Enfeksiyon kontrolü

Açılış sahnesi

Bir uygulama odasındasın. Masanın üzerinde küçük bir kutu duruyor, içinde iğneler var. Uygulayıcı kutuyu açıyor, bir iğne alıyor, işe başlıyor.

Bu tarifte bir şey eksik ve eksik olan şey iğnenin kendisi değil.

Kutunun ne zaman açıldığını görmedin.

Şimdi aynı sahneyi ikinci kez oynatalım. Uygulayıcı masaya oturuyor, ellerini yıkıyor, tek kullanımlık bir paketi senin önünde yırtıyor, iğneyi paketten çıkarıyor. Uygulama bitince iğneyi delici atık kutusuna atıyor.

İki sahne arasındaki fark bir nezaket farkı değil. Birincisinde iğnenin daha önce kullanılıp kullanılmadığını bilmenin hiçbir yolu yok. İkincisinde var.

Bu ders, bedene bir şey giriyorsa neyin görünür olması gerektiğini öğretir.

Bu derste ne olacak

Önce enfeksiyonun nasıl bulaştığına bakacağız — mikroptan değil, yoldan başlayarak. Sonra Çin tıbbı uygulamalarını risk taşıdıkları yola göre üç gruba ayıracağız: deriyi delenler, deriyi bozanlar, deriye dokunanlar. Ardından her grubun kendi kontrol listesini kuracağız. Sonra ısı ve ateşin ayrı bir risk kategorisi olduğunu göreceğiz. Ders bittiğinde bir uygulama odasına girdiğinde neye bakacağını ve hangi soruyu sormanın senin hakkın olduğunu biliyor olacaksın.

Sıfır noktası

Enfeksiyon bir mikrop meselesi gibi anlatılır ama pratikte bir yol meselesidir.

Bir mikrobun sana ulaşması için üç şey gerekir: bir kaynak, bir yol, bir kapı. Kaynak başka bir insan olabilir, senin kendi derindeki bakteriler olabilir, kirli bir yüzey olabilir. Kapı, bedenin dışa açılan her yeri: derideki bir çizik, bir iğne deliği, bir yanık.

Yol ise ikisini birleştiren şey. Ve enfeksiyon kontrolünün tamamı tek bir fikre dayanır: mikropla savaşmak yerine yolu kesmek.

Bunu günlük hayattan bir şeyle düşünelim. Mutfakta çiğ tavuğu doğradığın bıçağı yıkamadan salatayı doğrarsan, tavuktaki bakteri salataya geçer. Burada kimse hasta değildi, bıçak da kirli görünmüyordu. Sadece bir yol açık kaldı.

Enfeksiyon kontrolü mikrobu yok etme sanatı değil, yolu kapatma disiplinidir.

Bu benzetme bir yere kadar doğru. Nerede kırıldığını söyleyeyim: mutfakta yol görünürdür, bıçağı görürsün. Klinik ortamda yolun büyük kısmı görünmez — bir iğnenin daha önce kullanılıp kullanılmadığı, bir kupanın nasıl temizlendiği, bir bıçağın hangi solüsyonda bekletildiği çıplak gözle anlaşılmaz. Bu yüzden klinik enfeksiyon kontrolü gözlemle değil, USULle çalışır: yolun kapalı olduğunu gösteren görünür adımlar.

Mekanizma

Üç risk grubu

Çin tıbbı uygulamaları tek bir risk sınıfı değildir. Bedenle kurdukları temasa göre üçe ayrılır ve her grubun kontrolü farklıdır.

Birinci grup deriyi delenlerdir: akupunktur, elektroakupunktur ve yaş kupa. Burada kapı doğrudan açılır. İğne, derinin altındaki normalde steril olan alana girer.

İkinci grup deriyi bozanlardır: gua sha, kuru kupa ve moksa. Bunlar deriyi delmez ama derinin koruyucu bütünlüğünü zedeleyebilir — peteşi, ekimoz, su toplaması, yüzeysel sıyrık, yanık. Kapı burada kasten açılmaz ama açılabilir.

Üçüncü grup yalnız temas edenlerdir: tuina, akupresür. Burada kapı açılmaz. Risk yok değildir ama enfeksiyon riski diğer ikisinin yanında düşüktür; bu grubun asıl riskleri mekaniktir ve ayrı bir konudur.

Bu üçlü ayrım bir sıralama değil bir haritadır. Aynı seansta üç gruptan uygulama birlikte yapılabilir ve o zaman en yüksek grubun kuralları geçerli olur.

Deriyi delen uygulamalar

Burada tek bir kural var ve tartışmaya kapalı: steril, tek kullanımlık iğne ve yetkili sağlık kuruluşu.

"Tek kullanımlık" ifadesi iki şeyi birden söyler. Birincisi, iğne bir kez kullanılır. İkincisi — ve bu daha çok gözden kaçar — iğnenin bir kez kullanıldığını GÖRMEK mümkün olmalıdır. Bu yüzden kontrol listesinin ilk maddesi iğnenin sterilliği değil, paketin hasta önünde açılmasıdır. Sterillik bir iddiadır; paketin önünde açılması o iddianın kanıtıdır.

Akupunkturun sık görülen yan etkileri hafiftir: geçici ağrı, küçük kanama, morarma, sersemlik, bayılma. Seyrek görülenler ise ciddidir ve enfeksiyon bunların başında gelir; yanı sıra pnömotoraks ve organ ya da sinir yaralanması bildirilmiştir.

Kontrol listesi şu altı sorudan oluşur ve hepsini sormak hastanın hakkıdır. İğne paketi senin önünde mi açılıyor? İğne tek kullanımlık mı? Uygulayıcı ilgili alanda yetkili mi? Kanama riski ve kullandığın ilaçlar soruldu mu? Elektroakupunktur yapılacaksa kalp pili ya da başka implant değerlendirildi mi? Gebelik bilgisi alındı mı?

Bu altı sorunun hiçbiri kaba değildir. Beşi doğrudan enfeksiyon ve kanama yolunu kapatır, biri elektrik güvenliğiyle ilgilidir.

Kupa ve kan yoluyla bulaş

Kupa iki biçimde uygulanır ve ikisi aynı risk sınıfında değildir.

Kuru kupada deri delinmez; negatif basınç uygulanır. Yaş kupada ise deri küçük kesiler ya da delmelerle açılır ve kan alınır. İkincisi doğrudan kanla temas demektir.

Kanla temasın anlamı şudur: uygun biçimde tek kullanımlık olmayan ya da yeterince sterilize edilmemiş ekipman hepatit B ve hepatit C gibi kan yoluyla bulaşan hastalıkları taşıyabilir. Bu, teorik bir endişe değil, kupa uygulamasının bilinen risk listesinde yer alan bir maddedir.

Burada yaygın bir yorum hatası var ve düzeltilmesi gerekiyor. Kupa izleri "toksinin çıktığını" göstermez. İzler negatif basınç ve doku travmasıyla oluşur. Bu düzeltme kozmetik değil: izi bir arınma belirtisi sayan kişi, giderek daha koyu iz bırakan uygulamaları daha etkili sanır ve doku hasarını hedef hâline getirir.

Gua sha ve deri bütünlüğü

Gua sha yüzeysel bir kazıma ve sürtme uygulamasıdır. Deriyi delmez ama peteşi ve ekimoz oluşturması beklenen bir sonuçtur; yani deri altı kanaması kasıtlıdır.

Bu, uygulamayı belirli durumlarda tehlikeli kılar. Antikoagülan kullananlarda, kanama bozukluğu olanlarda, kırılgan ya da enfekte deride ve ciddi bağışıklık baskılanmasında kaçınılmalıdır. Hijyen yetersizliğinde ise sıyrılan deri bir kapıya dönüşür.

Isı ve ateş: ayrı bir risk

Moksa diğerlerinden ayrı durur, çünkü riski mikrop değil ısıdır.

Moksa belirli bölgelerin çoğunlukla Artemisia türleri yakılarak ısıtılmasıdır. Bilinen riskleri yanık, su toplaması, kalıcı iz, alerji, duman irritasyonu ve yangındır. Yanık aynı zamanda dolaylı bir enfeksiyon riskidir: yanan deri artık bir kapıdır.

Duman ayrıca bir solunum meselesidir. Kapalı ve havalandırması yetersiz bir odada uzun süre moksa dumanına maruz kalmak solunum yollarını tahriş eder ve astımı olan biri için sorun yaratabilir.

Usta katmanı

Şimdiye kadar anlattığım şey bir kontrol listesi gibi görünüyor. Listelerin bir zayıflığı var ve onu söylemem gerekiyor.

Kontrol listesi, listeyi uygulayan kişinin yetkin olduğunu varsayar. Yetkin olmayan biri listeyi ezberleyip uygulayabilir; paket önünde açılır, eldiven giyilir, her şey doğru görünür ve yine de iğne yanlış yere, yanlış derinlikte gider. Yani hijyen yetkinliğin yerine geçmez.

Bu yüzden Türkiye'deki çerçeve iki şeyi birden şart koşar ve ikisi ayrılamaz. Geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamaları Bakanlıkça yetkilendirilmiş merkez veya ünitelerde, ilgili tescilli sertifikaya sahip uygulayıcılar tarafından yapılmalıdır. Tanı ve tedavi planı tabip veya diş tabibinin yetkisindedir. Uygulama mevcut tıbbi tedaviyi geciktiremez ve hastaya alternatif değil tamamlayıcı olduğu açıklanmalıdır.

İkinci incelik şu. "Steril tek kullanımlık iğne" kuralı çok net olduğu için insanlar geri kalan her şeyin de aynı netlikte olduğunu sanır. Değildir. Kupanın nasıl temizleneceği, gua sha aletinin hangi aralıkla değiştirileceği, moksa dumanının nasıl tahliye edileceği ülkeden ülkeye ve merkezden merkeze değişir. Burada standardın olmaması, kuralın olmadığı anlamına gelmez — sorumluluğun hastaya kaydığı anlamına gelir. Sormak zorunda olan sensin.

Üçüncü ve en önemli incelik: enfeksiyon kontrolü bir uygulama başlamadan önce biter. Uygulama sırasında fark edilen bir hijyen sorunu artık bir düzeltme değil, bir durdurma sebebidir. "Devam edelim, nasılsa yarısı bitti" cümlesi bu alanda hiçbir zaman doğru cümle değildir.

Kendi kendine kontrol

Kapanış

Bu dersin tek bir cümlesi var.

Bedene bir şey giriyorsa, girmeden önce görünür olmalı.

İğnenin paketi, uygulayıcının yetkisi, kullandığın ilaçların listesi ve atığın gideceği yer. Dördü de uygulama başlamadan önce ortada olur; sonradan sorulan soru artık bir kontrol değil bir endişedir.

Bir sonraki derste görünmeyen bir yola bakacağız: ağızdan alınan bir bitkisel ürünün, kullandığın ilaçla bedenin içinde nasıl karşılaştığına.