YKS Coğrafya · Dünya'nın Şekli ve Hareketleri · COĞ-C02-L04

Özel tarihler ve gün uzunlukları

TYTsınavdaki ağırlığı orta· 8 bölüm

1Kanca

Haziranın son haftası, akşam yemeğinden sonra Ece Trabzon'da balkonda oturuyor; hava hâlâ aydınlık. Melbourne'da okuyan ablası görüntülü arıyor. Ablasının üstünde kalın bir mont var: "Burada kış; okuldan çıktığımda hava çoktan kararmış oluyor" diyor. Aynı gün, aynı güneş. Ece telefonu kapattıktan sonra bir haber görüyor: Norveç'in kuzeyinde birkaç hafta boyunca güneş hiç batmıyormuş. Üç yer, üç ayrı gündüz. Bu ders, yılın dört tarihinde bu farkların nasıl dizildiğini tek bir tabloya sığdırıyor.

2Hedefler

Eşitlik günlerinde (21 Mart, 23 Eylül) ve gün dönümlerinde (21 Haziran, 21 Aralık) güneş ışınlarının dik düştüğü paraleli belirlersin.
Bu dört tarihte iki yarım kürede gündüzün uzun mu kısa mı, yoksa geceye eşit mi olduğunu söylersin.
Aydınlanma çemberinin kutuplara ve kutup dairelerine göre konumunu çizerek gösterirsin.
Herhangi iki tarih arasında gün uzunluğunun hangi yarım kürede arttığını, hangisinde azaldığını yorumlarsın.

3Konu anlatımı

Dik ışının yıllık yolu

Geçen derste güneş çevresindeki dolanımı ve eksen eğikliğini, mevsimlerin bu ikisinden doğduğunu gördün. Bu eğikliğin haritadaki izi şudur: güneş ışınları yıl boyunca yalnız kuzeyde 23°27'deki Yengeç Dönencesi ile güneyde aynı enlemdeki Oğlak Dönencesi arasındaki kuşağa dik gelebilir. Dik ışının düştüğü paralel bu kuşak içinde gidip gelir. 21 Aralık'ta en güneyde, Oğlak Dönencesi'ndedir; oradan kuzeye yürür, 21 Mart'ta Ekvator'u geçer, Yengeç Dönencesi'ne 21 Haziran'da varır. Sonra yön değiştirir, Ekvator'u 23 Eylül'de bir kez daha geçer ve 21 Aralık'ta Oğlak'a döner.

Bu yürüyüş sınavda sık sorulan sonuçlar doğurur. Dönencelere ışınlar yılda bir kez, Ekvator'a iki kez dik gelir. İki dönence arasındaki her yer de dik ışını yıl içinde iki kez karşılar. Dönencelerin dışında kalan hiçbir yere, Türkiye de buna dahil, güneş hiçbir zaman dik gelmez.

Aydınlanma çemberini kâğıda çizmek

Dört tarihi ezberlemek yerine çiz. Kâğıda yan yana dört daire koy; hepsinde güneş sol tarafta olsun ve ışınlar soldan sağa paralel oklarla gelsin. Her dairenin ortasından yatay bir çizgi geç: bu Ekvator. Üstte ve altta, kenara yakın iki kısa yatay çizgi kutup dairelerini; Ekvator'a daha yakın iki çizgi dönenceleri göstersin. Dairenin sol yarısı güneşe bakan taraftır.

Eşitlik günleri (21 Mart, 23 Eylül) çizimi: Aydınlanma çemberini dairenin tam ortasından, yukarıdan aşağıya dik bir çizgi olarak çiz. Çizgi iki kutup noktasından da geçer. Sol yarı aydınlık, sağ yarı karanlıktır ve her paralel tam ortadan ikiye bölünür.
21 Haziran çizimi: Çizgiyi eğik çiz: sağ üstte Kuzey Kutup Dairesi'nin sağ ucuna, sol altta Güney Kutup Dairesi'nin sol ucuna değsin. Kuzey Kutup Dairesi'nin içinde kalan bölge bütünüyle aydınlık tarafta, Güney Kutup Dairesi'nin içi bütünüyle karanlık tarafta kalır.
21 Aralık çizimi: Eğikliği ters çevir: sol üstte Kuzey Kutup Dairesi'ne, sağ altta Güney Kutup Dairesi'ne değen bir çizgi. Bu kez kuzeydeki kutup bölgesi karanlıkta, güneydeki aydınlıktadır.

Çizimin söylediği kural: aydınlanma çemberi gece-gündüz eşitliği tarihlerinde kutup noktalarından geçer, gün dönümlerinde kutup dairelerine teğet olur. Arada kalan günlerde ikisinin arasında bir yere değer.

21 Mart ve 23 Eylül: eşitlik günleri

Bu iki tarihte dik ışın Ekvator'un üzerindedir. Aydınlanma çemberi iki kutuptan geçtiği için her paralelin tam yarısı aydınlıkta kalır; bu yüzden Dünya'nın her yerinde gece ile gündüz eşittir, yaklaşık on ikişer saattir. Bu günlere gece-gündüz eşitliği (ekinoks) denir. Ders kitapları eşitliği bu kesinlikte anlatır; atmosferin ışığı kırması gibi ince etkiler sınav düzeyinin dışında kalır.

İki tarihi birbirinden ayıran, eşitlikten sonra neyin geldiğidir. 21 Mart'tan sonra Kuzey Yarım Küre'de gündüzler gecelerden uzun olmaya başlar ve Kuzey Kutbu'nda güneş yaklaşık altı ay batmaz. 23 Eylül'den sonra tablo tersine döner: kuzeyde geceler uzar, Kuzey Kutbu altı aya yakın bir geceye girer, güney kutup bölgesi aydınlığa çıkar.

21 Haziran: kuzeyin en uzun gündüzü

Işınlar Yengeç Dönencesi'ne diktir. Kuzey Yarım Küre'nin her yerinde yılın en uzun gündüzü ve en kısa gecesi yaşanır; Güney Yarım Küre'de ise tam tersi, en kısa gündüz ve en uzun gece. Bu güne Kuzey Yarım Küre için yaz gün dönümü denir. Çizimde gördüğün gibi Kuzey Kutup Dairesi ve kuzeyi 24 saat aydınlıktır, Güney Kutup Dairesi ve güneyi 24 saat karanlıktır. Kuzey Yarım Küre'de kutba yaklaştıkça gündüz uzar; bu enlem farkının ayrıntısı coğrafi konum modülüne kalıyor.

21 Aralık: kuzeyin en uzun gecesi

Işınlar Oğlak Dönencesi'ne diktir ve 21 Haziran'ın aynadaki görüntüsü yaşanır. Kuzey Yarım Küre bu gün yılın en kısa gündüzünü ve en uzun gecesini yaşar; Güney Yarım Küre'de ise gündüz yılın en uzunudur. Kuzey Kutup Dairesi ve kuzeyi 24 saat karanlıkta, Güney Kutup Dairesi ve güneyi 24 saat aydınlıktadır. Kancadaki Melbourne konuşması bu tarihin tersine, haziran sonuna denk geliyordu; Aralık'ta aynı arama yapılsa karanlık Trabzon tarafında olurdu.

Ekvator'un değişmeyen 12 saati

Çizimlere yeniden bak: aydınlanma çemberi hangi açıyla çizilirse çizilsin Ekvator'u ortasından keser. Bu yüzden Ekvator'da gündüz ve gece yıl boyunca birbirine eşittir, yaklaşık on ikişer saat sürer. Yarım kürelerin farklı yaşadığı uzunluklar Ekvator'dan uzaklaştıkça büyür ve kutup dairelerinde 24 saatlik gündüz ya da geceye ulaşır.

Dört tarih tek tabloda

Tarih	Işınların dik geldiği paralel	Kuzey Yarım Küre'de gündüz	Güney Yarım Küre'de gündüz	Aydınlanma çemberi
21 Mart	Ekvator	Geceye eşit	Geceye eşit	İki kutup noktasından geçer
21 Haziran	Yengeç Dönencesi (K 23°27')	Yılın en uzunu	Yılın en kısası	Kutup dairelerine teğet; kuzey kutup bölgesi aydınlıkta
23 Eylül	Ekvator	Geceye eşit	Geceye eşit	İki kutup noktasından geçer
21 Aralık	Oğlak Dönencesi (G 23°27')	Yılın en kısası	Yılın en uzunu	Kutup dairelerine teğet; güney kutup bölgesi aydınlıkta

Gündüz uzar mı, kısalır mı?

Sınav sorularının çoğu bir tarihi değil, iki tarih arasındaki aralığı sorar. Burada iki ayrı soruyu karıştırmamak gerekir: gündüz geceden uzun mu, ve gündüz her geçen gün uzuyor mu? İlkinin cevabını eşitlik günleri, ikincisininkini gün dönümleri belirler.

Aralık	Dik ışın hangi yöne gider	Kuzey'de gündüz	Güney'de gündüz
21 Aralık → 21 Mart	Güneyden Ekvator'a, kuzeye	Uzuyor, ama geceden kısa	Kısalıyor, ama geceden uzun
21 Mart → 21 Haziran	Ekvator'dan Yengeç'e, kuzeye	Uzuyor ve geceden uzun	Kısalıyor ve geceden kısa
21 Haziran → 23 Eylül	Yengeç'ten Ekvator'a, güneye	Kısalıyor, ama geceden uzun	Uzuyor, ama geceden kısa
23 Eylül → 21 Aralık	Ekvator'dan Oğlak'a, güneye	Kısalıyor ve geceden kısa	Uzuyor ve geceden uzun

Pratik bir yol: dik ışın hangi yarım küreye doğru ilerliyorsa orada gündüzler uzamaktadır; dik ışın hangi yarım küredeyse orada gündüzler gecelerden uzundur.

Türkiye'de dört tarih

Türkiye kuzey yarım kürededir, Yengeç Dönencesi'nin de kuzeyinde kalır; bu yüzden bu kuralların kuzey sütununu yaşar. En uzun gündüzü 21 Haziran'da, en uzun geceyi 21 Aralık'ta görür; gece ile gündüz ise 21 Mart'ta ve 23 Eylül'de eşitlenir. Güneş ışınları Türkiye'nin hiçbir yerine dik gelmez. Ocak sonunda akşamların yavaş yavaş uzadığını fark etmek, tablodaki ilk satırı yaşamaktır: gündüz uzuyor, ama hâlâ geceden kısa.

Tarihler neden bazen kayar

Takvim yılı ile Dünya'nın dolanımı tam örtüşmediği için bu anlar yıldan yıla bir gün kadar oynayabilir; bazı yıllarda eşitlik 20 Mart'a, gün dönümü 22 Aralık'a düşebilir. Sınavda ve bu derste müfredatın kullandığı tarihler esas alınır: eşitlikler için 21 Mart'la 23 Eylül, gün dönümleri için 21 Haziran'la 21 Aralık.

Böylece Dünya'nın şekli ve hareketleri modülü kapanıyor. İlk derste geoit şeklin sıcaklığı, çizgisel hızı ve paralel boylarını nasıl değiştirdiğini; ikincide günlük dönüşün gece-gündüzü, yerel saat farkını ve sapmayı; üçüncüde dolanım ile eksen eğikliğinin mevsimleri gördün; bu derste de yılın dört tarihini tek bir tabloya bağladın. Bu derslerde Yengeç, Ekvator, kutup dairesi gibi çizgileri adıyla kullandık ama onları ölçen sistemi kurmadık. Sıradaki ders coğrafi konumu açıyor: paralellerin ve meridyenlerin özelliklerini, bir yerin enlemini ve boylamını nasıl okuyacağını orada çalışacaksın.

4Çözümlü örnekler

Örnek 1 — Dik ışın ve tarih

Soru: Güneş ışınlarının Oğlak Dönencesi'ne dik geldiği gün için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Kuzey Yarım Küre'de gece ile gündüz eşittir.
B) Kuzey Kutup Dairesi'nde 24 saat gündüz yaşanır.
C) Güney Yarım Küre, yılın en uzun gündüzünü yaşar.
D) Ekvator'da gündüz geceden uzundur.
E) Türkiye'de gündüz, yılın en uzun süresine ulaşır.

Çözüm: Oğlak'a dik ışın 21 Aralık'tır. O gün güneyde en uzun gündüz, kuzeyde en uzun gece yaşanır; Kuzey Kutup Dairesi karanlıkta kalır, Ekvator her zamanki gibi eşittir. Cevap: C.

Örnek 2 — Aydınlanma çemberinden tarih bulmak

Soru: Bir çizimde aydınlanma çemberi iki kutup noktasından geçmektedir. Bu çizim aşağıdaki tarihlerden hangisine ait olabilir?

A) 21 Haziran
B) 21 Aralık
C) 1 Ağustos
D) 23 Eylül
E) 15 Ocak

Çözüm: Çemberin kutuplardan geçmesi her paralelin ikiye bölündüğünü, yani gece-gündüz eşitliğini gösterir. Seçeneklerdeki eşitlik tarihi 23 Eylül'dür. Cevap: D.

Örnek 3 — Aralığı okumak

Soru: Kuzey Yarım Küre'deki bir kentte gündüzler her gün biraz kısalmakta, ama hâlâ gecelerden uzun sürmektedir. Bu gözlem hangi aralıkta yapılmıştır?

A) 21 Haziran – 23 Eylül
B) 21 Mart – 21 Haziran
C) 23 Eylül – 21 Aralık
D) 21 Aralık – 21 Mart
E) Bütün yıl boyunca

Çözüm: Kuzeyde gündüzün geceden uzun olması 21 Mart–23 Eylül arasını, kısalıyor olması 21 Haziran sonrasını gösterir. İkisinin kesişimi 21 Haziran–23 Eylül'dür. Cevap: A.

Örnek 4 — Değişmeyen yer

Soru: Dünya üzerindeki aşağıdaki yerlerden hangisinde gündüz süresi yıl boyunca değişmez?

A) Yengeç Dönencesi
B) Kuzey Kutup Dairesi
C) Türkiye
D) Oğlak Dönencesi
E) Ekvator

Çözüm: Aydınlanma çemberi her tarihte Ekvator'u ortasından keser; bu yüzden Ekvator'da gündüz ve gece yıl boyunca eşittir. Cevap: E.

5Tuzaklar

"Uzuyor" ile "uzun"u karıştırmak. 21 Aralık–21 Mart arasında kuzeyde gündüzler uzar, ama geceden hâlâ kısadır; artış yönünü gün dönümü, uzun-kısa ayrımını eşitlik günü belirler.
Türkiye'ye dik ışın gelir sanmak. Dik ışın yalnız iki dönence arasına düşer; Türkiye Yengeç'in kuzeyinde olduğu için hiçbir gün dik ışın almaz.
Yarım küreleri aynı tutmak. 21 Haziran kuzeyin en uzun, güneyin en kısa gündüzüdür; bir yarım kürenin değeri sorulduğunda öteki ters okunur.
24 saatlik gündüzü bütün yarım küreye yaymak. 21 Haziran'da yalnız Kuzey Kutup Dairesi ve kuzeyi 24 saat aydınlıktır; Türkiye'de o gün de gece olur, yalnız kısadır.
Ekvator'da gün uzunluğunun değiştiğini düşünmek. Aydınlanma çemberi Ekvator'u her tarihte ikiye böler; yıl boyu gece ile gündüz eşittir.

6Tekrar kartı

21 Mart, 23 Eylül: dik ışın Ekvator'da; her yerde gece = gündüz; aydınlanma çemberi kutup noktalarından geçer.
21 Haziran: dik ışın Yengeç'te; kuzeyde en uzun, güneyde en kısa gündüz; Kuzey Kutup Dairesi ve kuzeyi 24 saat aydınlık.
21 Aralık: dik ışın Oğlak'ta; kuzeyde en kısa, güneyde en uzun gündüz; Güney Kutup Dairesi ve güneyi 24 saat aydınlık.
Gün dönümlerinde aydınlanma çemberi kutup dairelerine teğettir.
Ekvator'da gündüz yıl boyu yaklaşık 12 saat; fark kutuplara doğru büyür.
Dik ışın hangi yarım küreye doğru gidiyorsa orada gündüz uzar; hangi yarım küredeyse orada gündüz geceden uzundur.
Türkiye: en uzun gündüz 21 Haziran, en uzun gece 21 Aralık; dik ışın hiç almaz.

7Alıştırma

Soru 1 · Kolay
21 Haziran'da güneş ışınları hangi paralele dik gelir?
1. A)Ekvator
2. B)Yengeç Dönencesi
3. C)Oğlak Dönencesi
4. D)Kuzeydeki kutup dairesi
5. E)Güneydeki kutup dairesi
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: B. Haziran gün dönümünde dik ışın en kuzeydeki sınırına, Yengeç Dönencesi'ne ulaşır.
Soru 2 · Kolay
Dünya'nın her yerinde gece ile gündüzün eşit olduğu tarihler hangileridir?
1. A)21 Haziran, 21 Aralık
2. B)21 Mart, 21 Haziran
3. C)23 Eylül, 21 Aralık
4. D)21 Mart, 23 Eylül
5. E)21 Aralık, 21 Mart
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: D. Bu iki tarihte dik ışın Ekvator'a düşer ve aydınlanma çemberi kutuplardan geçer.
Soru 3 · Kolay
Türkiye'de yılın en uzun gecesi hangi tarihte yaşanır?
1. A)21 Aralık
2. B)21 Mart
3. C)21 Haziran
4. D)23 Eylül
5. E)1 Ocak
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: A. Kuzey Yarım Küre'deki her yer gibi Türkiye de en uzun geceyi Oğlak'a dik ışın düştüğü gün yaşar.
Soru 4 · Kolay
Gündüz süresinin yıl boyunca yaklaşık 12 saat olduğu yer hangisidir?
1. A)Yengeç Dönencesi
2. B)Kuzey Kutup Dairesi
3. C)Oğlak Dönencesi
4. D)Türkiye
5. E)Ekvator
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: E. Aydınlanma çemberi her tarihte Ekvator'u ortasından ikiye böler.
Soru 5 · Orta
21 Aralık'ta aşağıdaki yerlerden hangisinde 24 saat gündüz yaşanır?
1. A)Kuzey Kutup Dairesi'nin kuzeyi
2. B)Ekvator
3. C)Güney Kutup Dairesi'nin güneyi
4. D)Yengeç Dönencesi
5. E)Türkiye
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: C. Aralık gün dönümünde güney kutup bölgesi bütünüyle aydınlanma çemberinin aydınlık tarafında kalır.
Soru 6 · Orta
Aydınlanma çemberinin kutup dairelerine teğet geçtiği tarihler hangileridir?
1. A)21 Haziran, 21 Aralık
2. B)21 Mart, 23 Eylül
3. C)21 Mart, 21 Haziran
4. D)23 Eylül, 21 Aralık
5. E)Yalnız 21 Haziran
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: A. Gün dönümlerinde çember kutup dairelerine değer, eşitlik günlerinde ise kutup noktalarından geçer.
Soru 7 · Orta
21 Mart ile 21 Haziran arasında Güney Yarım Küre'de gün uzunluğu için hangisi doğrudur?
1. A)Gündüzler uzar ve geceden uzundur.
2. B)Gündüzler uzar ama geceden kısadır.
3. C)Gece ile gündüz her gün eşittir.
4. D)Gündüzler kısalır ama geceden uzundur.
5. E)Gündüzler kısalır ve geceden kısadır.
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: E. Dik ışın kuzeyde ve kuzeye doğru ilerlediği için güneyde gündüzler hem kısalır hem geceden kısa kalır.
Soru 8 · Orta
Dik ışının bir yıl içinde tek bir kez uğradığı paraleller hangileridir?
1. A)Ekvator ve Yengeç Dönencesi
2. B)Yengeç ve Oğlak dönenceleri
3. C)Kutup daireleri
4. D)Ekvator ve Oğlak Dönencesi
5. E)Bütün paraleller
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: B. Dönenceler dik ışının dönüş noktalarıdır; ışın oraya varır ve geri döner, bu yüzden oraya tek seferde ulaşır.
Soru 9 · Orta
Kuzey Yarım Küre'de gündüzlerin uzamaya başladığı tarih hangisidir?
1. A)21 Mart
2. B)23 Eylül
3. C)21 Haziran
4. D)21 Aralık
5. E)1 Ocak
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: D. Dik ışın Oğlak'tan kuzeye dönünce kuzeyde gündüzler her gün biraz uzamaya başlar.
Soru 10 · Orta
21 Haziran için Güney Kutup Dairesi ve güneyinin 24 saat karanlık olduğu, Ekvator'da gece ile gündüzün eşit olduğu ve Avustralya'da yılın en uzun gündüzünün yaşandığı söyleniyor. Bunlardan hangileri doğrudur?
1. A)Yalnız Avustralya'daki gündüz
2. B)Ekvator ile Avustralya
3. C)Güney kutup bölgesi ile Ekvator
4. D)Yalnız güney kutup bölgesi
5. E)Söylenenlerin hepsi
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: C. Avustralya Güney Yarım Küre'de olduğu için o gün yılın en kısa gündüzünü yaşar.
Soru 11 · Orta
23 Eylül'den sonraki günlerde Kuzey Kutbu için hangisi beklenir?
1. A)Altı aya yakın sürecek gündüz başlar.
2. B)Gece ile gündüz her gün eşit kalır.
3. C)Güneş ışınları kutba dik gelir.
4. D)Gündüzler uzamaya başlar.
5. E)Altı aya yakın sürecek gece başlar.
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: E. Eylül eşitliğinden sonra dik ışın güneye geçer ve kuzey kutup bölgesi karanlık tarafta kalır.
Soru 12 · Zor
Güneş ışınlarının dik geldiği paralel kuzeye doğru ilerlemekte ve Ekvator'un güneyinde bulunmaktadır. Bu dönemde Türkiye için hangisi doğrudur?
1. A)Gündüzler uzamaktadır ama hâlâ geceden kısadır.
2. B)Gündüzler kısalmaktadır ve geceden kısadır.
3. C)Gündüzler uzamaktadır ve geceden uzundur.
4. D)Gündüzler kısalmaktadır ama geceden uzundur.
5. E)Gece ile gündüz her gün eşittir.
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: A. Bu durum 21 Aralık ile 21 Mart arasıdır; dik ışın güney yarım kürede kaldıkça kuzeyde gündüz kısadır ama kuzeye yürüdüğü için uzamaktadır.
Soru 13 · Zor
Kuzey Kutup Dairesi'nin içinin 24 saat karanlıkta kaldığı bir gün için ışınların Oğlak Dönencesi'ne dik geldiği, Türkiye'de gecenin gündüzden uzun olduğu ve Ekvator'da gündüzün geceden kısa olduğu öne sürülüyor. Hangileri doğrudur?
1. A)Oğlak, Türkiye ve Ekvator yargılarının üçü
2. B)Yalnız Türkiye'deki uzun gece
3. C)Oğlak'a dik ışın ile Türkiye'deki uzun gece
4. D)Türkiye'deki uzun gece ile Ekvator'daki kısa gündüz
5. E)Yalnız Oğlak'a dik ışın
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: C. Bu gün 21 Aralık'tır; Ekvator'da ise gece ile gündüz yıl boyunca eşit kaldığı için kısa gündüz yargısı yanlıştır.
Soru 14 · Zor
Aynı gün Kuzey Yarım Küre'de gündüzler uzarken Güney Yarım Küre'de gündüzlerin gecelerden uzun olduğu biliniyor. Bu gün aşağıdakilerden hangisi olabilir?
1. A)10 Mayıs
2. B)15 Şubat
3. C)10 Ağustos
4. D)15 Kasım
5. E)1 Temmuz
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: B. Kuzeyde uzama 21 Aralık sonrasını, güneyde uzun gündüz 21 Mart öncesini gösterir; ikisinin kesiştiği aralıkta Şubat vardır.
Soru 15 · Zor
Bir öğrenci, Yengeç Dönencesi'nin 21 Haziran'da güneş ışınlarını dik aldığını biliyor ve "O gün Yengeç Dönencesi'nde gündüz en uzun olduğu için kutup dairesinde de gündüz 12 saattir" diyor. Hatası nedir?
1. A)Işınlar o gün Ekvator'a diktir.
2. B)Yengeç Dönencesi Güney Yarım Küre'dedir.
3. C)Gündüz o gün hiçbir yerde 12 saati geçmez.
4. D)Kuzey Yarım Küre'de kutba yaklaştıkça gündüz uzar ve Kuzey Kutup Dairesi'nde 24 saate ulaşır.
5. E)Kutup dairesinde o gün 24 saat gece vardır.
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: D. En uzun gündüz dik ışının düştüğü yerde değil, aydınlık tarafta kalan kuzey kutup bölgesinde yaşanır.

8Ustalık kapısı

5 soru, 5 dakika. 4 ya da 5 doğru yaptıysan sıradaki derse, «Dünya'nın hareketleri soru kampı» dersine geç. 3 ve altındaysan 3. ve 4. bölümü yeniden oku, sonra kapıyı bir kez daha çöz.

Soru 1 · Orta
Işınların Ekvator'a dik geldiği ve ardından Kuzey Yarım Küre'de gecelerin gündüzlerden uzun olmaya başladığı tarih hangisidir?
1. A)21 Mart
2. B)21 Haziran
3. C)23 Eylül
4. D)21 Aralık
5. E)1 Eylül
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: C. Eylül eşitliğinden sonra dik ışın güney yarım küreye geçer ve kuzeyde geceler uzun olur.
Soru 2 · Orta
Türkiye'de gece ile gündüzün eşit olduğu bir günde Güney Kutup Dairesi için hangisi doğrudur?
1. A)24 saat aydınlıktır.
2. B)24 saat karanlıktır.
3. C)Gündüzü bütün yılın en uzunudur.
4. D)Gecesi bütün yılın en uzunudur.
5. E)Gece ile gündüz yaklaşık eşittir.
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: E. Eşitlik günlerinde aydınlanma çemberi kutup noktalarından geçer ve bütün paralelleri ikiye böler.
Soru 3 · Zor
Arjantin'de yaşayan bir öğrenci gündüzlerin her gün kısaldığını ve gecelerden kısa olduğunu gözlüyor. Aynı dönemde Türkiye'de hangisi yaşanır?
1. A)Gündüzler uzar ve geceden uzundur.
2. B)Gündüzler kısalır ve geceden kısadır.
3. C)Gündüzler uzar ama geceden kısadır.
4. D)Gece ile gündüz eşittir.
5. E)Gündüzler kısalır ama geceden uzundur.
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: A. Güneyde hem kısa hem kısalan gündüz 21 Mart–21 Haziran arasıdır; o dönemde kuzeyde gündüzler uzar ve gecelerden uzundur.
Soru 4 · Zor
Bir haritada aydınlanma çemberi sol üstte Kuzey Kutup Dairesi'ne, sağ altta Güney Kutup Dairesi'ne değmekte ve güneş sol tarafta bulunmaktadır. Bu tarihte kuzey kutup bölgesinin karanlıkta kaldığı, ışınların Yengeç Dönencesi'ne dik geldiği ve güney yarım kürenin yılın en uzun gündüzünü yaşadığı ileri sürülüyor. Bu çıkarımlardan hangileri doğrudur?
1. A)Yalnız Yengeç'e dik ışın
2. B)Yengeç'e dik ışın ile güneydeki en uzun gündüz
3. C)Yalnız kuzeydeki karanlık
4. D)Kuzeydeki karanlık ile güneydeki en uzun gündüz
5. E)Üç çıkarımın üçü de
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: D. Bu çizim 21 Aralık'a aittir; o gün ışınlar Yengeç'e değil Oğlak Dönencesi'ne dik gelir.
Soru 5 · Zor
Tarih ya da yer ile ona bağlanan olay arasında kurulan bağlardan hangisi hatalıdır?
1. A)21 Mart – aydınlanma çemberinin kutup noktalarından geçmesi
2. B)21 Haziran – Türkiye'de güneş ışınlarının dik gelmesi
3. C)21 Aralık – Kuzey Kutup Dairesi'nin 24 saat karanlıkta kalması
4. D)23 Eylül – her yerde gece ile gündüzün eşit olması
5. E)Ekvator – yıl boyunca yaklaşık 12 saatlik gündüz
Önce çöz, sonra cevabı açCevabı gizle
Cevap: B. Yengeç Dönencesi Türkiye'nin güneyinde kalır; dik ışın bu yüzden ülkeye hiçbir tarihte ulaşmaz.

C02 — Dünya'nın Şekli ve Hareketleri

Modülün bütün dersleri bitince işaretle; modül 1, 3, 7 ve 21. günlerde YKS ana sayfasındaki tekrar listesine döner.