Geri bildirim araçları

Açılış sahnesi

Genç fotoğrafçı üç görüşü bir kâğıda yazdı ve uzun süre baktı. Kunduracının torunu, dedesinin bölümünü elinde tutup sayfaları iki kez çevirmiş, sonra «Bu kadar mı?» demişti. Sergi komitesinin eski başkanı kuklayı baştan sona sessizce okumuş ve sıranın karışık olduğunu, okurun bir dükkândan ötekine neden geçtiğini anlamadığını söylemişti. Mahalledeki kitapçı ise kitabı hiç açmadan kapağa bakmış, rafta bu kapakla kimsenin durmayacağını söylemişti. Fotoğrafçı ilk akşam üçünü de uygulamaya çalıştı: kunduracı bölümünü büyüttü, sırayı baştan kurdu, kapağı değiştirdi. Ertesi sabah kuklaya baktığında kitap ona yabancı geldi. Kunduracı bölümü büyüyünce sıra yine bozulmuştu, yeni kapak ise kitabın içindeki hiçbir sayfaya benzemiyordu. Üç kişiye aynı soruyu sormuştu, «Ne düşünüyorsun?», ve üç ayrı kitap hakkında üç ayrı cevap almıştı.

Bu derste ne olacak

Geçen ders her açık soruya kendi küçük prototipini bulmuştu. Prototipler hazır olduğunda sıra onları başkalarına göstermeye gelir. Bu seviyenin test, geri bildirim ve yineleme modülü bunun büyük kısmını kurmuştu: kiminle test yapılacağı, gözlem ile soru arasındaki denge, beğeni ile kanıtın ayrımı, eleştiri vermek ve almak, savunmaya geçmeden dinlemek, hangi geri bildirimin uygulanacağı. O modül çoğunlukla bir ekibin, bir test oturumunun içinden bakıyordu. Bu derste bakış tek bir kişinin araç kutusuna dönüyor: bir kişi kendi işi için kimden, nasıl ve hangi düzenle görüş ister, gelen görüşleri nasıl yan yana koyar? Önce kime hangi soruyu soracağını bilmeye ve isteği önceden yazmaya bakacağız. Ardından birbirine ters görünen görüşleri bir tabloda yan yana koymaya geçeceğiz. Son bölüm, hep aynı kişiye danışmanın sessiz bedeline ayrılıyor.

Aşağıdaki örnekler kurgudur.

Sıfır noktası — bakış haritası ve istek kartı

Bir kişinin çevresinde işine bakabilecek birçok insan vardır, ama her biri işe başka bir yerden bakar. Biri işin konusunu içeriden bilir, biri yapısını, biri işin gideceği yeri. Aynı soru hepsine sorulduğunda her biri kendi baktığı yerden cevap verir ve cevaplar birbirine ters düşüyor gibi görünür.

Bakış haritası kime soracağını söyler. Ama doğru kişiye bile «Ne düşünüyorsun?» diye sorulduğunda o kişi aklına ilk geleni söyler ve aklına ilk gelen, kişinin asıl sormak istediği şey olmayabilir.

Mekanizma — görüş tablosu

Birden çok kişiden görüş alındığında, görüşler çoğu zaman birbirine ters düşüyor gibi görünür: biri bir bölümü kısa bulur, öbürü kitabı uzun; biri sırayı karışık bulur, öbürü tam da bu sırayı sever. Kişi bu çelişkiyi ya en çok güvendiği kişinin görüşünü seçerek ya da hepsini birden uygulamaya çalışarak çözer. İkisi de işi bir yere götürmez.

Görüş tablosu çelişkileri ayırır, ama hangi görüşün uygulanacağına karar vermez. O karar, test, geri bildirim ve yineleme modülündeki hedef süzgeciyle ve alım kararıyla verilir. Tablonun ayrıca gösterdiği bir şey vardır: görüşlerin birbirine bağlı olup olmadığı. Bir satırdaki değişiklik başka bir satırı da değiştiriyorsa, iki görüş birlikte uygulanamaz; biri önce uygulanır ve öbür satır yeni hâle göre yeniden sorulur. Genç fotoğrafçının ilk akşam yaptığı hata buydu: üç bağlı satırı aynı anda değiştirmişti.

Usta katmanı — sabit danışman

Bir kişinin bakış haritasında genellikle bir isim öne çıkar: işine en çok güvendiği, en kolay ulaştığı, en iyi anlaştığı kişi. Zamanla her görüş için ilk o kişiye gidilir, sonra yalnız o kişiye.

Yöntemin bir sınırı var. Bakış haritası ve istek kartı görüşleri düzenler, ama görüş verenlerin zamanını ve isteğini de kullanır; bir kişiye her ay yeni bir istek kartı göndermek, ona bir iş yüklemek demektir. Ayrıca bazı işlerde, özellikle çok kişisel ve henüz biçimlenmemiş işlerde, istek kartı erken bir soruyla işi daraltabilir; o aşamada bir görüş istemek yerine işi bir süre kimseye göstermemek daha doğru olabilir. Bir de görüş tablosu, görüşler arasındaki gerçek çelişkiyi gösterir ama çözmez: aynı satırda iki ters görüş varsa, karar yine kişinindir ve kişinin kendi hedefi o kararın tek dayanağıdır.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Aklında kalsın

Bakış haritası, işine görüş verebilecek insanları her birinin işe hangi yerden baktığına göre listelemektir; her kişiye kendi baktığı yerin sorusu sorulur. İstek kartı, görüş istemeden önce yazılan kısa nottur: işin aşaması, bir iki soru, bakılmaması gereken şey ve büyük bir sorun için açık bir kapı. Görüş tablosu, gelen görüşleri işin parçalarına göre yan yana koyar; çoğu çelişki farklı satırlarda durur, gerçek çelişki aynı satırdadır. Bağlı satırlar aynı anda değil sırayla değiştirilir. Sabit danışman, her soru için aynı kişiye gitmektir; iyi bir okur korunur, ama ona yalnız kendi sorusu götürülür.

Sonraki derse köprü

Kitabın son iki ayında genç fotoğrafçının masası iki dünyaya bölünmüştü. Ekranda yüzlerce fotoğraf, sayfa düzenleri, sürümler, yazışmalar vardı. Masanın öbür yarısında kukla, küçük baskılar, yapışkan notlar, bir kutu dolusu kâğıt ve makas duruyordu. Bazı kararları ekranda veriyor, sonra kâğıtta bozuyordu; bazılarını kâğıtta verip ekrana taşırken kaybediyordu. Bir gün aynı sayfanın üç ayrı sürümünün, biri ekranda, biri kuklada, biri bir notun arkasında durduğunu fark etti. Bir işin hangi parçası ekranda, hangi parçası kâğıtta ve elde yapılmalı?