Türkiye'nin su, toprak ve bitki varlığı

Kurban Bayramı'nda Yusuf'un ailesi büyükannenin evinde toplanıyor. Ordu'dan gelen dayısı yağmurdan şikâyet ediyor: fındık bahçesinin altındaki yamaç kaymış, yolu çamur basmış, ormanın içinden geçen dere hiç kurumuyor. Karapınar'dan gelen amcası ise bambaşka bir dert anlatıyor: nisanda rüzgâr tarladaki ince toprağı havaya kaldırmış, kuyuyu bu yıl yeniden derinleştirmek zorunda kalmışlar, köyün çevresinde ağaç yok denecek kadar az. Yusuf masada iki ayrı ülkeden söz edildiğini düşünüyor. Oysa iki köyü ayıran yalnız birkaç dağ sırası. Bir yerde su, toprak ve orman bol, ötekinde üçü de kıt. Bu dengesizliği ne çiziyor?

• Türkiye'nin su kaynaklarının bölgelere dengesiz dağılışını iklim ve yer şekilleriyle açıklarsın.
• Zonal, intrazonal ve azonal toprakları Türkiye haritasında doğru bölgelere yerleştirirsin.
• Karadeniz, Akdeniz, iç kesimler ve Doğu Anadolu'nun bitki örtüsünü dağılış nedenleriyle karşılaştırırsın.
• Türkiye'de bitki çeşitliliğinin ve endemik türlerin bolluğunu üç flora bölgesi ve yer şekli çeşitliliğiyle ilişkilendirirsin.

Üç varlık, tek bir anahtar

Bu modül boyunca suyu, toprağı ve bitkiyi ayrı derslerde ele aldık. Türkiye haritasına döndüğümüzde üçünün aynı düzene uyduğu görülüyor. O düzenin anahtarı yağıştır ve yağışı da Türkiye'nin iklimi dersinde gördüğün iki yapı biçimlendirir: kıyıya koşut uzanan dağ sıraları ve batıdan doğuya yükselen basamaklar. Nemli hava kütleleri dağların denize dönük yüzünde yağışını bırakır; dağın ardındaki iç kesimlere kurumuş hava iner. Bol yağış alan yerde akarsular gürleşir, toprak yıkanır ve koyulaşır, orman kurulur. Az yağış alan yerde dereler yazın kurur, toprak ince ve tuza açık kalır, örtüyü otlar oluşturur. Yusuf'un bayram sofrasındaki iki hikâye, bu tek nedenin iki ucudur.

Su varlığı: bol değil, dengesiz

Akarsular dersinde ırmaklarımızın boyca kısa kaldığını, hızlı aktığını ve akımının mevsimden mevsime oynadığını, göller dersinde gölleri kökenlerine göre gruplamayı, yer altı suları dersinde akiferin nasıl beslendiğini öğrendin. Burada aynı bilgileri bölge bölge bir araya getiriyoruz.

Ders kitapları Türkiye'yi su bakımından zengin bir ülke olarak değil, kişi başına düşen kullanılabilir suyun sınırlı olduğu bir ülke olarak anlatır; nüfus arttıkça bu sıkışıklığın büyüyeceği vurgulanır. Asıl sorun toplam miktardan çok dağılıştadır. Su, nüfusun ve tarım alanlarının yoğun olduğu yerlerde değil, dağlık ve görece seyrek nüfuslu kesimlerde boldur.

Karadeniz kıyıları her mevsim yağış alır. Kıyı dağlarından inen sayısız kısa dere yıl boyu akar; yağış bol olduğu için yüzey suyu sıkıntısı az görülür. Bunun bedeli sel ve heyelandır: Ordu'daki kayan yamaç, suyla doymuş toprağın eğimli arazide ağırlaşmasının sonucudur.

Doğu Anadolu yüksek dağlarıyla bir su deposu gibi çalışır. Kışın biriken kar ilkbaharda erir; Fırat, Dicle, Aras ve Kura gibi akarsular bu yükseklerden doğar. Hidroelektrik potansiyelin en çok bu akarsularda toplanmasının nedeni de bol su ile büyük yükselti farkının bir arada olmasıdır.

Akdeniz ve Ege kışın yağış alır, yazın kurur. Toros kalkerlerinden çıkan karstik kaynaklar kurak aylarda da su vermeyi sürdürür; Gediz ile Büyük Menderes ovalarını dolduran alüvyon da önemli akiferler barındırır. Sulama suyuna en çok ihtiyaç duyulan mevsim, akarsuların en cılız olduğu mevsimdir.

İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu ülkenin en az yağış alan kesimleridir. İç Anadolu'nun büyük bölümü kapalı havzadadır, tarım uzun süredir yer altı suyuna dayanır. Konya Ovası'nda yer altı suyu seviyesinin düştüğü ve obrukların bu düşüşle ilişkilendirildiği kaynaklarda sık anlatılır. Güneydoğu'da ise yüzey suyu bölgenin içinden geçen Fırat ve Dicle'dedir; ovalar bu sudan sulama kanallarıyla yararlanır.

Marmara ülkenin en kalabalık bölgesidir ve su ihtiyacı yerel kaynakları aşar. Büyük şehirlerin suyu çevredeki barajlardan ve komşu havzalardan borularla taşınır.

Suyu verimli kullanmak için kaynaklarda öne çıkan yollar şunlardır: salma sulama yerine damla ve yağmurlama sulama, kaçak kuyuların denetlenmesi, şehir şebekelerindeki kayıpların azaltılması, atık suyun arıtılıp yeniden kullanılması ve havzanın bitki örtüsünü koruyarak yer altı suyunun beslenmesine zaman tanımak.

Toprak varlığı: renkler haritası

Toprak tipleri dersinde zonal toprağın iklimin ve bitki örtüsünün damgasını taşıdığını, intrazonal toprağın yerel bir koşulla (tuz, taban suyu, ana kaya) ayrıldığını, azonal toprağın ise taşınıp biriktiği için henüz horizon geliştiremediğini gördün. Türkiye'de üç grup da yan yana bulunur, çünkü kısa mesafede iklim değişir.

Kahverengi orman toprakları Karadeniz ve Marmara'nın nemli, ormanlık yamaçlarında yaygındır; geniş yapraklı ağaçların döktüğü yapraklar humusu artırır. Yıkanmış ve asitli podzol ise Türkiye'de geniş yer tutmaz; iğne yapraklı örtünün altında ancak küçük alanlarda aranır.

Akdeniz ve Ege'nin kalkerli arazisinde terra rossa yayılır; adı İtalyancada «kızıl toprak» demektir. Kalker eridikçe geride kalan demirli kil, sıcak ve kurak yazda oksitlenip kızıla döner. Toros yamaçlarındaki kırmızı lekeler bu toprağın işaretidir.

Kahverengi ve kestane renkli bozkır toprakları İç Anadolu, Güneydoğu Anadolu ve Doğu Anadolu'nun alçak kesimlerinde yaygındır. Yağış az olduğu için yıkanma zayıftır, otların bıraktığı organik madde sınırlıdır.

Çernozyom (kara toprak) ders kitaplarında Doğu Anadolu'nun kuzeyindeki yüksek platolarla, Erzurum–Kars ve Ardahan çevresiyle birlikte anılır. Yaz yağışlarıyla gürleşen çayırların her yıl toprağa kattığı kök ve gövde kalıntısı, toprağı koyu renkli ve verimli yapar.

İntrazonal örnekler arasında kapalı havzaların dibindeki tuzlu ve alkali topraklar öne çıkar; kitaplarda Tuz Gölü'nün kıyıları ile Aras boyundaki Iğdır Ovası bu tuzlanmanın tanınan yerleridir. Kurak ovalarda drenajı kötü sulama da toprağı tuzlandırabilir.

Azonal topraklar taşınmış malzemedir. Akarsuların ovalara ve kıyılara serdiği alüvyal topraklar delta ovalarında (Çukurova, Bafra, Çarşamba) ve Batı Anadolu'nun çöküntü ovalarında tarımın temelidir. Dağ eteklerine yamaçtan kayarak yığılan kolüvyal topraklar ise daha iri ve köşeli malzemeden oluşur.

Toprağı kaybetmek: erozyon

Toprağın verimli üst katı yüzyıllarda oluşur, tek bir sağanakta gidebilir. Türkiye'de erozyon riskini artıran koşullar bir araya gelmiştir: arazinin büyük kısmı eğimlidir, yaz kuraklığı otları kurutur, yağış çoğu zaman kısa ve şiddetli düşer. İnsan etkisi bu zemini ağırlaştırır: ormanın kesilmesi ya da yanması, merada aşırı otlatma, eğim yönünde sürüm ve tarlanın uzun süre çıplak bırakılması.

Su erozyonu eğimli yamaçlarda, rüzgâr erozyonu ise kurak ve düz alanlarda öne çıkar. Karapınar çevresi rüzgârın çıplak tarladan toprak savurduğu yer olarak ders kitaplarına girmiştir; amcanın anlattığı toz bunun sonucudur. Taşınan malzeme baraj göllerinin dibine çöker ve barajların kullanım ömrünü kısaltır.

Önlemler sorunun kaynağına göre seçilir. Yamaçta ağaçlandırma ve taraslama (seki) suyun hızını keser. Eğime dik (kontur) sürüm her karığı küçük bir set yapar. Merada otlatmanın sınırlandırılması örtünün kendini yenilemesine fırsat tanır. Kurak düzlükte rüzgâr perdeleri (ağaç sıraları) ve tarlayı çıplak bırakmayan ekim düzeni toprağı yerinde tutar. Karapınar'da bitkilendirme çalışmalarıyla kumul hareketinin yavaşlatıldığı anlatılır.

Bitki varlığı: dört büyük yüz

Bitki örtüsü ve biyomlar dersinde dünya ölçeğinde gördüğün kuşaklar, Türkiye'de birkaç yüz kilometre içine sığar.

Karadeniz: nemli ormanlar. Her mevsim yağış ve ılık kıyı, Türkiye'nin en gür ormanlarını yetiştirir. Kıyıya yakın alçak kesimlerde kayın, gürgen, meşe, kestane, ıhlamur ve kızılağaç gibi geniş yapraklı, yaprak döken ağaçlar bulunur. Yükseldikçe bunlara ladin, köknar ve sarıçam karışır; daha yukarıda iğne yapraklılar baskın çıkar. Doğu Karadeniz'de orman altında ormangülü gibi çalılar sık bir kat oluşturur. Ormanlar en çok dağların denize bakan yamaçlarındadır; iç yamaçlara geçildikçe yağış azalır ve orman seyrekleşir.

Akdeniz ve Ege: maki ve kızılçam. Kıyı şeridinde yazın kurumaya dayanmak için küçük, sert ve parlak yapraklarını dökmeyen çalılar sık bir örtü kurar. Bu topluluğa maki denir; mersin, kocayemiş, sandal, defne, keçiboynuzu ve yabani zeytin bu örtüde sayılır. Maki kesilir, yakılır ya da sürekli otlatılırsa yerine kekik, adaçayı ve laden gibi kokulu, diz boyunu pek geçmeyen ve aralarında çıplak toprak görünen bir örtü gelir; buna garig denir. Makinin üstünde, dağ yamaçlarında kızılçam ormanları başlar. Daha yüksek kesimlerde karaçam, Toros sediri ve köknar görülür. Kızılçam reçineli ve kuru yaz geçiren bir ağaç olduğundan bu kuşak orman yangınlarına açıktır.

İç kesimler: bozkır. İç Anadolu'da, Güneydoğu Anadolu'da ve Doğu Anadolu'nun alçak düzlüklerinde örtü kısa otlardan oluşur. İlkbahar yağmurlarıyla yeşeren otlar yaz başında tohum verip sararır. Ders kitaplarında İç Anadolu bozkırının bir kısmının yüzyıllar boyunca kesilen seyrek ormanların yerinde geliştiği, yani insan etkisini de taşıdığı anlatılır. Yusuf'un amcasının köyündeki ağaçsız görünüm böyle bir bozkırdır. Trakya'da Ergene Havzası'nın iç kesimi de bozkırla anılır.

Doğu Anadolu: yayla çayırları. Yüksek platolarda kış uzun ve serttir, ama yaz yağışları otları bozkırdakinden çok daha gür büyütür. Bu yayla (dağ) çayırları büyükbaş hayvancılığın dayanağıdır. Ağaç yetişmesini burada yağış değil, kısa vejetasyon dönemi ve soğuk sınırlar.

Kuzeydoğu: Kaçkarlarda kuşaklar. Dağ yamacında bitki kuşaklarının dikine dizilişini Türkiye'de en açık Kaçkarların kuzey yamacı gösterir. Kıyıdan yukarı çıkan biri sırayla geniş yapraklı ormandan karışık ormana, oradan ladin ve köknarın baskın olduğu iğne yapraklı kuşağa geçer. Orman üst sınırı aşılınca ağaçlar biter, yerini alpin çayırlar alır. En yukarıda kayalıklar, sirk gölleri ve yazın da erimeyen kar lekeleri vardır. Yükseltinin sıcaklığı düşürmesi, kıyıdan zirveye birkaç saatlik yürüyüşü enlem boyunca uzun bir yolculuğa benzetir.

Neden bu kadar çok tür?

Türkiye, yüzölçümüne göre bitki türü bakımından zengin ülkeler arasında anılır; yalnız Türkiye'de doğal olarak yetişen endemik türlerin sayısı da yüksektir. Ders kitapları bunu birkaç nedenin birleşmesiyle açıklar.

İlki konumdur. Türkiye üç flora bölgesinin buluştuğu yerdedir. Avrupa-Sibirya flora bölgesi Karadeniz kıyılarını ve Trakya'nın kuzeyini kaplar; nemli ılıman ormanların bitkileridir. Akdeniz flora bölgesi güney ve batı kıyılarında, Güney Marmara'ya kadar uzanır; maki ve kızılçam bu bölgenin işaretidir. İran-Turan flora bölgesi İç, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'yu kapsar; kuru bozkırların ve soğuk platoların bitkileridir. Üç ayrı kaynaktan gelen türler aynı ülkede yan yana yaşar, geçiş kuşaklarında birbirine karışır.

İkincisi yer şekli ve iklim çeşitliliğidir. Kıyı ovasından alpin çayıra, nemli vadiden tuzlu göl kıyısına kadar birbirinden çok farklı ortamlar kısa mesafelerde art arda dizilir. Dağlarla birbirinden ayrılmış vadi ve zirveler, bir türün toplulukları arasındaki bağı koparır; zamanla bu yalıtılmış topluluklar başka hiçbir yerde bulunmayan türlere dönüşebilir.

Üçüncüsü geçmişle ilgilidir. Kaynaklarda, buzul dönemlerinde Avrupa'nın büyük bölümü buzla örtülürken Anadolu'nun daha ılıman kalan dağ yamaçlarının ve vadilerinin birçok bitki için sığınak olduğu anlatılır. Bu yorum ders kitabı düzeyinde bir açıklamadır; ayrıntısı bilimsel tartışmanın konusudur.

Korumak: milli parklar

Bitki ve hayvan varlığını, jeolojik oluşumları ve tarihî değerleri bir arada korumak için ayrılan geniş alanlara milli park denir. Bu alanlarda yapılaşma, avlanma ve doğal örtüye zarar veren kullanım sınırlanır; ziyaret, eğitim ve bilimsel çalışma düzenli biçimde yürütülür. Türkiye'nin ilk milli parkı olarak Yozgat Çamlığı anılır. Bu dersin Kaçkar örneğinin geçtiği dağlarda da Kaçkar Dağları Milli Parkı bulunur. Milli parkın yanında tabiat parkı, tabiatı koruma alanı ve yaban hayatı geliştirme sahası gibi farklı koruma statüleri de vardır.

Sözel harita: kuşaklar ve flora bölgeleri

Kâğıda Türkiye'yi doğu-batı doğrultusunda yatık bir dikdörtgen olarak çiz. Üst kenarın hemen altına, soldan sağa koyu yeşil bir şerit çek ve sağ ucunu kalın tut: Karadeniz ormanları, en gür kısım Doğu Karadeniz. Şeridin sağ ucuna, kıyıdan içeri doğru basamaklar gibi üst üste beş küçük bant çiz: geniş yapraklı, karışık, iğne yapraklı, alpin çayır, kaya ve kar. Bunun adı Kaçkar kesitidir. Alt kenar boyunca ve sol kenarın alt yarısından Marmara'nın güneyine kadar ince bir turuncu şerit çek: maki; onun hemen içine ikinci bir şerit: kızılçam. Dikdörtgenin ortasını açık sarıya boya ve «bozkır» yaz; aynı sarıyı sağ alt köşeye, Güneydoğu'ya kadar uzat. Sağ yarının üst-orta kısmına açık yeşil bir leke koy: yayla çayırları. Sol üst köşede, Trakya'nın ortasına küçük bir sarı nokta ekle: Ergene bozkırı. Son olarak kalın kesik çizgilerle haritayı üç parçaya böl: üst şerit «Avrupa-Sibirya», alt ve sol kıyı şeridi «Akdeniz», geri kalan geniş iç alan «İran-Turan». Kesik çizgilerin geçtiği yerler türlerin karıştığı geçiş kuşaklarıdır.

Tablo: bölge bölge su, toprak ve bitki

C08 tek bakışta

Hidrografya: akarsuyun rejimini yağış ve kar erimesinin takvimi belirler; havzayı su bölümü çizgisi çizer ve denize varıp varmadığı açık ya da kapalı olduğunu söyler. Göl, bir çanak ile onu dolduran suyun buluşmasıdır; tuzlu ya da tatlı olmasını gideğen belirler. Toprağa süzülen yağış kili ya da marnı aşamayınca onun üzerinde depolanır; kaynak, artezyen ve gayzer bu suyun yüzeye çıkış biçimleridir. Denizlerde tuzluluk ve sıcaklık buharlaşma, tatlı su girdisi ve enlemle değişir.

Toprak: toprağı kuran beş etken birlikte çalışır: ana kaya, iklim, canlı örtü, yer şekli ve geçen zaman. Zonal toprak iklimi, intrazonal toprak yerel koşulu, azonal toprak taşınmayı yansıtır. Erozyon bu birikimi hızla geri alır.

Bitki: biyomları sıcaklık ve yağışın birlikte etkisi dağıtır; dağ yamacında aynı dizi yükseltiyle tekrar eder. Türkiye'de bu dizinin büyük kısmı tek ülke içinde, üç flora bölgesinin kesiştiği yerde görülür.

Ormandan ekosisteme

Bu derste ormanı, bozkırı ve çayırı bir haritanın renkleri olarak okuduk. Oysa bir Karadeniz ormanının içine girildiğinde orada ağaçtan fazlası vardır: yaprağı yiyen tırtıl, tırtılı avlayan kuş, düşen yaprağı çürüten mantar, bunların hepsini taşıyan toprak, su ve güneş ışığı. Bu parçaları birbirine bağlayan ilişki ağına ekosistem denir. Sonraki derste bir ekosistemin canlı ve cansız bileşenlerini ve canlıların üretici, tüketici ve ayrıştırıcı olarak üstlendiği rolleri ele alacağız; bir tek türden bütün biyosfere uzanan ölçek basamaklarını ve bir canlının yayılışını hangi etmenin sınırladığını da göreceğiz.

Örnek 1 — Toprağın rengi nereyi gösterir?

Soru: Bir arazi gezisinde kalkerli bir yamaçta kızıl renkli, killi bir toprak görülüyor. Çevrede sık, yaprağını dökmeyen çalılar ve biraz yukarıda çam ormanı var. Bu gözlemlerin birlikte işaret ettiği yer hangisidir?

• A) Erzurum–Kars platosu
• B) Doğu Karadeniz'in yüksek yamaçları
• C) Tuz Gölü kıyısı
• D) Toros eteklerinde Akdeniz kıyısı
• E) Ergene Havzası'nın iç kesimi

Çözüm: Kalker üzerinde kızıl toprak terra rossadır ve yaz kuraklığıyla oksitlenen demirli kili gösterir. Yaprağını dökmeyen sık çalılar maki, onun üstündeki çam kuşağı kızılçamdır. Üç ipucu Akdeniz kıyısında birleşir. Erzurum–Kars çernozyom ve çayır, Doğu Karadeniz yüksekleri iğne yapraklı orman, Tuz Gölü tuzlu toprak, Ergene bozkır verir. Cevap: D.

Örnek 2 — Su nerede, ihtiyaç nerede?

Soru: Türkiye'de su kaynaklarının dağılışıyla ilgili hangi ifade doğrudur?

• A) Su en çok, nüfusun ve sulanan tarımın en yoğun olduğu ovalarda bulunur.
• B) Büyük akarsuların önemli bir kısmı kar depolarının bulunduğu Doğu Anadolu yükseklerinden doğar.
• C) İç Anadolu, kapalı havzaları sayesinde ülkenin en bol yüzey suyuna sahip bölgesidir.
• D) Akdeniz kıyısında akarsuların en gür olduğu mevsim yazdır.
• E) Karadeniz kıyısındaki dereler yazın tamamen kurur.

Çözüm: Fırat, Dicle, Aras ve Kura gibi akarsular Doğu Anadolu'nun karla beslenen yükseklerinden doğar. Suyun bol olduğu yerler dağlık kesimlerdir, ihtiyacın yoğunlaştığı ovalar değil. İç Anadolu ülkenin en kurak kesimidir; Akdeniz akarsuları yazın cılızlaşır; Karadeniz dereleri her mevsim yağışla beslendiği için yazın da akar. Cevap: B.

Örnek 3 — Maki gidince

Soru: Ege kıyısında defalarca yanmış ve sürekli otlatılmış bir yamaçta sık ve boylu çalıların yerini, aralarında çıplak toprak görünen, kokulu ve bodur bitkiler almıştır. Bu değişim için en uygun açıklama hangisidir?

• A) Maki tahrip edilince yerini garig almıştır.
• B) Bozkır, yağış artınca makiye dönüşmüştür.
• C) Alpin çayır kuşağı kıyıya inmiştir.
• D) Kızılçam ormanı nemli ormana dönüşmüştür.
• E) Garig, yağışın artmasıyla makiye dönüşmüştür.

Çözüm: Yangın ve otlatma makinin sık çalılarını yok eder. Yerine gelen kekik, adaçayı ve laden gibi kokulu, seyrek ve bodur örtü gariktir. Değişimin yönü yoğundan seyreğe doğrudur ve nedeni iklim değil insan etkisidir. Cevap: A.

Örnek 4 — Neden bu kadar çok tür?

Soru: Bir öğrenci «Türkiye'de bitki türlerinin ve endemik türlerin fazla olmasının tek nedeni ülkenin geniş olmasıdır» diyor. Bu görüşü düzelten en kapsamlı ifade hangisidir?

• A) Türkiye'de yalnız Akdeniz flora bölgesi bulunduğu için tür sayısı yüksektir.
• B) Tür zenginliği yalnız ormanların fazla olmasından kaynaklanır.
• C) Türkiye'de yer şekilleri tekdüze olduğu için türler kolay yayılır.
• D) Endemik türler yalnız kıyı ovalarında yaşadığı için sayıları yüksektir.
• E) Üç flora bölgesinin buluşması, kısa mesafede değişen yer şekli ve iklim ile buzul dönemlerinde sığınak olunduğu yönündeki açıklama tür zenginliğini birlikte açıklar.

Çözüm: Ders kitapları tür zenginliğini tek bir etkene bağlamaz. Avrupa-Sibirya, Akdeniz ve İran-Turan flora bölgeleri Türkiye'de kesişir; dağlarla bölünmüş çok farklı ortamlar türlerin yalıtılmasına yol açar; buzul dönemlerinde Anadolu'nun bir sığınak olduğu da anlatılır. Tekdüze yer şekli tam tersine çeşitliliği azaltırdı. Cevap: E.

• Kızılçamı makinin içine koymak. Maki bir çalı topluluğudur; kızılçam ondan yukarıda orman kuşağı kurar. Soru «hangi kuşak önce gelir» diye sorabilir.
• Garigi ayrı bir iklimin örtüsü sanmak. Garig, Akdeniz ikliminin içinde makinin tahribiyle ortaya çıkar; nedeni iklim değil insan etkisidir.
• Doğu Anadolu çayırını bozkırla karıştırmak. Bozkır ilkbahar yağışıyla yeşerip yazın kurur; yayla çayırı yaz yağışlarıyla gür kalır ve yüksek platolarda görülür.
• Çernozyomu İç Anadolu'ya yazmak. Türkiye'de kara toprak ders kitaplarında kuzeydoğunun çayırlı yüksek platolarıyla anılır; İç Anadolu'da kahverengi ve kestane renkli bozkır toprakları baskındır.
• Suyun bol olduğu yerle ihtiyacın yoğun olduğu yeri aynı sanmak. Su dağlık kesimlerde, ihtiyaç kalabalık ovalarda ve kıyılarda yoğunlaşır; Türkiye'nin su sorunu büyük ölçüde bu dengesizliktir.
• Flora bölgelerini idari bölgelerle bire bir eşlemek. Akdeniz flora bölgesi Ege'yi ve Güney Marmara'yı da kapsar; sınırlar iklime göre çizilir, il ya da bölge sınırına göre değil.