Fikir yakalama sistemi

Açılış sahnesi

Bir illüstratör aynı anda üç işle uğraşıyordu: bir çocuk dergisine aylık çizimler, bir kafenin duvar resmi ve yıllardır hayalini kurduğu kendi resimli kitabı. Fikir yakalamayı yıllar önce alışkanlık hâline getirmişti; cebinde küçük bir defter taşıyor, aklına geleni hemen yazıyordu. Bir akşam defterinin son sayfasını doldurunca eski defterleri çekmeceden çıkarıp bir arada okudu ve şaşırdı. Altı defterde yüzlerce not vardı, çoğu iyiydi, ama neredeyse hiçbiri bir işe gitmemişti. Kafe duvarı için düşündüğü bir renk fikri dergi çizimlerinin arasında kalmış, kitap için yazdığı bir sahne bir alışveriş listesinin altında unutulmuştu. Dergi çizimlerinin bazı fikirleri ise ancak çizim teslim edildikten sonra fark edilmişti. Defter fikirleri tutmuştu; tuttuğu fikirleri ait oldukları işe ulaştırmamıştı. İllüstratörün eksiği yakalamak değildi; yakaladığı şeyin nereye gideceğini söyleyen bir düzeni yoktu.

Bu derste ne olacak

Akademinin başlangıç seviyesindeki fikir yakalama defteri dersi bir fikri on saniyenin altında kaydetmeyi, her notun önce düştüğü tek bir yeri ve o yerin düzenli aralıklarla okunmasını işlemişti. O ders tek bir kişinin tek bir defteriyle ilgiliydi. Bu derste yakalamanın kendisi yeniden anlatılmıyor; onun yerine aynı anda birden çok işi olan birinin fikirlerinin nereden geldiğine, hangi işe gideceğine, hiçbir işe ait olmayanların nerede bekleyeceğine ve bir işin içindeyken başka bir işe ait gelen fikirlerin ne olacağına bakacağız. Bir de sistemin kendisinin, yakalamayı kolaylaştırmak yerine onun önüne geçtiği ana. Bu modül boyunca yaratıcı çalışmanın günlük düzenine bakacağız ve fikirlerin akışı o düzenin ilk parçası.

Aşağıdaki örnekler kurgudur.

Sıfır noktası — geliş haritası

Geliş haritası çoğu zaman kişiyi şaşırtır. Fikirlerin çalışma masasında, defter açıkken geleceği sanılır; oysa birçok kişi için en çok fikir yürürken, bulaşık yıkarken ya da uykuya dalmadan hemen önce gelir. Haritayı çıkarmanın yolu tahmin değil gözlemdir: bir hafta boyunca her fikrin nerede ve ne yaparken geldiği not edilir.

Mekanizma — hedef dosya ve sahipsiz fikir

Geliş haritası fikirlerin nerede yakalanacağını söyler. Yakalanan fikirlerin ise bir yere gitmesi gerekir, ve aynı anda birden çok işi olan biri için o yer tek bir kutu olamaz.

Usta katmanı — çapraz fikir ve klasör tutkusu

Hedef dosyalar ve bekleme sayfası kurulduğunda iki ince sorun kalır. Biri bir işin içindeyken başka bir işe ait gelen fikirlerdir, öbürü sistemin kendisinin bir işe dönüşmesidir.

Yöntemin bir sınırı var. Bir yakalama sistemi fikirleri tutar ve doğru işin önüne koyar, ama onları değerli kılmaz; dosyada duran bir fikir hâlâ bir fikirdir, bir iş değildir. Bir de herkesin geliş haritası farklıdır ve bir başkasının sistemini aynen kopyalamak, o kişinin fikirlerinin geldiği yerlere göre kurulmuş bir düzeni kendi gününe giydirmek demektir.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Aklında kalsın

Bir fikir yakalama sistemi fikirleri yalnız tutmaz, onları ait oldukları işe ulaştırır. Geliş haritası gün içinde fikirlerin gerçekte nerede geldiğini ve o yerlerde elde hangi aracın bulunduğunu gösterir; harita çıkarılmadan kurulan bir sistem, fikirlerin gelmediği bir yerde bekler. Hedef dosya her işin kendi fikir sayfasıdır; tek kutu ilk durak olarak kalır, kutu okunduğunda fikirler hedef dosyalara taşınır. Sahipsiz fikir hiçbir işe ait değildir ve ayrı bir bekleme sayfasında tutulur, çünkü zorla bir işe sokulursa o işi bozar, kutuda bırakılırsa kutuyu ağırlaştırır. Çapraz fikir bir işin içinde gelip başka bir işe ait olan fikirdir; çalışılan işin dosyasında küçük bir köşede birikir ve düzenli olarak yerine taşınır. Klasör tutkusu sistemin bakımının yakalamanın önüne geçmesidir ve kişi bir fikri yazmadan önce nereye gideceğini düşünmeye başladığında fark edilir.

Sonraki derse köprü

Fikirler artık yakalanıyor ve ait oldukları işin önüne geliyor. Ama bir işin önünde duran fikirler kendi başlarına çalışmaya dönüşmez. İllüstratör kafe duvarının dosyasını pazartesi sabahı açtığında içinde on iki iyi not buluyor, yine de masaya oturup ilk çizgiyi çekmesi bazen bir saat sürüyor: kahve yapıyor, masayı topluyor, telefonuna bakıyor. Çalışmaya başlama anını kolaylaştıran şey nedir ve bazı insanların her gün aynı sırayla yaptığı küçük hazırlıklar gerçekten işe mi yarar, yoksa yalnızca başlamayı erteleyen bir alışkanlık mıdır?