Varsayımları görünür kılma

Açılış sahnesi

Bir ekip bir işi hep aynı sırayla yapıyor. Önce şu, sonra bu, en son diğeri.

Yeni gelen biri soruyor: neden önce bu?

Masada sessizlik oluyor. Kimse kötü niyetli değil ve kimse bilmiyor.

Biri "hep böyle yapılır" diyor. Bir başkası "sanırım öyle gerekiyor" diyor.

Sonunda araştırıyorlar. Sekiz yıl önce kullanılan bir araç bu sırayı zorunlu kılıyormuş.

O araç dört yıl önce değişmiş.

Yani dört yıldır ortada bir sebep yok ve sıra aynı kaldı. Kimse inatçı değildi; kimse o cümleyi hiç kurmamıştı.

Bir kısıt gibi davranan şey aslında sorulmamış bir cümleydi.

Bu ders o cümleleri bulmayı anlatıyor.

Bu derste ne olacak

Önce varsayımın ne olduğunu tanımlayacağız ve tanım muhtemelen beklediğinden farklı; varsayımın yanlış olması gerekmiyor.

Sonra neden görünmediklerini göstereceğiz. Sebep saklanmaları değil, hiç cümle hâline gelmemiş olmaları.

Ardından en sık aldıkları kılığa bakacağız ve önceki dersteki araç burada bir bulma aracına dönüşecek.

Sonra bir varsayımın en güvenilir bulunma yerini vereceğiz ve o yer beklediğin yer değil.

Son olarak hangi varsayımın aranmaya değer olduğunu ayıracağız, çünkü her şeyi sorgulamak uygulanabilir bir tavsiye değil.

Bir sınır: bu ders varsayımları bulmayı anlatıyor, tersine çevirmeyi değil. Varsayımı tersine çevirip ne çıktığına bakmak bir üretim yöntemi ve Seviye 2'nin problem bulma modülünde ele alınıyor. Aşağıdaki örnekler kurgudur.

Sıfır noktası — varsayım nedir ve neden görünmez

Bu tanımın pratik sonucu şu: varsayım avı bir hata avı değil. Bulduğun cümlelerin çoğu doğru çıkacak ve bu bir zaman kaybı sayılmaz, çünkü artık hangilerinin doğru olduğunu biliyorsun. Birinci modülde mit için de aynı ayrımı yapmıştık; oradaki ölçü dayanağın sorulmamasıydı, buradaki ölçü de aynı.

Görünmezliğin sebebi burada. Bir varsayım gizlenmiyor; yalnızca hiç kurulmamış bir cümle olarak yaşıyor. Açılış sahnesindeki ekipte kimse "bu sıra zorunludur" diye düşünmedi bile, çünkü düşünülecek bir cümle yoktu; yalnız bir alışkanlık vardı.

Mekanizma — kısıt kılığı ve şaşırma

Varsayımlar en çok tek bir kılıkta dolaşıyor ve o kılık onları neredeyse dokunulmaz yapıyor.

Önceki derste kısıt kaldırmayı bir üretim aracı olarak öğrenmiştin. Burada aynı hamle bir bulma aracına dönüşüyor: bir kısıtı hayalen kaldırdığında ortaya çıkan tepki, o kısıtın gerçek mi varsayım mı olduğunu gösteriyor. Gerçek kısıtta bir mekanizma anlatılır; varsayımda "öyle işte" denir.

Şimdi bulmanın en güvenilir yerine geliyoruz ve orası düşünmek değil.

Bunun kullanımı çok basit ve çok az yapılıyor. Şaşırdığında refleks olarak olayı açıklamaya başlıyorsun; bunun yerine bir saniye durup "ne bekliyordum" diye yazdığında elindeki şey doğrudan bir varsayım oluyor. Üçüncü modülde beklenti çizgisini yazmayı öğrenmiştin; bu, onun sonradan yapılan hâli.

Şaşırmanın bulma aracı olarak bu kadar güçlü olmasının sebebi de şu: seni şaşırtan şeyi seçemiyorsun. Oturup düşündüğünde yalnız aklına gelen varsayımları buluyorsun ve zaten aklına gelenler görünür olanlar; şaşırma ise hiç aklına gelmeyecek olanı yüzeye çıkarıyor. Yani en değerli varsayımlar, arayarak bulunamayacak olanlar.

Usta katmanı — hangi varsayım aranmaya değer

Buraya kadar bulma yolları var. Şimdi bir sınır gerekiyor, çünkü her şeyi sorgulamak uygulanabilir bir tavsiye değil ve denendiğinde iş duruyor.

Bulmak için tek soru yetiyor: bu cümle yanlış çıksa şu an yaptığım şeyin ne kadarı çöp olur? Cevap "çok azı" ise o varsayımı not edip geçebilirsin. Cevap "neredeyse tamamı" ise elindeki şey taşıyıcıdır ve sınanmayı hak ediyor.

Bu ölçütün bir de zamanlama tarafı var. Taşıyıcı varsayım ne kadar geç sınanırsa, yanlış çıktığında o kadar çok iş boşa gidiyor; yani sıralama maliyeti doğrudan belirliyor. Bir çalışmaya başlarken varsayımları yazmak yaygın bir alışkanlık ve listeyi sona bırakmak da öyle; oysa taşıyıcı olanı en başa almak, listeyi yazmanın asıl sebebi.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Aklında kalsın

Varsayım doğru kabul edilmiş ve bir daha bakılmamış cümledir; ayırt edici özelliği yanlış olması değil sorgulanmamış olmasıdır ve doğru çıkan bir varsayım artık sınanmış bir dayanaktır.

Varsayımlar saklanmaz, yalnızca hiç cümle hâline gelmemiş olarak davranışın içinde yaşarlar; kimse söylemediği için kimse itiraz edemez.

En sık aldıkları kılık kısıttır ve gerçek kısıtla sınanmamış varsayım aynı sesle konuşur; ayıran soru şudur: bu kalkarsa ne bozulur ve bir mekanizma anlatılabiliyor mu?

En güvenilir bulunma yeri şaşırdığın andır; şaşırmak olanla beklediğinin ayrıldığı yerdir ve açıklamaya başlamadan önce ne beklediğini yazmak gerekir.

Her varsayım sorgulanmaz; ölçüt, o cümle yanlış çıktığında yapılan işin ne kadarının çöp olacağıdır ve taşıyıcı olmayanlar yazılıp sınanmadan bırakılır.

Sonraki derse köprü

Bu derste tek tek cümleleri görünür kıldık ve her biri bir işin altında duruyordu.

Şimdi bir kat aşağı ineceğiz.

Bir sorunu çözmeye çalışırken, o sorunun kendisi de bir varsayım taşıyabiliyor. "Bu işin süresini kısaltmalıyız" cümlesi bir problem gibi duruyor ve içinde bir kabul var: sürenin kısalması gerektiği. Belki asıl mesele süre değil, o sürede ne olduğu.

Sıradaki ders sorunun arkasındaki sorunu bulmayı ele alıyor.

Orada göreceğin şey şu: yanlış tanımlanmış bir problem, doğru çözülse bile hiçbir işe yaramıyor. Bu derste öğrendiğin şaşırma işareti orada da çalışacak, çünkü bir çözümün işe yaramaması en sık karşılaşılan şaşırma biçimi.