Çalışma ortamı tasarımı

Açılış sahnesi

Bir kitap ciltçisi evinin bir odasını atölyeye çevirmişti ve odanın çok güzel olduğunu herkes söylüyordu. Duvarlar beyazdı, masa tertemizdi, her alet kendi çekmecesinde, her kâğıt kendi rafında duruyordu. Ciltçi bu odada çalışmayı seviyordu, ama yeni bir cilt modeli tasarlamaya oturduğu her akşam işin yavaş ilerlediğini fark ediyordu. Bir akşam neye zaman harcadığını izledi. Her oturumun ilk yarım saati çekmeceleri açıp aletleri çıkarmak, kâğıtları raftan indirmek ve geçen akşam yarım bıraktığı cildin parçalarını bulmakla geçiyordu, çünkü her akşam sonunda masayı tamamen topluyordu. Üstelik masa, yeni modelin altı parçasını yan yana koymaya yetmiyordu; parçalar üst üste duruyor, hangisinin hangi sırada geleceğini görmek için sürekli kaldırılıyordu. Oda güzeldi ve düzenliydi. Ama bir yeni cilt tasarlamak için değil, bitmiş ciltleri saklamak için kurulmuştu.

Bu derste ne olacak

Geçen ders çalışmaya başlamanın zaman içindeki sırasına baktı. Bu ders başlamanın ve sürdürmenin mekânına bakıyor. Akademinin başlangıç seviyesindeki zaman, ortam ve araç imkânları dersi, kişiden kişiye değişen ve onun verimini asıl etkileyen tek tük ortam niteliğini, ses, ışık ya da masa yüksekliği gibi, belirleyici özellik adıyla aramıştı. O ders kişinin kendisine bakıyordu. Bu ders işin kendisine bakıyor: yarım bir işin yerinde bekleyip bekleyemediğine, işin parçalarının yan yana serilecek bir yüzey bulup bulmadığına, göz önünde hangi işin durduğuna, üretmek ile düzeltmek için aynı yerin kullanılıp kullanılmadığına ve paylaşılan bir evde her gün kurulup kaldırılan bir ortamın nasıl korunacağına. Dikkatin dağılması ve korunması ayrı bir derse kalıyor; burada mekânın işe nasıl uyduğu var.

Aşağıdaki örnekler kurgudur.

Sıfır noktası — yerinde bekleme

Her iş yerinde bekleyemez. Paylaşılan bir masada, küçük bir evde, başkalarının da kullandığı bir odada iş her gün kalkmak zorunda olabilir. Yerinde beklemenin sorusu basittir: bu işin kurulması kaç dakika sürüyor ve bu dakikalar her oturumda yeniden mi harcanıyor?

Mekanizma — yayılma yüzeyi ve ön sıra

Bir işin yerinde bekleyebilmesi yetmez. İşin parçalarının birbirine bakarak çalışılabilmesi ve göz önünde neyin durduğu da işi biçimlendirir.

Usta katmanı — ikinci masa ve ortam kutusu

Bir iş farklı aşamalarda farklı bir ortam ister. Bir de herkesin kendine ait bir odası yoktur ve ortam bazen her gün sıfırdan kurulmak zorundadır.

Yöntemin bir sınırı var. Çalışma ortamını işe göre kurmak çalışmayı kolaylaştırır, ama işin kendisini yapmaz; kusursuz kurulmuş bir köşe hiç kullanılmayabilir. Bir de ortam herkes için aynı değildir: birinin işe yarayan yayılma yüzeyi bir başkası için dağınıklıktır, birinin ön sırası bir başkası için baskıdır. Ortam kişinin işine ve koşullarına göre denenerek kurulur, bir kitaptaki fotoğrafa bakılarak değil.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Aklında kalsın

Bir çalışma ortamı kişiye değil işe göre de kurulur. Yerinde bekleme, yarım kalan işin sökülmeden bir sonraki oturuma kadar durabilmesidir ve her oturumun başındaki kurulma süresini ortadan kaldırır. Yayılma yüzeyi bir işin aynı anda göz önünde durması gereken parçalarının yan yana serilebileceği yerdir; üst üste binen parçalar arasındaki ilişki görülmez. Ön sıra, oturulduğunda gözün ve elin ilk ulaştığı yerde hangi işin malzemesinin durduğudur; ortam neyi önde tutarsa o iş yapılır, ama her şeyi öne koymak hiçbir şeyi öne koymamaktır. İkinci masa üretmek ile düzeltmek için ayrı yerler kullanmaktır ve bir masanın iki ucu da bu işi görebilir. Ortam kutusu paylaşılan bir alanda her gün kurulup kaldırılan bir ortamı tek bir taşınabilir parçaya toplar. Ortam çalışmayı kolaylaştırır ama işin yerine geçmez ve başkasının fotoğrafından değil kendi işinden kurulur.

Sonraki derse köprü

Ortam kuruldu: iş yerinde bekliyor, parçalar yan yana, malzeme önde. Ama kurulan ortamın içine başka şeyler de girer. Ciltçinin atölyesine telefon girer, çini sanatçısının masasına bir mesaj sesi, doktora öğrencisinin koltuğuna bir kapı zili. Masada oturan kişi bir saat boyunca oradadır ama dikkati o saatin içinde kaç kez başka bir yere gider? Bir işin üzerinde kalabilmek için dikkat neye karşı ve nasıl korunur?