Bölüm 13
Diğer uygulamalar
453 kelime · ≈ 2 dakika · 4 kaynak
13.1 Moksa — Jiufa
Çoğunlukla Artemisia argyi veya ilişkili türlerden hazırlanmış moksa malzemesinin yakılmasıyla nokta veya bölgeye ısı verilmesidir.
Biçimleri
- Dolaylı moksa çubuğu
- Zencefil, tuz veya başka ara madde üzerinde moksa
- İğne üstü moksa
- Doğrudan, iz bırakan veya iz bırakmayan moksa
- Elektrikli/ışınımsal “dumansız” benzetimler
Riskler
Yanık, su toplaması, alerji, dumanla solunum irritasyonu, enfeksiyon ve yangın riski. Gebelikte makat geliş için BL67 bölgesine moksa üzerine araştırmalar vardır; Cochrane 2023, doğumda baş gelişi olasılığını artırabileceğini fakat sezaryen oranını azaltmadığını ve yan etki verilerinin yetersiz olduğunu bildirmiştir. Bu yöntem obstetrik izlem veya acil doğum planının yerine geçmez.
Kaynak: R19
13.2 Kupa
- Kuru kupa: Cilt kesilmeden negatif basınç
- Hareketli kupa: Yağlanmış yüzeyde kupanın kaydırılması
- Yaş kupa: Cilt delinerek kan çıkarılması
Mevcut araştırmaların çoğu düşük kalitelidir; ağrı için olası fayda sinyali olsa da kanıt güçlü değildir. Morarma, kalıcı renk değişikliği, skar, yanık, enfeksiyon, egzama/psoriasis alevlenmesi ve tekrarlayan yaş kupada anemi olabilir. Kanla temas eden ekipmanın yeniden kullanılması hepatit B ve C gibi enfeksiyonları yayabilir. Kupa izleri “toksinlerin çıktığını” göstermez; negatif basınçla oluşan deri altı kanama ve doku yanıtıdır.
Kaynak: R18
13.3 Gua sha
Yağlanmış cilt üzerinde yuvarlatılmış bir araçla tekrarlı sürtme/kazıma uygulanır. Geçici peteşi ve ekimoz oluşturabilir. Ağrı ve bazı kas-iskelet şikâyetlerinde küçük çalışmalar vardır; kesin klinik sonuç için kanıt yetersizdir. Kanama bozukluğu, antikoagülan kullanımı, enfekte/hasarlı deri ve ciddi kırılganlıkta risk artar.
13.4 Tuina
Bastırma, yoğurma, yuvarlama, çekme, sallama ve eklem hareketlerini içeren manuel terapi ailesidir. Klasik kanal ve nokta kuramını da kullanabilir. Bel ağrısı gibi bazı durumlarda yarar sinyali vardır; derlemelerde kanıt çoğunlukla düşük düzeyli, çalışmalar heterojen ve yan etki bildirimi eksiktir.
Kırık, çıkık, akut omurilik/sinir basısı, derin ven trombozu, aktif enfeksiyon, ciddi osteoporoz veya kemik metastazı şüphesinde manuel müdahale tehlikeli olabilir.
Kronik özgül olmayan bel ağrısı derlemesi: R20
13.5 Qigong ve Daoyin
Postür, yumuşak hareket, nefes, dikkat ve imgelemenin düzenlenmesini birleştirir.
- İç qigong: Kişinin kendi uyguladığı hareket/meditasyon
- Dış qigong: Uygulayıcının “Qi aktardığı” iddiası; biyomedikal etkinliği için güvenilir kanıt yoktur
İç qigong, düşük yoğunluklu hareket ve dikkat uygulaması olarak bazı kişilerde denge, stres, uyku ve yaşam kalitesini destekleyebilir. Çalışmalar küçük ve heterojendir; birçok durumda diğer uygun egzersizlerden üstün olduğu gösterilmemiştir.
Kaynak: R17
13.6 Tai chi — Taijiquan
Kökeni dövüş sanatına dayanan, yavaş ve sürekli hareket, ağırlık aktarımı, postür, dikkat ve kontrollü nefesi birleştiren uygulamadır. Yaşlılarda denge ve düşme riskinin azaltılması ile diz/kalça osteoartritinde işlev açısından en tutarlı tamamlayıcı kanıt alanlarından biridir. Genellikle güvenlidir; başlıca istenmeyen etkiler hafif kas-iskelet ağrılarıdır. Denge bozukluğu veya kalp-akciğer hastalığında uyarlama gerekir.
Kaynak: R16
13.7 Çin diyetetiği
Besinleri yalnızca kalori ve makro besinlerle değil; sıcak/soğuk doğa, tat, yön ve organ ağına etkisiyle sınıflandırır. Mevsim, kişinin yapısı ve örüntü dikkate alınır.
Modern beslenme açısından güvenli çerçeve:
- Yeterli enerji, protein, lif, vitamin ve mineral sağlanmalı.
- Diyabet, böbrek hastalığı, çölyak, alerji ve yeme bozukluğu gibi durumlarda klinik diyetetik önceliklidir.
- “Soğuk besin” gibi geleneksel nitelikler, besinin fiziksel sıcaklığı veya biyokimyasal etkisiyle aynı şey değildir.
- Aşırı kısıtlayıcı “denge” diyetleri yetersiz beslenmeye yol açabilir.