Soru bankası hazırlama

Açılış sahnesi

Bir kişi iki yıldır iyi sorular topluyor. Dosyada kırk yedi soru var, hepsi düzgün yazılmış ve konularına göre ayrılmış.

Bir gün bir işte tıkanıyor. İki saat aynı yerde dönüyor.

Dosyayı açmıyor.

Açmamasının sebebi unutkanlık değil. Tıkandığı anda aklına gelen şey dosya değil, çözüm; ve gelse bile kırk yedi sorunun arasında hangisini arayacağını bilmiyor. Konu başlıkları ona yardım etmiyor, çünkü konuyu zaten biliyor.

Aynı gün yanındaki kişi tıkanıyor ve cebinden bir kâğıt çıkarıyor.

Kâğıtta altı soru var. Konuya göre değil, tıkanma türüne göre dizilmişler.

Kâğıda otuz saniye bakıyor, birini seçiyor ve devam ediyor.

Kırk yedi soruluk dosya açılmadı. Altı soruluk kâğıt açıldı.

Bu ders o kâğıdın nasıl kurulduğunu anlatıyor.

Bu derste ne olacak

Önce soru bankasının ne olduğunu ve daha önce kurduğun merak listesinden farkını netleştireceğiz; ikisi ayrı işler görüyor.

Sonra bankaya hangi sorunun gireceğini söyleyeceğiz ve ölçüt beğenmek değil.

Ardından bu dersin asıl kararına geleceğiz: banka neye göre dizilir? Cevap konuya göre değil ve sebebi çok basit.

Sonra kurulmuş bankaların neden hiç açılmadığına bakacağız.

Son olarak bankanın büyümesine bir sınır koyacağız, çünkü büyüyen banka kullanılmaz hâle geliyor.

Bir sınır: bu ders kayıt sistemi kurmayı anlatmıyor. Neyin nasıl yakalanacağı, tek kutu, ham kayıt ve bir kaydın geri bulunabilirliği daha önceki modüllerde kuruldu. Burada tek bir şey var: tıkanma anında açılan bir liste nasıl olur? Aşağıdaki örnekler kurgudur.

Sıfır noktası — banka nedir ve içine ne girer

İki listeyi ayırmak şart, çünkü kullanım anları farklı. Merak listesine boş zamanında bakıyorsun ve içinden bir şey seçip peşine düşüyorsun; soru bankasına ise tıkandığın anda bakıyorsun ve elindeki işe devam etmek için bir çıkış arıyorsun. Aynı yerde durduklarında ikisi de bulunamıyor.

Bunun neden gerekli olduğunu önceki derste görmüştün. Etkileyici gelen sorular çoğu zaman hiçbir denenebilir cevap üretmiyor ve banka bu tür sorularla dolduğunda tıkanma anında açılan liste boş dönüyor. Ölçüt geçmişte kalıyor: bu soru bana daha önce ne çıkardı?

Mekanizma — neye göre dizilir ve neden açılmaz

Şimdi bu dersin asıl kararına geliyoruz.

Bu ayrım bütün farkı yaratıyor. Konuya göre dizilmiş bir bankada arama yapmak için önce hangi konuya baktığını düşünmen gerekiyor ve o an düşünmek istediğin şey bu değil. Tıkanma türüne göre dizildiğinde ise bakılacak yer kendiliğinden belli; üçüncü derste öğrendiğin türler burada doğrudan başlık oluyor.

Bunun bir de tuhaf yan etkisi var. Tıkanma başlıklarına bakmak, hangi türde tıkandığını da söyletiyor ve çoğu zaman soruyu seçmeden önce tıkanma çözülüyor. Başlıkları okumak bir teşhis oluyor; ne olduğunu bilmediğini fark eden kişi zaten ne yapması gerektiğini biliyor ve bankadan bir soru almasına bile gerek kalmıyor.

Bu, üçüncü modülde gördüğün ölü kaydın soru tarafındaki hâli. Çare de aynı yönde: bankayı açmayı kolaylaştırmak. Bir kâğıt masanın üstünde, altı satır ve tek bakışta taranabilir olduğunda açma eylemi neredeyse ortadan kalkıyor.

Usta katmanı — bankayı küçük tutmak

Banka işe yaradıkça büyüyor ve büyüdükçe kullanılmaz hâle geliyor. Bu, iyi kurulmuş bankaların başına gelen sorun.

Kuralın uygulanması bir çıkarma işi. Yeni bir soru girecekse eskilerden birinin çıkması gerekiyor ve bu zorlama iyi bir şey; hangi sorunun gerçekten çalıştığını seçmek zorunda kalıyorsun. Çıkarılan sorular silinmiyor, ayrı bir yere geçiyor ve orada beklemeleri hiçbir şeye mal olmuyor.

Sayının bu kadar küçük tutulması ilk bakışta israf gibi görünüyor. Değil, çünkü bankanın işi bütün soruları taşımak değil; işi, tıkanma anında otuz saniyede taranıp bir tanesini seçtirmek. Otuz saniyede taranabilen şey altı satır, on beş satır değil. Yani sınır bir kısıtlama değil, aracın çalışma koşulu ve koşul sağlanmadığında araç hiç çalışmıyor.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Aklında kalsın

Soru bankası merak listesinden ayrı bir şeydir; merak listesi cevabını bilmediğin soruları boş zamanda okutur, soru bankası çalıştığını gördüğün soruları tıkanma anında açtırır.

Bankaya giriş ölçütü beğeni değil, geçmişte iş çıkarmış olmaktır; kulağa iyi gelen sorularla dolu bir banka tıkanma anında boş döner.

Banka konuya göre değil tıkanma türüne göre dizilir, çünkü tıkandığında konuyu zaten bilirsin ve bilmediğin şey nereden devam edeceğindir.

Çoğu banka hiç açılmaz ve sebep unutkanlık değil, açmanın debelenmeye devam etmekten zor gelmesidir; çare zenginleştirmek değil açmayı kolaylaştırmaktır.

Banka tek sayfayı geçmemelidir; yeni soru girecekse eskilerden biri çıkar ve bu zorlama hangi sorunun gerçekten çalıştığını seçtirir.

Sonraki derse köprü

Bu modülde yedi derstir soru üzerine çalışıyoruz. Merakı ürettik, soruyu ölçtük, güçlendirdik ve elimizde artık açılabilen bir banka var.

Şimdi son bir alışkanlık kaldı ve o alışkanlık bütün bu modülü işe yaramaz hâle getirebiliyor.

Bir soruyla karşılaştığında zihin hemen bir cevap üretiyor. Cevap geldiği anda soru kapanıyor ve bu modülde öğrendiğin hiçbir şey devreye giremiyor; en iyi soru bile cevaplandığı anda etkisini kaybediyor.

Sıradaki ders cevap vermeden önce keşfetmeyi ele alıyor ve bu modülü kapatıyor.

Orada göreceğin şey şu: mesele cevabı geciktirmek değil, ilk cevabın ne kadar erken geldiğini fark etmek. İlk derste öğrendiğin kapanma refleksi orada bir kez daha karşına çıkacak, bu kez bilgi toplama tarafında.