Seyahat: bilet, otel, tren

Kanca

Çin'de bir tren biletinin üstünde yolcunun adı yazar ve istasyon kapısında bilet, kimlik belgesiyle birlikte okutulur. Pasaportunu odada unutan bir yabancı, bileti telefonunda hazır olsa bile perona inemeyebilir.

Bu derste bir kısa yolculuğun bütün durakları var: bileti almak, gerekince değiştirmek, istasyondan geçmek ve otelin resepsiyonunda ilk cümleyi kurmak. Yeni dilbilgisi yok; bildiğin kalıplar yolculuğun kelimeleriyle buluşuyor.

Anlatım

Bileti almak: 12306 ve gerçek ad

Çin demiryollarının resmî bilet sitesi ve uygulaması 12306 adını taşır; bilet istasyondaki gişeden (窗口) de alınır. Satış gerçek adla yapılır: bileti alırken yolcunun kimlik bilgisi girilir, istasyona girerken aynı belge gösterilir. Çin vatandaşı bunu kimlik kartıyla (身份证, shēnfènzhèng) yapar, yabancı yolcu pasaportla (护照).

Bilet konuşmasının kelimeleri kısa. 订票 dìngpiào «yer ayırtmak, bilet almak», 车次 chēcì «tren numarası», 二等座 èrděngzuò «ikinci sınıf koltuk». Saat söylenirken 的 iş görür: 我的票是十点的 «Biletim saat ondaki (tren için)». Bir tren için 那趟车 da duyarsın; burada 十点的车 yeter.

Ders HSK3.17'de 小明 bayram bileti ararken olasılık tümleciyle konuşmuştu: 买得到, 买不到. Yolculuk ayının diliyle de durum aynı: tatil günlerinde 票都卖完了 ya da 二等座买不到了 en sık duyulan cümlelerdendir.

Bileti değiştirmek: 改签 mi, 退票 mu?

Plan değişince iki yol var. 改签 gǎiqiān bileti iptal etmeden başka bir trene geçirmek; 退票 tuìpiào bileti geri verip parayı almak. 改 «değiştirmek», 签 burada biletin üstüne vurulan onay; ikisi birlikte «bileti yeniden onaylatmak».

12306 kuralına göre internetten değişiklik ve iade trenin kalkışından en geç 25 dakika önceye kadar yapılabilir; daha geç kalındıysa iş istasyondaki gişeye düşer. Kalkışa 48 saatten az kala bilet, kalkış saatinden önceki başka bir trene geçirilebilir. İade ücreti zamana göre değişir; o sayıları her seferinde uygulamada okumak en sağlamı.

Erken treni söylemek için Ders HSK3.23'ün karşılaştırması hazır: 这趟车比我们的早半个小时 «Bu tren bizimkinden yarım saat erken». Tren gecikince 晚点 wǎndiǎn kullanılır: 火车晚点了二十分钟. 晚点 bir fiil gibi davranır, süre arkasına gelir.

İstasyonda: 进站, 检票

İstasyona girmek 进站, perona inmeden biletin denetlenmesi 检票. Okunabilir belgeyle yolcu kendi kendine kapıdan geçer; öbür belgeler için görevlinin durduğu geçit kullanılır. Hoparlör 开始检票了 dediğinde 该……了 kalıbı aklına gelsin: 该进站了 «girme vakti geldi».

Otelde: 宾馆, 酒店, 入住

Otel için üç kelime yan yana yaşıyor. 酒店 jiǔdiàn ile 宾馆 bīnguǎn tabelalarda da konuşmada da «otel» diye anlaşılır; hangisinin seçildiği çoğu zaman otelin kendi adına bağlıdır. 饭店 fàndiàn iki işlidir: bazı otellerin adında yaşar, gündelik dilde ise çoğu zaman lokanta demektir.

Resepsiyondaki konuşma bir sıra izler: rezervasyon (我们在网上订了一个房间), oda türü (双人间 shuāngrénjiān «iki kişilik oda», 单人间 «tek kişilik»), belge, oda kartı (房卡), çıkış (退房). 入住 rùzhù «otele yerleşmek» resmî bir kelime; 办入住 «girişi yaptırmak» diye duyulur.

Yabancı misafir için resepsiyon bir adım daha atar: pasaportu alır ve kaydı yerel polise iletir. Bu bir otelin tercihi değil, yasanın otele yüklediği bir görev. Arkadaşının evinde kalan yabancı ise kaydı yirmi dört saat içinde kendisi ya da ev sahibi aracılığıyla yaptırır.

Resepsiyonda pasaport istenirken Ders HSK3.14'teki 把 cümlesi duyulur: 请把护照给我. Görevli bazen daha resmî bir fiil seçer: 出示 chūshì «ibraz etmek» (请出示护照); bu fiil yazılı uyarılarda sıktır.

Karakter köşesi

宾 宾馆'in ilk hecesi: çatı kökü 宀, altında 兵; «konuk» anlamı 来宾 «gelen konuklar» kelimesinde de durur. 订 söz kökü ve 丁'den kurulu, dört çizgilik kısa bir karakter; 订票, 订房间, 订饭. 证 身份证 ile 签证 qiānzhèng «vize» kelimelerinin ortak parçası, «belge». 签 bambu kökünün altında 佥 taşır; 签名 «imza atmak», 签证 «vize», bu dersin 改签'i. 登 iki anlam taşır: 登山 «dağa çıkmak» ve 登记 dēngjì «kayda geçirmek»; otelde ikincisi işler.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe yolculuğun ölçüsünü bir sıfat ekiyle bağlar: «iki kişilik oda», «yarım saatlik yol», «üç günlük gezi». Sayı ve ölçü kelimesine eklenen -lIk, bir şeyin ne kadar yer, süre ya da değer taşıdığını söyleyen bir sıfat yapar (Göksel ve Kerslake 2005, 7.2.2.2). Çince aynı işi iki ayrı yoldan görür. Kalıplaşmış oda türleri tek kelimedir: 双人间, 单人间. Serbest ölçüler ise 的 ile bağlanır: 半个小时的路, 三天的旅行.

Yön ekleri de farklı dağılır. «Pekin'den Tianjin'e» iki ismin sonuna iki hâl eki koyar; Çince 从北京到天津 iki öntakıyı isimlerin önüne alır. Türkçede süre cümlenin ortasında rahat durur: «Tianjin'e trenle yarım saatte gidilir.» Çincede süre fiilin arkasına ya da 要 ile yüklemin yerine geçer: 坐高铁到天津要半个小时.

Bir de «bilet değiştirmek». Türkçede bu bir fiil öbeği, Çincede 改签 tek bir iki heceli kelime; içindeki 签 Türkçe konuşan için şaşırtıcı, çünkü «imza» ile bilet arasında bir bağ kurmaz. İkisi de aynı işi anlatır: tarihi ya da saati değişen bilet, yeni bir onaydan geçer.

Örnekler

Birinci cümledeki süre hattın en kısa direkt seferinden geliyor; ikinci ve dördüncü cümleler biletin iki ucunu gösteriyor: alırken pasaport, değiştirirken 改签.

Örnek diyalog

4 Mayıs 2027 salı, sabah dokuzu yirmi geçe, Pekin Güney İstasyonu. Tatil sürüyor; Deniz ile 大卫 bir gecelik bir Tianjin gezisine çıkıyor. 大卫 Pekin dışına ilk kez gidiyor. Biletleri üç gün önce 12306'dan saat on buçuk treni için almışlardı.

Yarım saat kadar sonra Tianjin. Tren istasyonuna yakın küçük bir otelin resepsiyonu.

改签 istasyonda, iki trenin kalkışına da 25 dakikadan fazla varken yapıldı; bu yüzden telefondan oldu. Resepsiyondaki görevli kaydın gerekçesini uzun uzun anlatmıyor; 外国客人要登记 yeterli. 大卫'nin 原来 cümlesi bir şaşkınlık: istasyonda karşılaştığı pasaport kuralı otelde de önüne çıkıyor.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. (a) 退票: yolculuk iptal, para geri isteniyor. (b) 改签: yolculuk sürüyor, yalnız saat değişiyor.
2. 来不及在网上改签了，你去窗口吧。 (Láibují zài wǎngshang gǎiqiān le, nǐ qù chuāngkǒu ba.) Kalkışa yirmi dakika var; internet işlemi en geç 25 dakika önceye kadar.
3. 你好，我们在网上订了一个双人间，住两个晚上。请问几点以前退房？ (Nǐ hǎo, wǒmen zài wǎngshang dìngle yí ge shuāngrénjiān, zhù liǎng ge wǎnshang. Qǐngwèn jǐ diǎn yǐqián tuìfáng?)
4. 我的车比小林的早四十分钟。 (Wǒ de chē bǐ Xiǎo Lín de zǎo sìshí fēnzhōng.) Ya da 小林的车比我的晚四十分钟。

Özet kartı

1. Çin'de tren bileti gerçek adla (实名制) satılır ve denetlenir; yabancı yolcu bileti de istasyon kapısını da pasaportla geçer.
2. 订票 ayırtmak, 改签 başka trene geçirmek, 退票 iade; internetten işlem kalkıştan en geç 25 dakika önce, sonrası gişede.
3. Saat trenin niteliğidir: 我的票是十点的; erken tren 比我们的早半个小时.
4. İstasyon dizisi: 进站, 检票, 晚点; 该进站了 «girme vakti».
5. Otel: 宾馆 ve 酒店 ikisi de otel; 双人间, 房卡, 退房; yabancı misafir 登记 için pasaportunu verir, otel kaydı polise iletir.
6. Türkçenin -lIk sıfatı (iki kişilik, yarım saatlik) Çincede ya kalıp kelime (双人间) ya da 的 öbeğiyle (半个小时的路) karşılanır.

Sonraki derse köprü

Tianjin'deki otel odası internetten ödendi, bilet de telefondan; bu derste kimse cüzdan açmadı. Peki para gerçekten nereden çıkıyor? Bir banka kartı (银行卡) almak, telefonla ödeme yapmak, Türkiye'deki aileye bir kargo (快递) göndermek: sıradaki ders «Banka, ödeme ve kargo». Yolculuktan dönerken Tianjin'den annesine bir koli yollamak istese, Deniz'in ilk sorması gereken şey ne olurdu?