师也去跑步 dediğinde yağmur henüz yok, yalnız ihtimal. 尽管下着雨，张老师还是去跑步了 dediğinde pencereden yağmuru görüyorsun. 不管下不下雨，张老师都去跑步 havayı hiç umursamıyor; bunun için cümlenin ortası da değişmek zorunda. 既然下雨了，张老师就不去了 ise yağmuru kabul edip ondan bir sonuç çıkarıyor.

Dördüncü düzeyin en büyük işi buydu: iki cümleyi bağlayan kelime artık konuşanın neyi bildiğini de taşıyor. Kâğıdın geri kalanı dersin sonunda; ondan önce kırk dersin haritası ve en çok karışan yapılar var.

Anlatım

Altı modül, kırk ders

İkinci modül on iki ders sürdü; en uzunu o. Üçüncü düzey cümleleri «ve», «ama», «eğer» ile bağlamıştı; dördüncü düzey aynı «ama»nın bir olguya mı, bir varsayıma mı dayandığını ayırdı. Son modül yeni yapı getirmedi, öncekileri bir haber başlığına, bir e-postaya, bir mutfak sohbetine taşıdı.

Birinci düğüm: bağlaç ne biliyor

Puan en çok burada gidiyor. Bağlacı seçmeden önce sor: birinci parçadaki durum oldu mu, olabilir mi, yoksa ne olursa olsun mu?

否则 ise ikinci parçaya gelir ve «böyle olmazsa» anlamını kendisi taşır: 早点儿睡，否则明天起不来.

İki hata ötekilerden sık. Birincisi 不管'ın arkasına düz bir bildirim koymak. 不管 bir seçim alanı açar; o alanı bir soru zamiri (不管多冷), olumlu-olumsuz bir çift (不管冷不冷) ya da 还是 ile dizilmiş seçenekler doldurur. İkincisi olmuş bir şeye 即使 demek. Puan belli olduysa 尽管考得不好 denir; 即使 henüz bilinmeyen bir sonuca bakar.

İkinci düğüm: nesne öne, kişi araya

Dördüncü düzeyin cümle yapıları aynı yeri paylaşıyor: fiilin önüne bir isim daha geliyor. Kimin hangi rolde olduğunu baştaki isimden okursun.

叫 ve 让 hem edilgende hem yaptırmada çıkar. 检查 kendi nesnesini bekler ve baştaki 老师 bir şey istiyor: yaptırma. 打破'nin nesnesi baştaki 杯子; bardağın başına bir şey geliyor: edilgen. Edilgende 叫 ve 让 edeni bırakamaz; bilinmiyorsa yerine 人 konur (Ders HSK4.21).

Üçüncü düğüm: vurgunun üç yolu

Çift olumsuz bir zorunluluğu ya da bir istisnasızlığı vurgular: 不得不 zorunluluğun koşullardan geldiğini söyler, 没有一个人不知道 «bilmeyen yok» demektir. Tümleç bir durumun şiddetini işaretler: 死了 sıfata doğrudan yapışır (累死了), 厉害 ise 得 ile bağlanır (疼得厉害); 了 liǎo okunduğunda «yapabilmek, yetişebilmek» anlamı katar (做不了). Retorik soru cevap beklemez: 难道 ile kurulan soru 吗 alır, 谁不知道 gibi soru zamirli olanı almaz.

İzlence ne sayıyor

Yeni izlencede dördüncü düzeyin okuma karakteri listesi 441 karakter; üçüncü düzeyde 284'tü. Elle yazılması beklenen karakterlerin ayrı listesi bu düzeyde de 150 karakter uzuyor. Dilbilgisi tablosu yapıları altı sınıfa ayırıyor: sözcük türleri, öbekler, sabit kalıplar, cümle öğeleri, cümle türleri ve sayılar gibi özel anlatım yolları. Üçüncü düzeyin tablosunda en başta duran biçimbirim sınıfı burada boş.

张老师'nin kâğıdı resmî sınavı taklit etmiyor; bu programın kendi ölçümü. İzlence yalnız neyin bilineceğini listeliyor, sınavın kaç bölüm ve kaç soru olacağını, ne kadar süreceğini söylemiyor.

Karakter köşesi

答案 dá'àn «cevap»: 把答案写在这儿. 案'nin üstünde 安, altında 木 durur. 仔细 zǐxì işi acele etmeden, ayrıntısına bakarak yapmak demek; 仔'nin başka okunuşları da var. 细 tek başına «ince»: 细雨 «ince yağmur».

基础 jīchǔ'da 基'nin altında toprak 土, 础'nin solunda taş 石 var. 打基础 «temel atmak». 象 tek başına «fil» demek (大象); 印象 yìnxiàng'da ise «görünüş, iz» anlamına geçer: 我对北京的第一印象.

Türkçe ile karşılaştırma

Kanca'daki dört cevabın üçünü Türkçe, bağlaçla değil fiilin sonundaki eklerle ayırıyor. Türkçe dilbilgisinin koşul bölümünde (Göksel ve Kerslake, 27.4.2) bu üç biçim yan yana anlatılır. Koşul eki ve «da» birleşince «yağsa da» olur: varsayılan bir durum, Çincedeki 即使……也. Şimdiki zamanın üstüne koşul ve «da» gelince «yağıyorsa da» olur ve anlam gerçek bir olguya döner, «yağdığı hâlde»: Çincede 尽管. İki zıt koşul arka arkaya «da» alınca, «yağsa da yağmasa da», sonuç hiçbir ihtimalde değişmez: 不管下不下雨.

Son eşleşmede iki dil de olumluyla olumsuzu yan yana koyuyor. Ayrılık sıradadır. Türkçede ilişkiyi bildiren ek birinci parçanın en sonunda gelir, dinleyen onu cümlenin ortasında öğrenir. Çince ilişkiyi baştan haber verir (即使, 尽管, 不管) ve ikinci parçada bir zarfla (也, 还是, 都) onaylar. Türkçe düşünen biri bu yüzden ikinci parçanın zarfını unutmaya yatkın; Çincede bağ iki uçtan tutulur.

Örnekler

Üçüncü cümlede 不仅 ilk adımı atıyor, 甚至连……都 onu en beklenmedik kişiye taşıyor.

Örnek diyalog

Çarşamba, 12 Ocak 2028, sabah. 张老师 pazartesi toplanan kâğıtları geri veriyor.

Akşam, binanın girişi. 小明 altıncı kattan inmiş, 高阿姨 elinde poşetle kapıda.

张老师'nin ilk cümlesindeki çift olumsuz bir uyarının girişi: herkes 尽管'yı seçmiş, ama hepsi doğru yerde değil. 小明'in 谁不想 sorusu «herkes ister» demenin sıcak yolu.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Kâğıdın kalan beş bölümü; her bölümü kendi içinde bitirip cevaplarla karşılaştır.

去年九月，我从学校搬到了高阿姨家楼下。既然决定了，我就开始准备：不仅把旧东西整理了一遍，甚至连第一个星期的本子都找到了。由于钱不够，那两个月我不得不自己做饭。随着时间一天天过去，我越来越觉得这里像家。尽管冬天很冷，可是只要小明从六楼下来，我的房间就热闹了。

Cevaplar

1. (a) 即使下雨，张老师也去跑步。 — yağmur bir ihtimal. (b) 尽管下着雨，张老师还是去跑步了。 — yağmur bir olgu. (c) 既然下雨了，张老师就不去跑步了。 — kabul edilen olgudan sonuç.
2. (a) 杯子叫小王打破了。 (b) 老师让我们再检查一遍。 (c) 把药吃了！ — 了 burada istenen sonucu söyler, fiili tek başına tamamlar.
3. (a) 我的手机让人拿走了。 — 让 edeni bırakamaz; bilinmiyorsa 人. (b) 不管天气多冷，他都去跑步。 ya da 不管天气冷不冷 — 不管 düz bildirim almaz. (c) 他不如我高。 — 不如 karşılaştırmanın kendisidir, araya 比 girmez; sıra «A 不如 B + sıfat».
4. (a) 谁不知道啊？ — 谁 sorusu kendi başına retorik; sonuna 吗 eklenmez. (b) 公共汽车没来，我不得不走路。 (c) 我的电费从一百五十块变成了三百块，是原来的两倍。
5. (a) Taşınma kararını kabul ediyor; sonuç hazırlığa başlamak. (b) İlk haftanın defterini, bulunması en beklenmeyen şeyi. (c) Kış soğuğu bir olgu. 即使 onu belirsiz bir ihtimale çevirirdi; ikinci parçanın eşi de 也 olurdu.

Bir bölümde iki ya da daha fazla yanlış çıktıysa beşinci düzeye geçmeden o modüle dön.

Özet kartı

1. Bağlaç konuşanın bilgisini taşır: 尽管 olgu, 即使 varsayım, 不管 bütün ihtimaller, 既然 kabul edilmiş olgu ve sonucu.
2. 不管 düz bildirim almaz; arkasına soru zamiri, olumlu-olumsuz çift ya da 还是 gelir.
3. 叫 ve 让 hem edilgen hem yaptırma kurar; edilgende eden atılamaz (让人拿走了).
4. 把 + nesne + fiil + 了 fiili tümleçsiz tamamlar: 把药吃了.
5. 死了'ya 得 girmez, 厉害 得 ile bağlanır; 了 liǎo «yapabilmek» katar.
6. 难道'lı soruda 吗 kalır; 谁, 哪儿 gibi zamirlerle kurulanda düşer.
7. Dördüncü düzeyde tanınacak 441, elle yazılacak 150 yeni karakter var.
8. Yeni karakterler: 答案, 仔细, 基础, 印象.

Sonraki derse köprü

Üçüncü düzeyde 好像 bir tahmini söylemenin yoluydu: 好像要下雨了. Beşinci düzeyin ilk dersi aynı bölgeye üç kelime daha ekliyor: 似乎, 仿佛 ve cümlenin sonuna oturan 似的. İzlence ilk ikisini kiplik zarfları arasında, üçüncüsünü yardımcı sözcükler arasında sayıyor. Bir şeyin öyle göründüğünü söylemekle bir şeyi başka bir şeye benzetmek aynı iş mi, yoksa bu üç kelime o iki işi aralarında mı paylaşıyor?