Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
Kapalı soru cevap kümesi önceden belli olan sorudur ve işi bir belirsizliği kapatmaktır; kötü bir soru değildir ve bazı anlarda tam olarak gereken şeydir.
Açık soru cevap kümesi önceden belli olmayan sorudur ve işi bir alan açmaktır; bedeli zaman istemesi ve her durumda kullanılamamasıdır.
Sorunun biçimi cevabın türünü baştan belirler; yüzeysel cevap aldığında bakılacak ilk yer cevap veren kişi değil, sorulan sorudur.
En yaygın tuzak, açık göründüğü hâlde cevabı önceden belli olan sorudur; içinde kendi cevabını taşıyan bir soru bir onay isteğidir ve iki seçenek sunmak üçüncüyü gizler.
Sıra belirleyicidir: önce açıp sonra kapalıyla daraltmak çalışır, çünkü kapalı soru bir çerçeve kurar ve sonraki konuşma o çerçevenin içinde kalır.
Açılış sahnesi
İki kişi aynı gün, aynı kişiye, aynı işi gösteriyor ve geri bildirim istiyor.
Birincisi şunu soruyor: beğendin mi?
Cevap geliyor: evet, güzel olmuş.
Konuşma bitiyor. Elinde hiçbir şey yok; ne düzeltilecek bir yer var ne de bir sonraki adım.
İkincisi aynı işi gösteriyor ve başka bir şey soruyor: bunu okurken nerede duraksadın?
Cevap veren kişi bir süre düşünüyor ve üç yer söylüyor. Biri bir cümle, biri bir sıralama, biri de sonunda eksik kalan bir bilgi.
Aynı iş. Aynı kişi cevaplıyor. Aynı beş dakika.
Birinci soru bir kelime getirdi, ikincisi üç somut madde.
Fark cevap verenin isteğinde değil. Birinci soru zaten tek kelimelik bir cevap için kurulmuştu.
Bu ders o kurulumu gösteriyor.
Bu derste ne olacak
Önce iki soru türünü ayıracağız ve ikisinin de kendi işi var; biri diğerinden iyi değil.
Sonra sorunun biçiminin cevabı baştan nasıl sınırladığına bakacağız. Bu, sorulan kişiyle ilgili değil ve soran kişi bunu neredeyse hiç fark etmiyor.
Ardından en yaygın tuzağa geleceğiz: açık göründüğü hâlde cevabı önceden belli olan sorular.
Son olarak ikisini birlikte kullanmanın sırasını vereceğiz, çünkü sıra yanlış olduğunda ikinci soru hiçbir işe yaramıyor.
Belirli soru kelimeleri, varsayımları görünür kılma, sorunun arkasındaki sorunu bulma ve güçlü soru kurma bu modülün sonraki derslerinde. Burada yalnız iki türün ayrımı ve birlikte kullanımı var. Aşağıdaki örnekler kurgudur.
Sıfır noktası — iki tür ve iki ayrı iş
Kapalı sorunun işi bir belirsizliği kapatmak ve bunda çok iyi. Kaç kişi geldi, bu saatte açık mı, üç seçenekten hangisi; bu soruların hepsi bir kararı ilerletiyor ve uzun cevap istemiyor. Kapalı soruyu kötü sayan yaygın öğüt, onun işini görmezden geliyor.
Açık sorunun işi bir alan açmak. Karşılığında ne alacağını bilmiyorsun ve tam da bu yüzden bilmediğin bir şey gelebiliyor. Bedeli de burada: açık soru zaman istiyor ve her durumda kullanılamıyor.
Mekanizma — soru cevabı baştan kalıba döküyor
Pratik sonucu şu: aldığın cevaptan memnun değilsen önce cevap vereni değil, sorduğun soruyu incele. "Nasıl olmuş" sorusu bir genel değerlendirme kalıbı açıyor ve genel değerlendirme geliyor; "hangi kısmı iki kez okudun" sorusu bir yer kalıbı açıyor ve bir yer geliyor.
Şimdi en yaygın tuzağa geliyoruz ve bu tuzağa düşen kişi açık soru sorduğunu sanıyor.
Bunun iki tanıdık hâli var. Birincisi cevabın soruya eklenmesi: "bunu böyle yapsak daha iyi olmaz mı?" Bu bir soru değil, onay isteği. İkincisi seçeneklerin ikiye indirilmesi ve üçüncünün gizlenmesi; ikinci derste bunun bir adı vardı ve orada yanlış ikilem olarak geçmişti.
Ayırt etmenin tek satırlık bir yolu var. Soruyu sorduktan sonra, cevabı duymadan önce kendine cevabı tahmin edip edemediğini sor. Tahmin edebiliyorsan o soru gizli kapalıdır ve alacağın cevap yalnızca tahminini doğrulayacaktır. Bu kontrol sorulmadan önce yapıldığında beş saniye sürüyor ve sorunun yeniden yazılmasına yetiyor.
Usta katmanı — ikisini birlikte kullanmak
Buraya kadar iki tür ve bir tuzak var. Asıl iş ikisini birlikte kullanmakta ve burada sıra belirleyici.
Sebebi cevap kalıbı. Kapalı soru bir çerçeve kuruyor ve sonraki konuşma o çerçevenin içinde geçiyor; "bu haftaya yetişir mi" diye başlayan bir konuşmada artık işin ne olduğu değil, ne zaman biteceği konuşuluyor. Ters sırada ise açık soru alanı açıyor ve kapalı soru içinden bir karar çıkarıyor.
Sıranın bozulması genellikle sabırsızlıktan oluyor. Merak edilen sayı ya da tarih zihinde durduğu sürece rahatsız ediyor ve ilk fırsatta soruluyor; sorulduğu anda da konuşmanın yönü kilitleniyor. Bu yüzden kapalı soruyu sona saklamak bir nezaket değil, alınan bilginin miktarını doğrudan değiştiren bir hamle.
Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler
Yaygın yanlışKapalı sorunun kötü bir soru olduğu sanılır.
Kapalı sorunun işi bir belirsizliği kapatmaktır ve bunda çok iyidir; kaç kişi, hangi seçenek ya da bu hafta mümkün mü soruları bir kararı doğrudan ilerletir. Hata tür seçmek değil, hangisini istediğini bilmeden sormaktır.
Yaygın yanlışYüzeysel cevabın cevap verenle ilgili olduğu düşünülür.
Sorunun biçimi alınabilecek cevabın türünü baştan belirler ve cevap veren kişi ne kadar istekli olursa olsun o kalıbın dışına kolay çıkmaz. Cevaptan memnun değilsen önce kendi sorunu incele.
Yaygın yanlışBir sorunun uzun olmasının onu açık yaptığı sanılır.
Açıklığı belirleyen uzunluk değil, cevap kümesinin önceden belli olup olmamasıdır; içinde kendi cevabını taşıyan uzun bir soru kapalıdır. Bu tür sorular alan açtığını sanan kişilerin en sık düştüğü yerdir.
Yaygın yanlışİki seçenek sunmanın soruyu netleştirdiği düşünülür.
İki seçenek sunmak üçüncüyü gizler ve gizlenen seçenek çoğu zaman ikisinden de iyidir; soru iki seçenekle kurulduğunda üçüncü ihtimal hiç görünmez. Netlik, seçenekleri daraltmakla değil, kümeyi açık bırakmakla kurulur.
Yaygın yanlışSoruların sırasının önemsiz olduğu sanılır.
Kapalı soru bir çerçeve kurar ve sonraki konuşma o çerçevenin içinde geçer; önce kapalı sorulduğunda arkasından gelen açık soru daralmış alanın içinde kalır. Önce açıp sonra daraltmak çalışır, tersi çalışmaz.
Yaygın yanlışDaha çok soru sormanın daha çok bilgi getirdiği düşünülür.
Uzun bir soru listesi hepsini sormaya çalışırken hiçbirini derinleştirmemeye yol açar; az sayıda açık soru çoğu zaman kalanların cevabını da içinden çıkarır. Kenara konan sorular kayıp değildir, yalnız gerekirse sorulur.
Aklında kalsın
Kapalı soru cevap kümesi önceden belli olan sorudur ve işi bir belirsizliği kapatmaktır; kötü bir soru değildir ve bazı anlarda tam olarak gereken şeydir.
Açık soru cevap kümesi önceden belli olmayan sorudur ve işi bir alan açmaktır; bedeli zaman istemesi ve her durumda kullanılamamasıdır.
Sorunun biçimi cevabın türünü baştan belirler; yüzeysel cevap aldığında bakılacak ilk yer cevap veren kişi değil, sorulan sorudur.
En yaygın tuzak, açık göründüğü hâlde cevabı önceden belli olan sorudur; içinde kendi cevabını taşıyan bir soru bir onay isteğidir ve iki seçenek sunmak üçüncüyü gizler.
Sıra belirleyicidir: önce açıp sonra kapalıyla daraltmak çalışır, çünkü kapalı soru bir çerçeve kurar ve sonraki konuşma o çerçevenin içinde kalır.
Sonraki derse köprü
Bu derste soruları iki kümeye ayırdık ve ayrım cevabın önceden belli olup olmamasıydı.
Şimdi açık soruların içine gireceğiz, çünkü hepsi aynı şeyi yapmıyor.
Bir şeyin neden öyle olduğunu sormakla nasıl olduğunu sormak aynı kapıyı açmıyor. Birincisi sebep istiyor, ikincisi işleyiş istiyor ve ikisinin cevabı farklı yerlerde duruyor.
Üçüncü bir soru biçimi daha var ve o, henüz olmayan bir şeyi soruyor.
Sıradaki ders bu üç soruyu ele alıyor: neden, nasıl ve ya şöyle olsaydı.
Orada göreceğin şey şu: üçü ayrı işler görüyor ve tıkandığın yerde hangisini sorduğun, tıkanmanın açılıp açılmayacağını belirliyor.