Karma deneme kampı (12 deneme)

On iki deneme çözmek kolaydır: on iki kitapçık al, on iki kez süre tut, on iki net yaz. Zor olan, on iki denemenin sonunda on ikinci denemeyi birinciden daha iyi çözen bir öğrenci olmaktır. Birçok öğrenci deneme sayısını artırır, ama denemeler arasında hiçbir şey değişmediği için netleri yerinde sayar. Karma deneme kampı bu tuzağa karşı kurulur. Buradaki her deneme bir sınav provasıdır ve arkasından gelen analiz, bir sonraki denemenin planını belirler. Derece kampının ilk üç dersinde üç araç edindin: soru sırasını seçmek, yanlışlarını çeldirici türüne göre adlandırmak ve süreyi karar anları ile kontrol noktalarıyla yönetmek. Bu ders o üç aracı on iki denemelik bir döngüde bir araya getiriyor. Bu dersin sonunda kampı kendi takvimine yerleştirebilecek ve her denemeden sonra ne yapacağını bileceksin.

• On iki denemelik bir kampı kendi takvimine göre planlarsın.
• Her denemeyi sınav koşullarına yakın bir ortamda çözersin.
• Her denemeden sonra net, süre ve yanlış türlerini içeren bir analiz yapıp bir sonraki denemenin hedefini belirlersin.
• Netlerdeki dalgalanmayı tek tek denemelere değil, eğilime bakarak yorumlarsın.

Kampın mantığı: çöz, çözümle, düzelt

Kampın her denemesi üç adımlı bir döngüdür. Çöz: denemeyi sınav koşullarına yakın bir ortamda, süreli olarak çöz. Çözümle: denemenin hemen ardından ya da aynı gün netini, süreni ve her yanlışın kaynağını kaydet. Düzelt: analizden çıkan bir ya da iki hedefi bir sonraki denemeye kadar çalış ve o denemede özellikle bu hedeflere dikkat et.

Döngüde atlanması en kolay adım ortadakidir. Denemeyi çözmek zahmetlidir, cevap anahtarına bakmak ise hızlıdır; çoğu öğrenci ikisinin arasında durur. Oysa denemenin asıl değeri analizdedir. Bu kampta analiz için ayırdığın süreyi, denemeyi çözmek için ayırdığın süreye yakın tutmayı hedefle. Analizsiz bir deneme, yalnızca bir süre ölçümüdür.

Takvim

On iki deneme için tek bir doğru takvim yoktur; takvimi okul programına, öteki derslerine ve sınava kalan süreye göre kurarsın. Bir yol şudur: kampı dört ila altı haftaya yay ve haftada iki ya da üç deneme çöz. Denemelerin arasında en az bir gün bırak; bu gün analizden çıkan hedefleri çalışmak içindir. Art arda günlerde deneme çözmek, analiz ve düzeltme adımlarını sıkıştırır. Takvimi kurduktan sonra ona sadık kal; bir haftayı atlamak zorunda kalırsan kampı uzat, denemeleri sıkıştırma.

Kampı, derece kampının son dersindeki son otuz gün planından önceye yerleştir. Son otuz günde denemeler daha sık gelir; karma deneme kampı ise o sıklığa hazırlanmanın, analiz alışkanlığını kurmanın yeridir.

Sınav koşullarına yakın ortam

Bir deneme ancak sınavı taklit ettiği ölçüde bilgi verir. Denemeyi çözerken şunlara dikkat et:

• Süre: Hazırlık ünitesinde belirlediğin süre hedefine uy. Sürenin bittiği anda kalemi bırak; süreyi uzatarak elde edilen net, sınavdaki netini göstermez.
• Kesintisizlik: Telefonu başka bir odaya koy, denemenin ortasında kalkma.
• Optik form: Cevaplarını bir forma kodla. Kodlama düzenin de denemenin bir parçasıdır.
• Saat: Mümkünse denemelerin bir kısmını sınavın yapılacağı saatlerde çöz; zihnin o saatlerde çalışmaya alışır.

Kampın bir kısmında Türkçe testini tek başına, bir kısmında ise TYT oturumunun tamamı içinde çöz. Zaman yönetimi dersinde gördüğün gibi Türkçeye ayırdığın süre öteki testlerden gelir; bu dengeyi ancak oturumun tamamını çözerek görebilirsin.

Analiz tablosu

Her denemeden sonra tek bir satırlık bir kayıt tut. Satırda şunlar bulunsun: deneme numarası ve kaynağı, uyguladığın soru sırası, elde ettiğin net, testte harcadığın süre, dönüşe ayırabildiğin dakikalar, yanlışların kaynaklara göre dağılımı (bilgi, dikkat, çeldirici) ve bir sonraki deneme için seçtiğin hedef. Çeldirici analizi dersindeki yanlış defteri bu tablonun ayrıntılı ekidir: tablo her denemeyi tek satırda özetler, defter her yanlışı tek tek kaydeder.

On iki satırlık bir tablo, tek bir denemenin göremeyeceğini gösterir: hangi yanlış türünün azaldığını, sürenin nasıl değiştiğini, hangi sıranın tutarlı biçimde işe yaradığını.

Her denemeden bir ya da iki hedef

Analizin sonunda "her şeyi düzelteyim" demek, hiçbir şeyi düzeltmemekle sonuçlanır. Her denemeden en fazla bir ya da iki somut hedef seç. Hedef ölçülebilir olmalıdır: "Paragraflarda metinden güçlü seçenekleri yakalamak için 'her, hiç' gibi sözleri metinle eşleştireceğim" ya da "Yazım kurallarında 'de' ve 'ki' konusunu yeniden çalışacağım." Bir sonraki denemenin sonunda bu hedefin tutup tutmadığına bak; tuttuysa yeni bir hedef seç, tutmadıysa bir deneme daha aynı hedefte kal.

Hedefler çoğu zaman üç kaynaktan gelir: bilgi eksikliğinden doğan bir konu tekrarı, çeldirici türünden doğan bir çözme alışkanlığı ya da zaman yönetiminden doğan bir karar kuralı.

Dalgalanma ve eğilim

Netler denemeden denemeye dalgalanır. Bir deneme ötekinden zor olabilir, bir gün yorgun olabilirsin, bir kaynağın soru tarzı sana daha yabancı gelebilir. Bu yüzden tek bir düşük net, kampın işe yaramadığını göstermez; tek bir yüksek net de hedefe ulaştığını kanıtlamaz. Tabloya bakarken tek tek denemelere değil, eğilime bak. Örneğin son dört denemenin ortalamasını ilk dört denemenin ortalamasıyla karşılaştırmak, tek bir denemenin yanıltıcılığını azaltır.

Netlerin bir süre yerinde saydığı dönemler de olabilir. Böyle bir dönemde tablodaki öteki sütunlara bak: net aynı kalırken dönüş turuna kalan süre artıyorsa ya da dikkat hatalarının payı azalıyorsa, ilerleme vardır ve nete yansıması zaman alıyordur.

Kaynak çeşitliliği

On iki denemeyi tek bir kaynaktan çözmek, o kaynağın soru tarzına alışmana yol açar. Farklı kaynaklardan deneme çözmek seni farklı soru kurgularına hazırlar. Ancak karşılaştırma yaparken kaynak farkını hesaba kat: bir kaynağın denemeleri genel olarak daha zor olabilir. Soru sırası dersinde gördüğün gibi, sıra ya da yöntem karşılaştırmalarını mümkün olduğunca aynı zorluktaki denemelerle yap.

Soru kökleri

Bu dersin soruları kampın işleyişi üzerine kuruludur: döngünün hangi adımının atlandığını bulmak, bir öğrencinin analiz tablosundan doğru hedefi seçmek, net dalgalanmasını doğru yorumlamak ya da deneme koşullarındaki bir hatayı saptamak. Her soruda kampın ilkesini hatırla: her deneme, bir sonraki denemeyi daha iyi çözmek içindir.

Örnek 1 — Atlanan adım

Soru: Bir öğrenci kampta on iki denemenin hepsini çözmüş, her birinin netini yazmış, ama yanlışlarına hiç bakmamıştır. Netleri yerinde saymaktadır. Döngünün hangi adımı eksiktir?

• A) Çözme
• B) Çözümleme ve düzeltme
• C) Süre tutma
• D) Kodlama
• E) Kaynak seçimi

Çözüm: Deneme çözülmüş ve net kaydedilmiştir; ama yanlışların kaynağı incelenmediği için bir sonraki denemeye taşınacak bir hedef çıkmamıştır. Cevap: B.

Örnek 2 — Hedef seçimi

Soru: Bir öğrencinin son denemesinde 7 yanlışı vardır: 1'i bilgi eksikliğinden, 1'i dikkat hatasından, 5'i metinden güçlü seçeneklerden kaynaklanmıştır. Bir sonraki deneme için en uygun hedef hangisidir?

• A) Bütün konuları baştan çalışmak
• B) Deneme sayısını ikiye katlamak
• C) Soru sırasını değiştirmek
• D) Paragraf seçeneklerinde "her, bütün, hiç" gibi sözleri metinle karşılaştırmak
• E) Süreyi kısaltmak

Çözüm: Yanlışların büyük bölümü tek bir çeldirici türünden gelmektedir; hedef bu türe karşı alışkanlıktır. Cevap: D.

Örnek 3 — Dalgalanma

Soru: Bir öğrencinin netleri sırasıyla 26, 29, 25, 30 ve 27'dir. Beşinci denemedeki düşüşü gören öğrenci ne düşünmelidir?

• A) Kamp işe yaramıyor; bırakmalıyım.
• B) Beşinci denemenin neti gerçek seviyemdir.
• C) Tek bir denemeye değil, eğilime bakmalıyım; o denemenin zorluğunu ve koşullarını da kontrol etmeliyim.
• D) Artık deneme çözmemeliyim.
• E) Sıradaki denemede süreyi uzatmalıyım.

Çözüm: Netler dalgalanır; tek bir düşüş kampın başarısızlığını göstermez. Cevap: C.

Örnek 4 — Koşul hatası

Soru: Bir öğrenci denemelerinde süre bittiğinde "son iki soruyu da bitireyim" diyerek birkaç dakika fazladan çalışıyor. Bu alışkanlığın sakıncası hangisidir?

• A) Kodlama süresini kısaltması
• B) Soru sırasını bozması
• C) Denemeyi tek kaynaktan çözmesi
• D) Analiz tablosunu uzatması
• E) Elde edilen netin sınavdaki neti göstermemesi

Çözüm: Süreyi uzatarak kazanılan net, sınav koşullarında elde edilemez; deneme yanlış bilgi verir. Cevap: E.

• Deneme sayısını ilerleme sanmak. Analizsiz deneme yalnızca bir süre ölçümüdür.
• Denemeleri art arda günlerde çözmek. Analiz ve düzeltme adımları sıkışır.
• Süreyi uzatmak. Uzatılmış sürenin neti sınavdaki neti göstermez.
• Her denemeden çok sayıda hedef çıkarmak. Bir ya da iki ölçülebilir hedef seç.
• Tek bir denemeye göre karar vermek. Eğilime ve öteki sütunlara bak.
• Farklı zorluktaki kaynakları doğrudan karşılaştırmak. Kaynak farkını hesaba kat.