Kişisel engeller ve destekleyiciler

Açılış sahnesi

Bir kişiye neyin engel olduğunu sorsan liste hemen geliyor: zaman yok, yorgunum, ortam uygun değil, ailem anlamıyor, işim yoğun.

Beş madde, on saniyede.

Şimdi aynı kişiye ikinci soruyu soralım: peki sana ne yardım ediyor?

Sessizlik.

Uzun bir sessizlikten sonra genellikle şu geliyor: yok, öyle bir şey yok.

Oysa aynı kişi geçen ay bir işi bitirdi ve bitirdiğinde bir şeyler yardım etmişti. Bir arkadaş sormuştu, bir tarih vardı, bir sabah sessizdi, bir masa boştu.

Hiçbiri listeye girmedi, çünkü kimse onları saymayı düşünmedi.

Aradaki fark hayatın zorluğu değil. Fark, bir tarafın sayılıp diğer tarafın sayılmaması.

Bu ders iki listeyi birden çıkarıyor. Çünkü yalnız engelleri gören bir profil, engellerin nasıl aşıldığını da göremiyor.

Bu derste ne olacak

Önce engeli bir kişisel zayıflık olmaktan çıkarıp bir koşul hâline getireceğiz.

Sonra engelleri ikiye ayıracağız: değiştirilebilenler ve değiştirilemeyenler. İkisine harcanan çaba aynı olmamalı.

Ardından en sinsi gruba geleceğiz: hiç adı konmamış engeller. Adı olmayan bir engel etrafından dolaşılamıyor, çünkü nerede durduğu bilinmiyor.

Sonra sessiz kalan tarafa döneceğiz. Destekleyicilerin beş türü var ve çoğu insan hiçbirini saymıyor.

Son olarak ikisini eşleştireceğiz, çünkü profilin asıl işi bu: her engelin karşısına bir destek koymak.

Aşağıdaki örnekler kurgudur; amaç eşleştirmeyi elle tutulur kılmak.

Sıfır noktası

Bir engel listesi genellikle bir suçluluk listesi gibi yazılıyor ve okunduğunda kişi kendini savunma ihtiyacı duyuyor.

Oysa bir engel bir kusur değil; bir koşul. Ve koşullar üzerinde çalışılabiliyor.

Bu ayrım pratikte şunu değiştiriyor: bir kusur karşısında kendini değiştirmeye çalışırsın ve bu yavaş bir iştir. Bir koşul karşısında düzeni değiştirirsin ve bu genellikle bir hafta sürer.

Sabit bir engelle yapılacak şey onu kaldırmak değil, etrafından dolaşmak.

Mekanizma — üç grup ve adsız engeller

Şimdi engelleri ayıralım, çünkü üçüne ayrı davranmak gerekiyor.

Birinci grup değiştirilebilir engeller ve bunlar genellikle küçük. Bir bildirim ayarı, bir masa düzeni, bir saat kayması, bir cümlelik bir konuşma. Değiştirilebilir bir engelle uğraşmak en yüksek getiriyi veriyor, çünkü maliyeti düşük.

Bu grubun sinsi yanı şu: küçük oldukları için önemsiz sanılıyorlar ve yıllarca yerlerinde duruyorlar. Kimse bir bildirim ayarını bir engel olarak yazmıyor; oysa günde on iki kez kesilen bir dikkatin toplam maliyeti, listedeki büyük maddelerin çoğundan yüksek.

İkinci grup sabit engeller ve onlarla yapılacak şey dolanma yolu kurmak.

Üçüncü grup ise en sinsi olanı.

Adsız engel neden bu kadar sık? Çünkü bazı engeller söylenmesi rahatsız edici şeyler: birinin tepkisinden çekinmek, bir işi sevmemek, bir ortamda kendini yetersiz hissetmek ya da bir kişinin varlığında çalışamamak. Bunlar listeye yazılmıyor ve yazılmadıkları için çözülmüyorlar.

Adsız engelleri bulmanın bir yöntemi var ve tek bir soruya dayanıyor.

Şu cümleyi tamamla: "Aslında zamanım vardı ama…" Cümlenin devamı neredeyse her zaman gerçek engeli veriyor, çünkü "zaman yok" cevabı kapatıldığında kişi bir sonraki gerçek sebebe geçmek zorunda kalıyor.

Aynı soruyu ikinci kez sorabilirsin: "Aslında o da olsaydı, yine yapmayacaktım çünkü…" İkinci cevap genellikle birinciden daha dürüst oluyor.

Usta katmanı — destekleyicilerin beş türü ve eşleştirme

Şimdi sessiz kalan tarafa geçiyoruz.

Beş türü var ve her biri farklı bir işi kolaylaştırıyor.

Birincisi bir kişi. Seni bekleyen, soran ya da yanında çalıştığın biri; en güçlü destek türü ve en az kullanılanı.

İkincisi bir tarih. Dışarıdan gelen ve senin belirlemediğin bir son tarih, kendi koyduğun tarihten çok daha güçlü çalışıyor.

Üçüncüsü bir yer. Yalnız o iş için kullandığın bir masa, bir kafe ya da bir oda; mekân bir işaret taşıyor ve karar vermeni gereksiz kılıyor.

Dördüncüsü bir düzen. Zaten var olan bir alışkanlığın hemen ardına eklenen iş; yeni bir alışkanlık kurmaktan çok daha kolay.

Beşincisi bir hazırlık. Malzemenin hazır durması, dosyanın açık kalması ya da ilk cümlenin bir önceki oturumdan yazılmış olması; başlama eşiğini düşüren her şey.

Şimdi dersin asıl işine geliyoruz.

Eşleştirmenin bir yöntemi var ve engelin türüne göre değişiyor.

Değiştirilebilir bir engelin karşısına doğrudan bir düzeltme koyuyorsun; orada destekleyiciye gerek yok, koşulu değiştirmek yetiyor.

Sabit bir engelin karşısına bir dolanma yolu ve onu ayakta tutacak bir destekleyici koyuyorsun. Dolanma yolu tek başına genellikle tutmuyor, çünkü yeni bir düzen kurmak irade istiyor; destekleyici o iradeyi gereksiz kılıyor.

Adsız bir engelin karşısına önce bir ad koyuyorsun; ad konduktan sonra engel diğer iki gruptan birine düşüyor ve çaresi belli oluyor.

Şimdi üç grubu, beş destek türünü ve eşleştirmeyi yan yana koyalım.

Grup ayrımı hangi çabanın nereye harcanacağını söylüyor: değiştirilebilir olana müdahale, sabit olana dolanma, adsız olana ad.

Beş tür, elindeki destek havuzunu gösteriyor ve o havuz çoğu kişide sanıldığından geniş.

Eşleştirme ise ikisini bir arada çalıştırıyor. Eşleştirilmemiş bir engel listesi bir şikâyet listesi olarak kalıyor; eşleştirilmemiş bir destek listesi ise hiç kullanılmıyor.

Üçü birlikte kurulduğunda profil bir durum tespiti olmaktan çıkıp bir çalışma düzenine dönüşüyor.

Burada bir sınır çizelim.

Bu ders bir çalışma düzeni öneriyor; bir ruh sağlığı yaklaşımı sunmuyor. Bir engel sürekli ve yaşamı zorlaştıran bir yük hâline gelmişse, doğru adres bu akademi değildir ve bunu söylemek dersin görevidir. Buradaki çalışma, koşulları haritalamakla sınırlı.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Aklında kalsın

Engel bir kusur değil bir koşuldur; kusur karşısında kendini, koşul karşısında düzeni değiştirirsin ve ikincisi çok daha hızlıdır.

Engeller üç gruba ayrılır ve üçüne ayrı davranılır: değiştirilebilir olana müdahale, sabit olana dolanma yolu, adsız olana önce ad.

Adı olmayan bir engel etrafından dolaşılamaz; "aslında zamanım vardı ama…" cümlesini tamamlamak gerçek engeli neredeyse her zaman açığa çıkarır.

Destekleyicilerin beş türü vardır ve hepsi kurulabilir: bir kişi, dışarıdan bir tarih, bir yer, mevcut bir alışkanlığın ardı ve düşürülmüş bir başlama eşiği.

Profilin işe yaradığı yer eşleştirmedir: eşleştirilmemiş bir engel listesi şikâyet listesi olarak kalır, eşleştirilmemiş bir destek listesi hiç kullanılmaz.

Sonraki derse köprü

Bu derste koşulları haritaladık ama bir şeyi hep belirsiz bıraktık: ne kadar.

Ne kadar zaman, hangi ortam, hangi araçlar? Bu üç soruya "az", "kötü" ya da "yetersiz" diye cevap vermek bir şey söylemiyor; bir rota kurmak için sayı gerekiyor.

Sıradaki ders o sayıları çıkarıyor. Haftalık gerçek süreni tahminle değil ölçümle bulacağız, çalışma ortamının hangi özelliğinin gerçekten fark ettiğini ayıracağız ve elindeki araçların yeterli olup olmadığını bir listeyle değil bir işle sınayacağız. Çünkü rota, elindekine göre kuruluyor; olmasını istediğine göre değil.