İçeriğe geç
← OkulÇin Tıbbı Akademisi

Uyarı · Eğitim içeriğidir; tanı veya tedavi değildir. Acil belirtilerde 112.

Güvenlik merkezi

Editoryal ve tıbbi yayın standardı

Hangi cümle kurulabilir, hangisi kurulamaz.

Bu standart, akademideki her içeriğin tarihsel olarak bağlamlı, bilimsel olarak ölçülü, tıbben güvenli ve kaynakları izlenebilir olmasını sağlar. Aşağıdaki kurallar tavsiye değil yayın koşuludur.

6 bilgi katmanı · 9 basamaklı kaynak hiyerarşisi · 57 kontrol maddesi · 7 durdurma koşulu

Bilgi katmanı etiketleri

Her iddia aşağıdaki etiketlerden biriyle sınıflandırılır. Etiketsiz bir iddia yayımlanamaz.

GELENEKSEL MODEL

Klasik veya çağdaş Çin tıbbı kuramı içindeki açıklamadır.

Örnek

Geleneksel model: TCM’de Karaciğer, Qi’nin serbest akışı ve tendonlarla ilişkilendirilir.

TARİHSEL KAYIT

Bir metnin, kişinin, okulun veya uygulamanın tarihine ilişkin bilgidir.

Örnek

Tarihsel kayıt: Huangdi Neijing, tek bir tarihte tek bir yazar tarafından yazılmış eser olarak değil, farklı dönemlerin katmanlı derlemesi olarak incelenir.

KLİNİK KANIT

İnsan çalışmalarından elde edilen sonuçtur. Mutlaka durum, karşılaştırıcı, sonuç, süre ve kesinlik belirtilir.

Zayıf ifade

Akupunktur ağrıya iyi gelir.

Doğru ifade

Klinik kanıt — düşük kesinlik: Kronik özgül olmayan bel ağrısında akupunktur, sahte akupunktura kıyasla hemen tedavi sonrasında klinik açıdan anlamlı bir ağrı farkı sağlamayabilir; tedavisiz gruba göre fark daha büyüktür. R11

MEKANİZMA HİPOTEZİ

Hücre, hayvan, görüntüleme veya fizyoloji araştırmalarından türetilen açıklamadır. Klinik etkinlikle eşitlenmez.

GÜVENLİK UYARISI

Zarar, etkileşim, acil yönlendirme veya yetki sınırıdır. Sayfanın görsel olarak belirgin bölümünde yer alır.

BELİRSİZLİK

Kanıtın yetersiz, tutarsız veya doğrudan uygulanamaz olduğu durumdur.

Kaynak hiyerarşisi

Öncelik yukarıdan aşağıya azalır. Listede geçen DSÖ, Dünya Sağlık Örgütü’dür.

  1. Güncel ulusal mevzuat ve resmî düzenleyici kurumlar
  2. DSÖ gibi uluslararası standart kurumları
  3. Klinik uygulama kılavuzları
  4. Cochrane ve yüksek kaliteli sistematik derlemeler
  5. Büyük, önceden kaydedilmiş randomize çalışmalar
  6. Farmakovijilans ve toksikoloji veri tabanları
  7. Birincil tarihsel metin veya güvenilir katalog/kütüphane kaydı
  8. Akademik tarih ve antropoloji çalışmaları
  9. Uzman görüşü

Ticari klinik sayfaları, ürün satıcıları, sosyal medya, anonim bloglar ve yalnızca tanıtım amacı taşıyan içerikler tedavi iddiasına kaynak olamaz.

Kanıt dili

Yüksek
“Azaltır/artırır” — sonuç ve büyüklükle birlikte
Orta
“Muhtemelen azaltır/artırır”
Düşük
“Azaltabilir/artırabilir”
Çok düşük
“Etkisi belirsizdir”
Anlamlı fark yok
“Karşılaştırıcıya göre anlamlı/klinik olarak önemli fark gösterilmemiştir”

“Kanıt yok” ile “etkisiz olduğu kanıtlandı” aynı değildir. İlki veri yetersizliğini, ikincisi yeterli verinin yarar göstermemesini ifade eder.

Sağlık iddiası için zorunlu PICO alanları

P
Kime? Yaş, durum, hastalık veya risk grubu
I
Hangi müdahale? Tür, süre, yoğunluk
C
Neyle karşılaştırıldı? Sahte müdahale, tedavisiz, standart bakım, başka egzersiz
O
Hangi sonuç? Ağrı, işlev, canlı doğum, düşme, yan etki
T
Ne zaman? Tedavi sonu, 3 ay, 12 ay

Her kaynak kaydında bulunması gerekenler

  • · kurum/yazar,
  • · başlık,
  • · yayın veya güncelleme yılı,
  • · doğrudan bağlantı,
  • · kaynağın hangi iddia için kullanıldığı,
  • · son erişim tarihi

Kaydın tamamı kaynak kaydı sayfasında.

Güvenlik ilkeleri

  • Kişiye özel reçete veya doz verilmez.
  • İğne derinliği ve açısı gibi invaziv uygulama talimatları halka açık içerikte verilmez.
  • Gebelik, çocukluk, karaciğer/böbrek hastalığı, antikoagülan ve kanser tedavisi için ayrı uyarı bulunur.
  • “İyileşme krizi”, toksisiteyi normalleştirmek için kullanılmaz.
  • Standart tedaviyi bırakma veya geciktirme önerilmez.
  • Acil belirtilerde 112 yönlendirmesi açıkça görünür.

Reklam ve çıkar çatışması

  • · İçerik ile ürün/klinik satışı görsel olarak ayrılır.
  • · Satış ortaklığı bağlantıları açıklanır.
  • · Sponsor, sonuç veya editoryal karar üzerinde kontrol sahibi olamaz.
  • · “En iyi”, “mucize”, “garantili”, “detoks”, “kökten çözüm” gibi dil kullanılmaz.
  • · Kullanıcı yorumu klinik kanıt yerine konmaz.

Düzeltme politikası

Her sayfada hata bildirim bağlantısı bulunmalıdır. Önemli düzeltmeler:

  • neyin değiştiği,
  • neden değiştiği,
  • değişiklik tarihi,
  • önceki sürüm bağlantısı

ile yayımlanır. Sessizce tıbbi anlam değiştiren güncelleme yapılmaz.

Yapay zekâ kullanımı bildirimi

İçerik üretiminde yapay zekâ kullanılmışsa bu durum açıklanmalı; kaynak doğrulama ve tıbbi onayın insan editör sorumluluğunda olduğu belirtilmelidir. Yapay zekâ kullanımı “uzman incelemesi” olarak sunulamaz.

Bu akademinin içeriği kaynak yayın paketinden üretilmiştir ve üretim zinciri yapay zekâ içerir. Kaynak doğrulama ve tıbbi onay insan editör sorumluluğundadır; bugün itibarıyla o inceleme yapılmamıştır.

Yayın öncesi kontrol listesi

57 maddenin 0’ı tamam

Bir sağlık sayfası ancak aşağıdaki zorunlu maddelerin tamamı karşılandıysa “yayına hazır” sayılır. Liste bugün baştan sona işaretsizdir — bu bir eksiklik değil DURUM bildirimidir.

A.Kapsam ve konumlandırma

5 maddenin 0’ı tamam

  • Sayfanın eğitim amaçlı olduğu açık.
  • “Eksiksiz”, “kesin”, “mucize”, “garantili” iddiası yok.
  • Geleneksel model, klinik kanıt ve mekanizma hipotezi ayrılmış.
  • Hedef kitle ve okuma seviyesi belirtilmiş.
  • İçeriğin sınırları yazılmış.

B.Kaynaklar

7 maddenin 0’ı tamam

  • Her sayısal, klinik, tarihsel ve hukuki iddianın yanında kaynak var.
  • Bağlantı doğrudan destekleyici sayfaya gidiyor.
  • Arama sonucu veya ana sayfa kaynak gösterilmemiş.
  • Klinik iddiada mümkünse kılavuz veya sistematik derleme kullanılmış.
  • Kaynak yayın/güncelleme yılı belirtilmiş.
  • Kaynak son erişim tarihi kayıtlı.
  • Alıntılar kısa ve telif sınırına uygun.

C.Klinik kanıt

8 maddenin 0’ı tamam

  • Hasta grubu açık.
  • Müdahale açık.
  • Karşılaştırıcı açık.
  • Sonuç ve zaman açık.
  • Kanıt kesinliği yazılmış.
  • İstatistiksel ve klinik önem ayrılmış.
  • Tedavisiz gruba ve sahte müdahaleye göre sonuçlar karıştırılmamış.
  • Bir uygulamadaki olumlu sonuç bütün TCM’ye genellenmemiş.

D.Güvenlik

10 maddenin 0’ı tamam

  • Standart tedaviyi geciktirmeme uyarısı var.
  • Acil belirtiler için 112 yönlendirmesi var.
  • Başlıca yan etkiler belirtilmiş.
  • Seyrek fakat ağır zararlar belirtilmiş.
  • Gebelik/emzirme uyarısı var.
  • Çocuk, yaşlı, karaciğer/böbrek ve çoklu ilaç uyarısı var.
  • Bitki–ilaç etkileşimi değerlendirilmiş.
  • Kendi kendine invaziv uygulama talimatı yok.
  • İğne derinliği/açısı halka açık sayfada yok.
  • Doz/reçete kişisel öneri biçiminde değil.

E.Türkiye mevzuatı

6 maddenin 0’ı tamam

  • Mevzuat yayın günü yeniden kontrol edilmiş.
  • Yetkili merkez/ünite ve sertifika şartı doğru anlatılmış.
  • Tanı ve tedavi planı yetkisi doğru anlatılmış.
  • GETAT’ın tamamlayıcı olduğu ve tedaviyi geciktiremeyeceği belirtilmiş.
  • Ürün ruhsat/kayıt bilgileri güncel kaynağa dayanıyor.
  • Sağlık hizmeti veya ürün tanıtımı varsa ayrıca hukuk incelemesi yapılmış.

F.Dil ve terminoloji

6 maddenin 0’ı tamam

  • İlk kullanımda Pinyin ve gerekirse karakter verilmiş.
  • Geleneksel organ ağları büyük harfle yazılmış.
  • “Qi = enerji”, “meridyen = sinir” gibi sahte eşitlik yok.
  • “Detoks”, “bağışıklığı güçlendirir” gibi ölçümsüz ifadeler yok.
  • “Kanıt yok” ile “etkisiz” ayrılmış.
  • Okuyucuya suçluluk yükleyen duygu/hastalık dili yok.

G.Editoryal süreç

7 maddenin 0’ı tamam

  • Yazar/editör adı ve rolü var.
  • Tıbbi inceleyen ve inceleme tarihi var; yoksa açıkça “inceleme bekliyor” yazıyor.
  • Çıkar çatışması açıklaması var.
  • Yapay zekâ kullanımı açıklanmış.
  • Hata bildirim kanalı var.
  • Sürüm ve değişiklik günlüğü var.
  • Sonraki planlı inceleme tarihi var.

H.Kullanıcı deneyimi ve erişilebilirlik

8 maddenin 0’ı tamam

  • En önemli sonuç ilk ekranda.
  • Güvenlik uyarısı gizli akordeon içinde değil.
  • Başlık sırası mantıklı.
  • Tablolar mobilde okunabilir.
  • Görsellerin alternatif metni var.
  • Anlam yalnızca renkle verilmemiş.
  • Bağlantı metinleri açıklayıcı.
  • Klavye navigasyonu test edilmiş.

Son yayın kapısı — biri varsa yayın durur

  • Kaynaksız tedavi iddiası
  • Standart tedaviyi bırakma veya geciktirme anlamı
  • Kişiye özel bitkisel reçete/doz
  • Yetkisiz kendi kendine iğneleme veya yaş kupa talimatı
  • Güncelliği doğrulanmamış mevzuat
  • İnceleme yapılmadığı hâlde “uzman onaylı” etiketi
  • Ürün satışına bağlanan korku veya mucize iddiası

Sayfa onay kaydı

Her sayfa için doldurulması gereken künye. Boş alanlar bugünün durumudur; doldurulmadan “incelendi” denemez.

Sayfa:
Sürüm:
İçerik editörü:
Tıbbi inceleyen:
Farmakoloji inceleyen:
Hukuk/mevzuat inceleyen:
Kanıt tarama kesim tarihi:
Kaynak bağlantı kontrolü:
Erişilebilirlik kontrolü:
Onay tarihi:
Sonraki inceleme:
Notlar:

Bu akademide kullanılmayan iddialar

Hiçbir sonlu yayın; bütün klasik metinleri, yüzlerce yorumu, 361 standart noktayı, binlerce tıbbi maddeyi ve sürekli değişen klinik araştırmaları eksiksiz kapsayamaz. Güvenilirlik, kapsamın sınırını açıkça söylemekle başlar.

  • “Çin tıbbı hakkında var olan bütün bilgiler”
  • “Kesin ve eksiksiz tıp kaynağı”
  • “DSÖ onaylı tedaviler”
  • “Hastalıkları doğal yoldan tedavi eder”
  • “Doktora ihtiyaç bırakmaz”

Önerilen insan incelemeleri — bugün hiçbiri yapılmadı

  • · İlgili uzmanlık alanından bir hekim
  • · Fitoterapi/farmakognozi veya klinik eczacılık uzmanı
  • · Çin tıbbı tarihi ya da Doğu Asya çalışmaları uzmanı
  • · Türkiye sağlık mevzuatı açısından hukuk/editoryal danışman

Güncelleme düzeni

  • · Yüksek riskli güvenlik sayfaları: en geç 3 ayda bir
  • · Mevzuat: her yayından önce ve en geç 3 ayda bir
  • · Kanıt matrisi: 6 ayda bir
  • · Tarih ve temel kavramlar: yılda bir
  • · Kaynak bağlantıları: aylık otomatik kırık bağlantı kontrolü

Her sayfada bulunması gereken tarih alanları: son tıbbi inceleme · son kanıt taraması · sonraki planlı inceleme.

Sayfa künyesi

Son kanıt taraması
1 Ağustos 2026
Son tıbbi inceleme
Yapılmadı — inceleme bekliyor
Sonraki planlı inceleme
1 Kasım 2026
Paket sürümü
2.0 · 1 Ağustos 2026

Güncelleme ritmi: Mevzuat — her yayından önce ve en geç 3 ayda bir. Sonraki inceleme tarihi, kanıt tarama kesim tarihine bu ritim eklenerek hesaplanır — o tarih geçtiğinde sayfa eskimiş sayılır.

Düzeltme bildirimi: bu akademide bir hata bildirim kanalı henüz tanımlanmadı. Editoryal standart her sayfada böyle bir bağlantı istiyor; eksiklik gizlenmeden bildiriliyor.

Bu site eğitim ve genel sağlık okuryazarlığı içindir. Tanı, reçete veya kişiye özel tedavi sunmaz. Akupunktur, moksa, yaş kupa ve tıbbi ürünler yetkisiz veya yanlış uygulandığında ciddi zarar verebilir. Sağlık sorunlarında yetkili sağlık profesyoneline başvurun; acil belirtilerde 112’yi arayın. Devam eden tedavinizi hekim önerisi olmadan değiştirmeyin.