Küçük günlük üretim

Açılış sahnesi

Bir illüstratör, hayalî bir liman kentinin büyük bir haritasını çizmek istiyordu. İki yıl boyunca bunu hafta sonlarına, «uzun bir boş gün bulunca» yapılacak bir iş olarak sakladı. O uzun gün hiç gelmedi; geldiğinde de kâğıdın büyüklüğü onu korkuttu ve birkaç çizgiden sonra kalktı. Sonunda başka bir yol denedi: her akşam yalnız bir sokak. Bir sokak, iki yanındaki evlerle, bir de o sokağa ait küçük bir ayrıntıyla, bir çeşme, bir merdiven ya da bir tabela. Bazı akşamlar on dakika sürdü, bazıları bir saat. Dört ayın sonunda kent kâğıdın yarısını doldurmuştu. Ama her pazar bir saat ayırıp bütün sokaklara birden bakması gerekti, çünkü bazı sokaklar hiçbir yere çıkmıyordu, iki sokak aynı meydana farklı açılardan bağlanıyordu ve liman kıyısı üç farklı yükseklikte çizilmişti. Harita küçük parçalarla büyüdü, ama tek başına bu parçalar bir harita etmedi.

Bu derste ne olacak

Geçen ders işleri günün saatlerine yerleştirdi. Bu ders o saatlerden birini her gün aynı işe ayırmanın ne getirdiğine bakıyor. Akademinin başlangıç seviyesindeki yedi günlük meydan okuma bir alışkanlığın hayata uyup uymadığını ölçüyordu; burada soru başka: gün gün eklenen ufak parçalar bir esere nasıl dönüşür ve hangi koşulda dönüşmez? Günün parçasının önceden ne kadar küçük tanımlanacağına, en kötü günlerde bile yapılabilecek bir tabana, parçaların aralıklı oturumlarda birbirine bağlanmasına, bağlanmayan parçaların nasıl bir yığına döndüğüne ve günlük sayının kendisinin nasıl bir amaca dönüşebileceğine bakacağız. Kısa ve uzun vadeli sonuçlar dersindeki birikim kavramı, bir seçimin ardından haftalar içinde büyüyen ufak bir kazanç ya da kayıptı; bu ders aynı büyümenin bir eserin içinde nasıl olduğunu, nerede tıkandığını izliyor.

Aşağıdaki örnekler kurgudur.

Sıfır noktası — günlük birim

Günlük birimi önceden tanımlamak, her gün yeniden pazarlık etmeyi ortadan kaldırır. Akşam masaya oturan kişi ne kadar yapacağını düşünmez, birimi yapar. Birimin süreyle değil çıktıyla tanımlanmasının bir nedeni de şudur: bir saatlik süre bir sayfayı da, sayfaya bakmayı da kapsayabilir; bir sayfa ise ya yazılmıştır ya yazılmamıştır.

Mekanizma — toplama oturumu ve dağınık yığın

Günlük birimler bir eser için malzeme biriktirir. Ama bir eser yalnız malzeme değildir; parçaların birbirine bağlanması, sıralanması, aralarındaki boşlukların görülmesi gerekir. Bu iş birimin içinde yapılamaz, çünkü bir birim yalnız kendine bakar.

Usta katmanı — sayı tutsaklığı ve birimin büyümesi

Günlük üretim bir süre sonra kendi sayısını üretir: kaç gündür kesintisiz, kaç parça, kaç sayfa. Bu sayı başlarda yararlıdır, çünkü işin ilerlediğini gösterir. Ama sayı büyüdükçe kendi başına korunacak bir şeye dönüşebilir.

Sayı tutsaklığından çıkmanın yolu çoğu zaman sayıyı bırakmak değil, birimi büyütmektir. Başlarken küçük olması gereken birim, el alıştıkça tek başına daha büyük bir bütün taşıyabilir hâle gelir. Birimi zaman zaman büyütmek, günlük üretimi yalnız sürdürülen değil ilerleyen bir şey yapar.

Yöntemin bir sınırı var. Bazı işler küçük birimlere bölünemez, çünkü bütünü bir arada tutmak için uzun ve kesintisiz bir dikkat isterler: bir eserin genel kurgusunu ilk kez kurmak, uzun bir parçanın akışını baştan sona bir kez duymak, bir sistemin bütün parçalarının birbirine bağlandığı ilk taslağı çizmek. Günlük birimler bu tür işleri hazırlar, ama yerini tutmaz. Başlangıç seviyesindeki kullanılabilir blok kavramı da burada geçerlidir: her günün içinde bir birimi yapmaya yetecek bir aralık olmayabilir ve o zaman haftanın birkaç gününe dağılmış birimler de aynı işi görür.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Aklında kalsın

Günlük birim, bir günün işinin yapılmış sayılması için önceden tanımlanmış en küçük somut çıktıdır ve süreyle değil çıktıyla tanımlanır; böylece her gün yeniden ne yapılacağı pazarlığı ortadan kalkar. Taban miktar en kötü günde bile yapılabilecek, birimden küçük ama aynı işten bir parçadır ve işin dosyada kalmasını korur. Toplama oturumu birimlerin aralıklı olarak, yeni bir şey üretilmeden yan yana konduğu ve sonraki birimlerin bu bakışa göre seçildiği oturumdur. Toplanmayan birimler sayıca büyük ama bir esere bağlanmayan dağınık bir yığına dönüşür. Sayı tutsaklığı günlük sayının işin yerine geçmesidir; birim kolaylaşır, iş yerinde sayar. Bundan çıkmanın yolu çoğu zaman sayıyı bırakmak değil, el alıştıkça birimi büyütmektir. Bir eserin bütününü ilk kez kurmak gibi işler ise küçük birimlere bölünmez ve onlar için ayrı, uzun bir oturum gerekir.

Sonraki derse köprü

Bu derste parçalar günden güne birikti ve aralıklı oturumlarda birbirine bağlandı. Ama açılıştaki illüstratör dördüncü ayda bir sokağa baktığında onu neden o biçimde çizdiğini, o kararın hangi akşam ve neye bakarak verildiğini hatırlamıyordu. Toplama oturumları parçaları gösteriyordu, ama parçaların arkasındaki kararları göstermiyordu. Bir işin kendisinin yanında, o işin nasıl ilerlediğinin de bir kaydı tutulabilir mi? Ve böyle bir kayda neler yazılmalı ki aylar sonra okunduğunda bir işe yarasın?