Soru ve itiraz karşılama

Açılış sahnesi

Meclisin son bütçe oturumunda komite başkanı süresi dolmadan sözünü tamamladı ve oturum başkanı soruları açtı. İlk soru kolaydı: fotoğraflar arşive nasıl girecekti? Başkan cebindeki notu okudu. İkinci soru bir itirazdı. Muhalefetteki bir meclis üyesi ayağa kalktı ve sakin ama kararlı bir sesle konuştu: mahallede çocukların oynayacağı tek bir park yoktu ve sergiye istenen parayla küçük bir oyun alanı kurulabilirdi; eski fotoğraflar güzeldi, ama çocukların bugünü daha önemliydi. Salon sessizleşti. Başkan bir an, iki yıllık emeğin tek cümleyle bir kenara itildiğini hissetti ve cevabının ilk sözcüğü «ama» oldu. Sonra durdu. Salondaki herkesin, yalnız itiraz eden üyenin değil, kendisinin bu itiraza nasıl cevap vereceğini izlediğini fark etti. Başkan cümlesini değiştirdi: «Haklısınız, mahallede çocuklar için bir yer yok ve bu bizim de bildiğimiz bir eksik.» Salondaki birkaç kişi başını kaldırdı. İtiraz eden üye oturdu ve dinlemeye başladı.

Bu derste ne olacak

Bir fikri desteklemek için iddiaları dayanaklarıyla eşleştirmek geçen dersin işiydi. Bu ders, anlatımdan sonra gelen sorulara ve itirazlara bakıyor. Geri bildirim modülünde eleştiri almayı ve savunmaya geçmeden dinlemeyi öğrenmiştik: eleştiriyi geri söylemeyi, cevabı bilerek ertelemeyi, içten kurulan itirazı fark etmeyi. O dersler işi yapan kişiye gelen eleştiriye bakıyordu. Bu derste soru ve itiraz başka bir ortamda geliyor: bir sunumun sonunda, başkalarının önünde, cevabın herkes tarafından duyulduğu bir anda. Önce bir sorunun hangi türden olduğunu ayırt etmeye ve cevabın soranla birlikte bütün odaya verildiğini görmeye bakacağız. Ardından bir itirazdaki haklı noktayı önce söylemeye ve bilinmeyen bir şeyi dürüstçe kabul etmeye geçeceğiz. Dersin son bölümü, başka bir önceliği savunan bir itirazı yenmeye çalışmak yerine onunla yan yana durmayı ele alıyor.

Aşağıdaki örnekler kurgudur.

Sıfır noktası — soru teşhisi ve oda bilinci

Bir sunumdan sonra gelen her soru aynı şeyi istemez. Bazıları bir bilgi ister, bazıları bir kaygıyı dile getirir, bazıları bir itirazdır, bazıları ise soru kılığında soranın kendi görüşünü sunmasıdır. Aynı cevap bunların hepsine uymaz.

Mekanizma — haklı nokta ve dürüst boşluk

Bir itiraz geldiğinde ilk tepki çoğu zaman onu çürütmeye çalışmaktır. Ama çoğu itirazın içinde doğru olan bir şey vardır ve o şey söylenmeden yapılan bir cevap, itiraz edeni ve odayı savunmaya iter.

Bazı sorulara anlatanın bir cevabı yoktur. Bu durumda en sık yapılan şey, bilinmeyen bir şeyi biliyormuş gibi cevaplamaktır. Bu, o anı kurtarır, ama sonradan ortaya çıktığında bütün anlatımın güvenilirliğini sarsar.

Usta katmanı — yan yana öncelik

Bazı itirazlar bir hatayı ya da bir eksikliği değil, başka bir önceliği savunur: bu para başka bir şeye harcanmalı, bu zaman başka bir işe verilmeli. Bu tür bir itiraz çürütülemez, çünkü yanlış değildir; yalnız başka bir şeyi önemser.

Yöntemin bir sınırı var. Soru ve itiraz karşılamanın araçları, iyi niyetle sorulan sorular ve dürüstçe savunulan itirazlar için işe yarar. Bazı sorular yalnız anlatanı küçük düşürmek ya da bir toplantıyı başka bir yöne çekmek için sorulur; bu durumda kısa, sakin ve sınırlı bir cevap vermek ve konuyu toplantının amacına geri döndürmek yeterlidir. Bir de her itiraza o anda cevap vermek gerekmez: bazı itirazlar, ayrı bir toplantıda ve daha fazla bilgiyle konuşulmayı hak eder.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Aklında kalsın

Soru teşhisi, bir sorunun bilgi mi, kaygı mı, itiraz mı yoksa soru kılığında bir yorum mu olduğunu cevaptan önce ayırt etmektir; yanlış türe verilen cevap sorulanı cevaplamaz. Oda bilinci, bir soruya verilen cevabın bütün odaya verildiğini bilmek ve en sert soruya bile soranı küçümsemeden cevap vermektir. Haklı nokta, bir itirazdaki doğru olan şeyi cevabın başında açıkça söylemektir; sahte bir nezaket sözü değil, gerçekten doğru bulunan bir şey olmalıdır. Dürüst boşluk, bilinmeyen bir şeyi açıkça kabul etmek ve cevabın ne zaman getirileceğini söylemektir; sorulardan kaçmak için kullanılmaz. Yan yana öncelik, başka bir önceliği savunan bir itirazı çürütmek yerine iki önceliği yan yana koymak ve aralarında bir köprü, bir sıra ya da açık bir seçim önermektir.

Sonraki derse köprü

Oyun alanı ile sergi aynı oturumda onaylandı ve iki proje birlikte yürümeye başladı. Birkaç ay sonra kent arşivinin müdürü komiteye bir yazı gönderdi: arşive girecek her fotoğraf için kimin getirdiğini, hangi tarihte kimin çektiğini ve sergiye nasıl seçildiğini gösteren bir kayıt istiyordu. Komite iki yıl boyunca çok iş yapmıştı, ama bunların çoğu toplantılarda, ortak belgelerde ve insanların hafızasında dağınık duruyordu. Bir yaratıcı sürecin nasıl ilerlediğini, onu yaşamamış birine nasıl gösteririz? Ve süreci belgelemek, bitmiş işi göstermekten neyi farklı anlatır?