Bilimsel yazı dili

Kanca

Dönem ödevinin (Hausarbeit) ilk taslağını danışmanına gönderiyorsun. Konu şehirlerdeki yeşil alanlar ve sıcak yaz günleri. Giriş cümlen şöyle: "Wer möchte schon in einer Stadt ohne Bäume leben? Wir alle wissen, dass Parks total wichtig sind." Bir hafta önce metin analizinde tam da bu araçları, retorik soruyu ve "wir" zamirini, bir yorum yazısının güçlü yanları olarak incelemiştin. Danışmanın notu kısa: "Das ist ein Kommentar, keine wissenschaftliche Arbeit. Wer sagt das? Belegen Sie es." Aynı içerik, bilimsel bir metinde bambaşka bir dille yazılır.

Bilimsel metin okuru duyguyla değil, izlenebilir bir yolla ikna eder. Okur her iddianın nereden geldiğini, hangi yöntemle elde edildiğini ve ne kadar güvenilir olduğunu görebilmelidir. C1.3'te isimleştirmenin, kişisiz yapıların ve temkinli fiillerin akademik metne nasıl yoğunluk kazandırdığını görmüştük. Bu derste bir adım ileri gidiyoruz: bir bilimsel metnin bölümlerini, her bölümün kendine özgü kalıplarını, kavram tanımlamayı ve Almanca akademik metinde kaynak göstermenin kurallarını ele alacağız.

Anlatım

Nesnellik: yorum yazısından ne çıkarılır?

Bilimsel dilin ilk kuralı sakınma kuralıdır. Retorik sorular, okuru aynı tarafa çeken "wir alle", duygusal çağrışımlı kelimeler ve konuşma dilinin yoğunlaştırıcıları ("total", "echt", "super", "mega") bilimsel metinde yer almaz. Aynı biçimde "immer", "alle", "nie" gibi genelleyici kelimeler de ancak veri gerçekten bunu gösteriyorsa kullanılır. Kancadaki cümle bilimsel dilde şöyle kurulabilir: "Mehrere Untersuchungen weisen darauf hin, dass städtische Grünflächen die Lufttemperatur in ihrer Umgebung senken."

Bu cümlede iki şey değişti. Birincisi, iddianın sahibi artık yazar değil; iddia araştırmalara dayanıyor. İkincisi, kesinlik derecesi ayarlandı: "weisen darauf hin" (işaret ediyor) bir kanıtlama değil, bir yönelim bildirir. Bu ölçülü ton, C1.3'teki yumuşatma araçlarının bir bölüm boyunca tutarlı biçimde uygulanmasıdır.

Bilimsel metnin bölümleri

Deneysel ya da görgül bir çalışma çoğu alanda benzer bir düzen izler: giriş (Einleitung), araştırma durumu (Forschungsstand), yöntem (Methode), bulgular (Ergebnisse), tartışma (Diskussion) ve sonuç ile ileriye bakış (Fazit und Ausblick). Beşeri bilimlerde bir ödev bu düzeni birebir izlemeyebilir, ama her bölümün işlevi ve dili neredeyse her metinde bulunur. Her bölümün kendine özgü bir sorusu ve bu soruya ait kalıpları vardır.

Araştırma durumu bölümü, konu hakkında şimdiye kadar bilineni ve bilinmeyeni gösterir. Burada kullanılan kalıplar alanın genel kabulünü ve boşluğunu adlandırır: "In der Forschung besteht weitgehend Einigkeit darüber, dass …" (Araştırmada … konusunda geniş bir uzlaşı var). "Umstritten ist dagegen, ob …" (Buna karşılık … tartışmalıdır). "Bislang kaum untersucht wurde …" (Şimdiye kadar … neredeyse hiç incelenmedi). Bu son cümle, çalışmanın dolduracağı boşluğu (Forschungslücke) işaret eder ve giriş bölümündeki amaca bağlanır.

Yöntem bölümü ne yapıldığını, okurun tekrarlayabileceği açıklıkta anlatır. Bu bölüm neredeyse tümüyle Passiv ve Präteritum ya da Perfekt ile yazılır, çünkü önemli olan kimin yaptığı değil, neyin yapıldığıdır: "Zu diesem Zweck wurden 120 Haushalte befragt." "Die Daten wurden mithilfe eines Fragebogens erhoben und statistisch ausgewertet." "erheben" (veri toplamak) ve "auswerten" (değerlendirmek, çözümlemek) bu bölümün temel fiilleridir.

Tartışma bölümü bulguları yorumlar, önceki çalışmalarla karşılaştırır ve sınırları açıkça söyler. "Diese Ergebnisse stehen im Einklang mit …" (Bu bulgular … ile uyumludur). "Sie widersprechen den Befunden von …" (… bulgularıyla çelişiyor). Çalışmanın sınırları için: "Einschränkend ist anzumerken, dass die Stichprobe klein war" (Kısıtlayıcı olarak belirtmek gerekir ki örneklem küçüktü). Sınırları kendin söylemek bir zayıflık değil, bilimsel dürüstlüğün işaretidir. Sonuç bölümü ise ana bulguları toparlar ve gelecek çalışmalara yön gösterir: "Künftige Untersuchungen sollten klären, ob …" (Gelecekteki çalışmalar … olup olmadığını açıklığa kavuşturmalı).

Kavramı tanımlamak

Bilimsel bir metinde temel kavramlar ilk geçtikleri yerde tanımlanır; çünkü aynı kelime günlük dilde ve farklı disiplinlerde farklı anlamlara gelebilir. En yaygın kalıp "Unter X versteht man Y" (X'ten Y anlaşılır) yapısıdır: "Unter einer Hitzeinsel versteht man ein städtisches Gebiet, in dem die Temperatur deutlich höher ist als im Umland." Burada "unter" Dativ ister ve "verstehen" fiilinin nesnesi Akkusativ'dir; tanım ilk kez duyulduğunda bu iki hâl sık karışır.

Çalışmanın kendi kullanımını belirlemek için başka kalıplar vardır: "Im Folgenden wird der Begriff X im Sinne von Y verwendet" (Aşağıda X kavramı Y anlamında kullanılacaktır). "X wird hier als Y verstanden" (X burada Y olarak anlaşılmaktadır). Bu tür bir çalışma tanımı (Arbeitsdefinition), kavramın tartışmalı olduğu durumlarda okura hangi anlamın seçildiğini açıkça söyler.

Kaynak göstermek: alıntı ve aktarım

Almanca akademik yazıda iki tür kaynak kullanımı ayrılır. Doğrudan alıntı (direktes Zitat) kaynağın kelimelerini aynen, tırnak içinde verir ve arkasından kaynak ile sayfa numarası gelir. Dolaylı aktarım (indirektes Zitat ya da Paraphrase) ise kaynağın düşüncesini kendi kelimelerinle verir; tırnak kullanılmaz, ama kaynak yine gösterilir. Pek çok alanda dolaylı aktarımın önüne "vgl." (vergleiche, karşılaştırınız) kısaltması konur: "(vgl. Müller 2020, S. 15)". Bu derste "Müller 2020" biçimi göstermek için kullanılan varsayımsal bir kaynaktır.

Birkaç kısaltma daha akademik metinlerde sürekli karşına çıkar. "ebd." (ebenda, aynı yerde) hemen önce anılan kaynağa yeniden atıf yapar. "et al." ya da "u. a." (und andere, ve diğerleri) çok yazarlı eserleri kısaltır. "S." (Seite) sayfa, "f." ve "ff." sonraki bir ya da birkaç sayfa demektir. Hangi atıf biçiminin kullanılacağı enstitüye ve alana göre değişir; bu yüzden bir ödevden önce bölümün yazım kılavuzuna bakmak gerekir.

Kaynak göstermeden başkasının düşüncesini ya da cümlesini kullanmak intihaldir (Plagiat) ve Alman üniversitelerinde ağır sonuçları olabilir. Burada ince bir tuzak vardır: yalnızca birkaç kelimesini değiştirip tırnaksız bıraktığın bir cümle de intihal sayılır. C1.10'da gördüğün gibi, iyi bir aktarım metne bakmadan, kendi cümle yapınla kurulur ve arkasından kaynak gelir.

Aktarma fiilleri ve bağlantılar

Kaynağı cümle içinde anmak için farklı fiiller, kaynağa karşı farklı tutumlar bildirir. "Müller stellt fest, dass …" (saptıyor) nötrdür. "Müller argumentiert, dass …" (savunuyor) bir tezi işaret eder. "Müller räumt ein, dass …" (kabul ediyor) bir ödünü gösterir. "Müller behauptet, dass …" (iddia ediyor) ise çoğu zaman yazarın bu iddiaya mesafeli durduğunu sezdirir; bu yüzden onaylamadığın bir görüş için seçilir. Kısa aktarımlarda "laut", "nach" ya da "zufolge" kullanılır; bunlar "sagen" ya da "zeigen" gibi bir aktarma fiiliyle aynı cümlede birleştirilmez.

Örnekler

Her örnekte cümlenin bir makalenin hangi kısmında durabileceğini düşün.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Örnek: "Mehrere Studien deuten darauf hin, dass Smartphones die Aufmerksamkeit von Kindern beeinträchtigen können."
2. (a) Methode; (b) Forschungsstand; (c) Diskussion.
3. "Unter Nachhaltigkeit versteht man eine Entwicklung, die die Bedürfnisse der Gegenwart befriedigt, ohne die Bedürfnisse künftiger Generationen zu gefährden."
4. (a) Doğrudan alıntı: tırnak içinde, arkasından yazar, yıl ve sayfa. (b) Dolaylı aktarım: tırnaksız, çoğu alanda "vgl." ile birlikte yazar, yıl ve sayfa.
5. "Laut der Studie arbeiten viele Studierende nebenbei." ya da "Die Studie zeigt, dass viele Studierende nebenbei arbeiten."

Özet kartı

1. Bilimsel metinde retorik soru, "wir alle", duygusal kelime ve "total/echt" yok; genelleme veriye bağlı.
2. Bölümler: Einleitung, Forschungsstand, Methode, Ergebnisse, Diskussion, Fazit und Ausblick.
3. Forschungsstand: Einigkeit / umstritten / bislang kaum untersucht (Forschungslücke).
4. Methode: Passiv + geçmiş zaman, Daten erheben und auswerten; Diskussion: im Einklang mit, einschränkend ist anzumerken.
5. Tanım: Unter X versteht man + Akk (+ ilgi cümlesi); im Folgenden im Sinne von … verwendet.
6. Kaynak: doğrudan alıntı „…" (Autor Jahr, S.); dolaylı aktarım (vgl. …); ebd., et al.; "nach/laut/zufolge" ile aktarma fiilini birleştirme.

Sonraki derse köprü

Bilimsel bir metni yazarken her bölümün kalıbını seçebilir, cümleni istediğin kadar düzeltebilirsin. Aynı içerik bir amfide sözlü olarak sunulduğunda ise hızı konuşmacı belirler ve geri dönüp okuyamazsın. Sıradaki derste akademik bir dersi ya da konferansı dinlemeye geçiyoruz: konuşmacının yapıyı haber veren işaretlerini yakalamak, ana düşünceyi ayrıntıdan ayırmak ve dinlerken hızlı not almak.