Makale yazmak ve yayımlamak

Kanca

19 Eylül 2017'de The Astronomical Journal dergisine bir makale ulaştı: bir sinir ağıyla Kepler verisinde yeni gezegenler doğrulayan çalışma. Makale doğrudan yayımlanmadı. Yayın kaydına göre 20 Kasım 2017'de, iki ayı aşkın bir sürenin sonunda kabul edildi; 30 Ocak 2018'de yayımlandı. O iki ay, makalenin bir ya da daha fazla uzmanın elinden geçip sorgulandığı ve düzeltildiği süreydi.

Aynı yılın ekim ayında bambaşka bir takvim yaşandı: iki nötron yıldızının birleşmesini anlatan ortak makale 3 Ekim'de dergiye ulaştı, 6 Ekim'de kabul edildi. Üç gün. Her bilimsel makale, yayımlanmadan önce eleştiriden geçer; ama bu eleştirinin hızı da biçimi de sorunun kendisine göre değişir.

Merkezi soru

Bir araştırma sonucu nasıl makaleye dönüşür, dergiye gönderildikten sonra hangi aşamalardan geçer, ve bir öğrencinin ilk bulgusunu paylaşabileceği yollar nelerdir?

Anlatım

Yazmaya nereden başlanır?

Makale okuma dersinde bölümleri tek tek tanıdık. O sıra okur için düzenlenmiştir; yazar için başka bir sıra çoğu zaman daha kolaydır. Bir yol, işe şekillerle başlamaktır; çünkü bir makalenin iddiası, çoğu zaman bir ya da iki şekilde durur: gezegenin ışık eğrisi, iki ölçümün karşılaştırması, bir periyodogram.

Şekiller netleşince sonuçlar bölümü onları anlatır, yöntem bölümü onlara nasıl ulaşıldığını söyler. Giriş, okuru bu soruya neden baktığımıza hazırlar. Özeti en sona bırakmak işe yarar; çünkü makalenin ne söylediğini ancak makale bitince tek paragrafta söyleyebilirsin.

Yöntemi tekrarlanabilir yazmak

İyi bir yöntem bölümü, bir başkasının aynı işi yeniden yapabilmesine yeter. Arşiv dersinde kullandığımız türden bir sorgunun kendisini, hangi veri sürümünü, hangi tarihte indirdiğini yazarsın. Hata payı dersinde öğrendiğimiz gibi her sonucun yanında hata payı, hata payının nasıl hesaplandığı ve olası sistematik etkiler durur.

Yazılım da yöntemin parçasıdır. Amerikan Astronomi Derneği'nin, yani AAS'nin dergileri, yazılımın gökbilim topluluğu için önemini yansıtan bir yazılım politikası benimsemiştir: makalelerde kullanılan yazılımın nasıl atıf yapılacağına dair açık kurallar koyar, böylece yazılımı yazanlara da hakkı verilir. Bir sonucun arkasındaki Astropy, photutils ya da kendi yazdığın kod, kaynakçada yer alır.

Veri de yayımlanır

AAS dergileri, makalelerin veriyle, görselleştirmelerle ve başka dijital malzemeyle zenginleştirilmesini teşvik eder; şekillerin arkasındaki verinin arşivlenmesi gibi hizmetler de sunar. Bir okurun, şekildeki noktaların sayısal değerlerine ulaşıp kendi hesabını yapabilmesi, makaleyi yalnızca okunacak değil, üzerine kurulacak bir iş hâline getirir.

Gönderiden yayına

Makale bir dergiye gönderildikten sonra genellikle bir editörün eline geçer. Editör, makalenin derginin kapsamına girip girmediğine bakar ve onu değerlendirecek bir ya da daha fazla uzman seçer. Bu uzmanlara hakem denir. Bilimsel yöntem dersinde gördüğümüz gibi hakem değerlendirmesi, bilimin kendi hatalarını ayıkladığı süzgeçlerden biridir: aynı alandan bilim insanları makalenin yöntemini, varsayımlarını ve sonuçlarını dikkatle inceler.

Hakem bir rapor yazar: makalenin güçlü yanlarını, zayıf noktalarını, eksik sınamaları, belirsiz kalan cümleleri. Editör bu raporlara göre bir karar verir: olduğu gibi kabul, düzeltme isteği ya da ret. Düzeltme istendiğinde yazarlar hakemin her noktasına cevap veren bir mektupla birlikte düzeltilmiş metni gönderir. Bu gidiş geliş bazen birkaç kez tekrarlanır.

Çözümlü problem: Bir makalenin takvimi

Yayın kayıtlarındaki tarihlerle süreleri hesaplayalım. Kepler-90 makalesi: geliş 19 Eylül 2017, kabul 20 Kasım 2017, yayın 30 Ocak 2018. Gelişten kabule 62 gün, kabulden yayına 71 gün, toplam 133 gün. Sesli okunuşu: altmış iki artı yetmiş bir, yüz otuz üç gün.

Hubble gerilimini anlatan SH0ES makalesi: geliş 10 Aralık 2021, kabul 8 Mart 2022, yayın 22 Temmuz 2022. Gelişten kabule 88 gün, kabulden yayına 136 gün. İki nötron yıldızının birleşmesini anlatan ortak makale ise 3 Ekim 2017'de geldi, 6 Ekim'de kabul edildi, 16 Ekim'de yayımlandı: toplam 13 gün. Ölçülen şey aynı değil: bir yanda dikkatle tartılması gereken yıllık bir ölçüm, öbür yanda bütün dünyanın aynı anda beklediği bir olay.

Açık erişim ve ön baskı

AAS'ye göre derneğin bütün dergileri 1 Ocak 2022'den beri herkese açık, yani okurlar makaleleri ücretsiz okuyabiliyor. Bunun yanı sıra pek çok yazar makalesini arXiv'e de koyar; Kepler-90 makalesi, kabulünden birkaç hafta sonra, Aralık 2017'de arXiv'e kondu. Yazarların bir kısmı ön baskıyı kabulden önce, bir kısmı sonra paylaşır; okurun hangi sürümü okuduğunu bilmesi bu yüzden önemlidir.

İlk bulgunu paylaşmak

Bir öğrencinin küçük ama gerçek bir sonucu varsa ne yapmalı? AAS'nin Research Notes adlı yayını tam bu tür işler için vardır. Yayının 2025 tarihli tanımına göre Research Notes; süren çalışmaların, yorumların ve düzeltmelerin, olumsuz sonuçların ya da gözlemlerin hızlı raporlarının hakemsiz ama dizinlenmiş ve kalıcı kaydıdır. Gönderiler bir editör tarafından denetlenir ama hakemden geçmez; kabulden sonra birkaç gün içinde yayımlanır, gökbilim arama motorlarında bulunur ve tam olarak atıf yapılabilir.

Kuralları kısadır: 1500 sözcüğü aşmayan, tek bir şekil ya da tek bir tablo içeren, ama ikisini birden içermeyen, 2020'den beri bir özet de taşıyan, alışıldık bir makale üslubunda yazılmış bir not. Olumsuz sonuçların, yani "aradık ama bulamadık" diyen çalışmaların da yayımlanabildiği yerlerden biridir; bilimde bir şeyin olmadığını göstermek de bir sonuçtur.

Aslında…

Büyük resim

Bir makale, bir araştırmanın bitişi değil, topluluğa açılmasıdır. Yayımlandığı an başkaları onu okur, sınar, üzerine kurar. Açık erişim, arşivlenen veri ve atıf yapılan yazılım, bu açılmayı daha geniş ve daha dürüst kılar. Kod, veri ve hata payı birlikte paylaşıldığında, bir sonuç yalnızca okunmaz, yeniden üretilebilir.

Bu modülün sonunda, Seviye 5'in bitirme projesi seni bekliyor. Bir soru sorup veriyle cevaplamak ve bunu bir makale üslubunda yazmak, bu dersteki adımların küçük bir provasıdır. Belki bir gün aynı adımlar, bir Research Notes sayfasında ya da bir dergide, senin adınla yayımlanır.

Özet

1. Makale okurun beklediği bölüm sırasıyla düzenlenir; yazarken şekillerle başlamak ve özeti sona bırakmak işe yarar. Yöntem, bir başkasının işi yeniden yapabileceği ayrıntıda yazılır; AAS dergilerinin yazılım politikası, kullanılan yazılıma atıf yapılmasını ister.
2. Gönderilen makaleyi bir editör hakemlere yollar; hakem raporlarına göre kabul, düzeltme ya da ret kararı verilir. Kepler-90 makalesi 62 günde kabul edilip 133 günde yayımlandı; SH0ES 88 günde kabul edildi; nötron yıldızı birleşmesi makalesi 3 günde kabul edildi.
3. AAS dergileri 1 Ocak 2022'den beri herkese açıktır. AAS'nin Research Notes'u, 1500 sözcüğü aşmayan, tek şekil ya da tablolu, hakemsiz ama denetlenen ve atıf yapılabilen kısa notlar için bir kanaldır; olumsuz sonuçlar da yayımlanabilir.

Görev

Quiz

1. Bir makale yazılırken şekillerle başlamak neden işe yarar?
2. İyi bir yöntem bölümü neyi mümkün kılmalıdır?
3. Bir dergiye gönderilen makale hangi aşamalardan geçer?
4. Kepler-90 makalesi dergiye ulaştıktan kaç gün sonra kabul edildi ve toplam kaç günde yayımlandı?
5. AAS'nin Research Notes yayını neden bir öğrencinin ilk bulgusu için uygundur?

Cevaplar

1. Çünkü makalenin iddiası çoğu zaman bir iki şekilde durur; şekiller netleşince sonuçlar, yöntem ve giriş onların çevresinde kurulur.
2. Bir başkasının aynı veriyle, aynı yöntemi izleyerek işi yeniden yapabilmesini; veri sürümü, sorgu, yazılım ve hata payı hesabı açıkça yazılmalıdır.
3. Editörün kapsam incelemesi, hakemlere gönderilmesi, hakem raporları, editörün kabul, düzeltme ya da ret kararı, gerekirse yazarların cevap mektubuyla düzeltilmiş metin göndermesi ve kabulden sonra yayın.
4. 62 günde kabul edildi; 133 günde yayımlandı.
5. Çünkü kısa, tek şekilli notlara açıktır, hakemsiz ama denetlenir, birkaç gün içinde yayımlanır, dizinlenir ve atıf yapılabilir; olumsuz sonuçları da kabul eder.

Kaynaklar

Sonraki derse köprü

Hakemler hataları arar; peki kasıtlı hatalar? Veriyi uydurmak, başkasının fikrini kendi adıyla yayımlamak ya da bir sonucu olduğundan güçlü göstermek, bilimin güvenini sarsar. Bir de bulguları halka anlatma sorumluluğu var: bir keşfi abartmadan, belirsizliğini gizlemeden nasıl anlatırsın? Bilimsel etik nedir, ve iyi bilim iletişimi nasıl yapılır?